Kar za nieosiągnięcie wskaźników recyklingu nie można pokryć z opłaty śmieciowej

Finansowanie systemu gospodarowania odpadami komunalnymi jest rozwiązaniem specyficznym. Przede wszystkim dlatego, że środki finansowe gromadzone w ramach tego systemu mają charakter tzw. środków znaczonych, a używając języka zaczerpniętego z ustawy z o finansach publicznych (dalej: u.f.p.) – mieszczą się w obszarze szczególnych zasad wykonania budżetu jednostki samorządu terytorialnego. Jednocześnie z punktu widzenia konstrukcji budżetu znaczenie ma to, że środki te mogą służyć pokryciu planowanego deficytu budżetowego. Ma to uzasadnienie w art. 217 ust. 2 u.f.p., gdzie postanowiono, że „deficyt budżetu jednostki samorządu terytorialnego może być sfinansowany przychodami pochodzącymi z niewykorzystanych środków pieniężnych na rachunku bieżącym budżetu, wynikających z rozliczenia dochodów i wydatków nimi finansowanych związanych ze szczególnymi zasadami wykonywania budżetu określonymi w odrębnych ustawach”.

Na co nie można

Zacznijmy zatem od analizy, na co mogą być wykorzystywane pieniądze pochodzące z systemu gospodarowania odpadami komunalnymi. Kluczowe znaczenie odgrywają przepisy ustawy z 13 września 1996 r. o utrzymaniu czystości i porządku w gminach (t.j. Dz.U. z 2022 r. poz. 2519; dalej: u.u.c.p.g.). Z art. 6r ust. 1 u.u.c.p.g. wynika, że opłata za gospodarowanie odpadami komunalnymi stanowi dochód gminy. Z tym zastrzeżeniem, że w przypadku przejęcia przez związek międzygminny zadań gminy w zakresie gospodarowania odpadami komunalnymi opłaty za gospodarowanie odpadami komunalnymi stanowią dochód związku międzygminnego w całości lub w części odpowiednio do zakresu przejętych zadań (art. 6r ust. 1a u.u.c.p.g.). Z kolei ust. 1aa wyraźnie wskazuje, że środki z opłaty za gospodarowanie odpadami komunalnymi nie mogą być wykorzystane na cele niezwiązane z pokrywaniem kosztów funkcjonowania systemu gospodarowania odpadami komunalnymi. Przepisy dodatkowo wskazują, że środki pochodzące z omawianych opłat gmina lub związek międzygminny gromadzą na wyodrębnionym rachunku bankowym.

W praktyce wypełnienie powyżej ustalonych zasad wymaga prawidłowego skalkulowania wysokości stawki opłat za gospodarowanie odpadami komunalnymi w danej gminie. Dano temu wyraz w orzecznictwie sądowym. W wyroku Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Białymstoku z 17 kwietnia 2019 r. (sygn. akt I SA/Bk 46/19) wskazano m.in.: „Rada gminy podejmując uchwałę w przedmiocie stawek opłaty za gospodarowanie odpadami, jest zobowiązana do dokonania rzetelnej i wnikliwej kalkulacji wysokości stawki, tak aby pobierane opłaty pokrywały rzeczywiste koszty związane z funkcjonowaniem systemu zagospodarowania odpadami na terenie gminy”. Ponadto wskazano, że „Prawidłowo skalkulowana opłata za gospodarowanie odpadami komunalnymi powinna z jednej strony zapewniać sprawne funkcjonowanie systemu odbioru odpadów na terenie gminy, z drugiej zaś nie powinna stanowić źródła dodatkowych zysków gminy. Rzetelna kalkulacja wysokości opłat powinna w szczególności uwzględniać liczbę mieszkańców gminy, ilość wytwarzanych na terenie gminy odpadów komunalnych oraz koszty funkcjonowania systemu gospodarowania odpadami, na który składają się koszty odbierania, transportu, zbierania, odzysku i unieszkodliwiania odpadów komunalnych, tworzenia i utrzymania punktów selektywnego zbierania odpadów komunalnych oraz obsługi administracyjnej tego systemu”.