Odstąpienie od części umowy sprzedaży

Dokonując jednorazowego zakupu wielu przedmiotów w internetowych portalach aukcyjnych (aukcje wieloprzedmiotowe) niejednokrotnie po ich otrzymaniu okazuje się, że część towarów posiada mankamenty kwalifikujące je jako dotknięte wadą fizyczną lub niezgodne z umową. W takiej sytuacji klienci najczęściej od razu chcą zrezygnować z całej transakcji i żądają od sprzedawcy zwrotu równowartości ceny. Nie zawsze jednak mają do tego prawo. Zdarza się także, iż kupujący nie jest zainteresowany zerwaniem umowy w całości, a jedynie w części dotyczącej towarów wadliwych lub niezgodnych z umową. Czy i kiedy kupującemu przysługuje uprawnienie do odstąpienia od części umowy sprzedaży, uwarunkowane jest m.in. tym, pomiędzy jakimi podmiotami doszło do jej zawarcia.

Uprawnienie czy ograniczenie?

Jeżeli obie strony umowy zawierają ją w związku z prowadzoną działalnością gospodarczą bądź poza jej zakresem, zastosowanie znajdują przepisy regulujące odpowiedzialność sprzedawcy względem kupującego z tytułu rękojmi.

W przypadku otrzymania rzeczy wadliwej, kupujący może m.in. zatrzymać towar i żądać obniżenia ceny albo odstąpić od umowy. Trzeba jednak pamiętać, że w niektórych sytuacjach opcja swobodnego odstąpienia od umowy zostaje ograniczona. Stosownie do art. 565 , jeżeli wśród rzeczy sprzedanych tylko niektóre są wadliwe i istnieje możliwość ich odłączenia od rzeczy wolnych od wad bez szkody dla obu stron, kupujący może odstąpić od umowy jedynie w części dotyczącej rzeczy dotkniętych wadą. Nie przysługuje mu jednak uprawnienie do zerwania umowy w odniesieniu do przedmiotów niewadliwych. Ograniczenie odstąpienia od umowy warunkuje ocena, czy odłączenie rzeczy dotkniętych wadą nie spowoduje szkody zarówno dla sprzedawcy jak i kupującego. Może bowiem mieć miejsce sytuacja, gdy takie działanie wpłynęłoby na obniżenie oceny atrakcyjności czy utratę wartości towaru.

Przykład: Kiedy przedmiotem umowy sprzedaży są towary stanowiące zorganizowaną całość (np. komplet narzędzi, kolekcja znaczków, etc.), jej zdekompletowanie choćby o jeden egzemplarz, powoduje rzeczywistą utratę wartości całego zbioru, który osiąga wyższą cenę z uwagi na jego kompletność.

Można zatem stwierdzić, iż zasadniczo ograniczenie uprawnienia kupującego do odstąpienia od części umowy sprzedaży obejmującej rzeczy wadliwe, nastąpi w przypadku zakupu kilku przedmiotów jednorodnych lub różnorodnych, które mogą występować w obrocie samoistnie i nie stanowią zestawu. Dobrym przykładem mogą tutaj być ubrania czy też części samochodowe. Jeżeli tylko niektóre z rzeczy posiadają mankamenty, kupujący nie może zrezygnować z całej transakcji. Wówczas uprawnienie do odstąpienia od umowy ogranicza się do przedmiotów wadliwych.

Czy konsument może odstąpić od części umowy sprzedaży?

Umowę sprzedaży zawieraną pomiędzy przedsiębiorstwem a osobą fizyczną, która nabywa rzecz w celu niezwiązanym z działalnością gospodarczą, reguluje . W tym przypadku kwestia odstąpienia od części umowy jest dyskusyjna.

W pierwszej kolejności uwagę zwraca fakt, że art. 1 ust. 4 niniejszej ustawy wyłącza stosowanie art. 565 . Interpretację wskazującą, że niniejszy zabieg legislacyjny całkowicie uniemożliwia odstąpienie od części umowy sprzedaży konsumenckiej należy uznać za niewłaściwą.

Celem art. 565 jest ograniczenie samowoli kupujących do zrywania transakcji w całości i zabezpieczenie interesów sprzedającego. Mając na uwadze powyższe, trzeba stwierdzić, że wyłączenie stosowania przepisu ograniczającego uprawnienia kupującego, umożliwia konsumentowi samodzielne podjęcie decyzji. Po wyczerpaniu sekwencji uprawnień, może on odstąpić od umowy w całości lub jedynie w części ograniczonej do towarów niezgodnych z umową.

W związku z otrzymaniem towaru niezgodnego z umową, konsument w pierwszej kolejności powinien domagać się doprowadzenia towaru do stanu zgodnego z umową poprzez jego nieodpłatną naprawę albo wymianę na nowy. Istnieją przypadki, kiedy naprawa albo wymiana są niemożliwe lub wymagają nadmiernych kosztów, albo sprzedawca nie spełnia żądania kupującego w odpowiednim czasie lub gdy doprowadzenie towaru do stanu zgodnego z umową narażałoby kupującego na znaczne niedogodności. W takiej sytuacji ma on prawo domagać się stosownego obniżenia ceny lub odstąpić od umowy. Nie można odstąpić od umowy, gdy niezgodność towaru konsumpcyjnego z umową jest nieistotna.

Co do zasady, w razie wydania konsumentowi towaru, gdzie tylko jego część z większej ilości jest niezgodna z umową, jest on uprawniony do żądania naprawy albo wymiany jedynie tej części. Nie ulega wątpliwości, że jeżeli zostanie aktywowana możliwość skorzystania z kolejnych uprawnień, tj. żądania obniżenia ceny albo odstąpienia od umowy, konsument może odstąpić od całości umowy. Wskazuje na to dosłowna interpretacja art. 8 ust. 4 . Dokonując wnioskowania z większego na mniejsze (), należy przyjąć, że skoro ustawodawca wprost nie wyłączył takiej możliwości, konsumentowi przysługuje również uprawnianie do odstąpienia od umowy w części obejmującej towar niezgodny z umową. Nie może to jednak naruszyć istoty przedmiotu umowy, czyli dotyczy sytuacji, kiedy zakupiono towary występujące w obrocie również samoistnie a nie wyłącznie w zestawie.