Szahaj: Wolność skonsumowana

Mało kto pamięta ostrzeżenia wielkiego liberalnego filozofa angielskiego Johna Stuarta Milla, że owe ograniczenia mogą być także rezultatem despotii opinii publicznej. Jeszcze słabiej pamiętamy o ostrzeżeniach wybitnego socjologa amerykańskiego C. Wrighta Millsa, że wpływ na nie mogą mieć (i faktycznie mają) niepoddające się demokratycznej kontroli siły wielkiego biznesu. Wątek ten jest obecny w licznych opracowaniach próbujących odpowiedzieć na pytanie, jak to możliwe, iż kilka lat temu doszło do tak gigantycznego kryzysu ekonomicznego. Nie on jednak będzie nas tutaj najbardziej interesował. Jego przywołanie miało jedynie służyć uprzytomnieniu występowania ograniczeń naszej wolności, które nie są bezpośrednio związane ze sferą polityki, stąd też czasami stają się wprost niewidzialne.

Dobrym przykładem są liczne sposoby śledzenia naszej aktywności w internecie mające na celu zidentyfikowanie naszych jawnych i ukrytych pragnień (a zatem i tych, których jeszcze nie jesteśmy w pełni świadomi, ale które już są widoczne dla specjalistów śledzących nasze ruchy w sieci), stworzenie profilu użytkownika, który będzie mógł zostać wykorzystany w celach komercyjnych. Owocuje to podsuwaniem nam propozycji zakupowych, skorelowanych z tym, co wynika z naszych internetowych posunięć. W jakim sensie można mówić tutaj o ograniczeniu naszej wolności? Ano w takim, że wolność owa polega m.in. na wolności od narzucania nam czy podsuwania różnych działań, których sobie nie życzymy (a zatem i na wolności od konsumpcji), nawet jeśli działania owe wyglądają z boku na pozostające w naszym interesie (jak np. podsuwanie nam towarów w internecie, które skorelowane są z naszymi ujawnionymi tam zainteresowaniami).