Inspektorzy PIP skontrolują wykazy stanowisk pracy

W ubiegłym roku miała miejsce nowelizacja ustawy z 19 grudnia 2008 r. o emeryturach pomostowych (t.j. Dz.U. z 2023 r. poz. 164; dalej: ustawa). Część zmian weszła w życie już w kwietniu 2022 r. Chodzi tu o zmiany dotyczące uchylenia obowiązku rozwiązania stosunku pracy przed wystąpieniem do ZUS o przyznanie emerytury pomostowej oraz zawieszenia przez organ rentowy postępowania w sprawie emerytury pomostowej, jeżeli toczy się postępowanie w sprawie kontroli wykazu stanowisk pracy lub ewidencji mogące mieć wpływ na ustalenie prawa do emerytury pomostowej. Jednak nowe zadanie kontrolno-nadzorcze Państwowej Inspekcji Pracy, dotyczące weryfikacji wykazów stanowisk pracy w szczególnych warunkach lub o szczególnym charakterze, weszło w życie 1 stycznia 2023 r.

Emerytury pomostowe

Obowiązująca od 13 lat ustawa nie tylko reguluje warunki, jakie trzeba spełnić, aby nabyć prawo do emerytury pomostowej, lecz także m.in. wskazuje:

• rodzaje prac w szczególnych warunkach i prac o szczególnym charakterze, których wykonywanie uprawnia do tego świadczenia,
• organizację i zasady działania Funduszu Emerytur Pomostowych (FEP),
• zasady i tryb opłacania składek na FEP,
• obowiązki płatników składek w zakresie tworzenia: wykazu stanowisk pracy w szczególnych warunkach lub o szczególnym charakterze oraz ewidencji pracowników wykonujących prace w szczególnych warunkach lub o szczególnym charakterze, a także mechanizm kontroli tych dwóch zbiorów danych.

W tym miejscu należy przypomnieć, że emerytura pomostowa jest świadczeniem kompensującym wykonywanie pracy w niekorzystnych warunkach – tj. scharakteryzowanych wybranymi aspektami materialnego środowiska pracy albo wymagających szczególnej odpowiedzialności oraz szczególnej sprawności psychofizycznej – osobom przed osiągnięciem powszechnego wieku emerytalnego. Zgodnie z ustawową definicją prace w szczególnych warunkach „to prace związane z czynnikami ryzyka, które z wiekiem mogą z dużym prawdopodobieństwem spowodować trwałe uszkodzenie zdrowia, wykonywane w szczególnych warunkach środowiska pracy, determinowanych siłami natury lub procesami technologicznymi, które mimo zastosowania środków profilaktyki technicznej, organizacyjnej i medycznej stawiają przed pracownikami wymagania przekraczające poziom ich możliwości, ograniczony w wyniku procesu starzenia się jeszcze przed osiągnięciem wieku emerytalnego, w stopniu utrudniającym ich pracę na dotychczasowym stanowisku”. Wykaz prac w szczególnych warunkach określa załącznik nr 1 do ustawy. Wspomniane czynniki ryzyka są związane z pracą w warunkach determinowanych siłami natury (np. prace pod ziemią) albo z pracą w szczególnych warunkach determinowanych procesami technologicznymi (np. prace w warunkach gorącego mikroklimatu).