Domowe pozbawienie wolności

Rządowy projekt nowelizacji kodeksu karnego i kodeksu karnego wykonawczego, zmieniający zasady odbywania kary w warunkach dozoru elektronicznego, trafił już do Stałego Komitetu Rady Ministrów. W ekspresowym tempie przeprowadzono uzgodnienia międzyresortowe, tak by jeszcze w styczniu znalazł się w Sejmie. To kolejna rządowa inicjatywa nie poddana konsultacjom społecznym.

Patryk Jaki, wiceminister sprawiedliwości, szybkie tempo prac tłumaczy pilną potrzebą reanimacji systemu, który od lipca 2015 r. się załamał na skutek zmian w kodeksie karnym. Uchylono wówczas ustawę o wykonywaniu kary pozbawienia wolności poza zakładem karnym w systemie dozoru elektronicznego (Dz.U. z 2010 r. nr 142, poz. 960 ze zm.) i wprowadzono do kodeksu karnego dozór elektroniczny, ale już nie jako karę pozbawienia, lecz tylko ograniczenia wolności. O ile w ostatnich miesiącach obowiązywania starych przepisów systemem dozoru elektronicznego (SDE) obejmowano po tysiąc skazanych miesięcznie, o tyle później na karę w e-kajdankach skazywanych jest po kilka osób w miesiącu.

Cel kary

Resortowy projekt zmian w zasadzie sprowadza się do przywrócenia zasad obowiązujących przed 1 lipca 2015 r. Kłopot jest taki, że powiela błędy funkcjonujących wówczas rozwiązań. Otóż o tym, czy skazany na karę pozbawienia wolności może odbywać karę w systemie, decyduje sąd penitencjarny w postępowaniu wykonawczym, a nie ten, który orzekał w sprawie.

– – wskazuje prof. Stefan Lelental, karnista z Uniwersytetu Łódzkiego.

– – akcentuje.

Tymczasem zgodnie z przepisami obowiązującymi przed 1 lipca 2015 r., jak i projektowanym art. 43la par. 1 k.k.w. sąd penitencjarny może udzielić skazanemu zezwolenia na odbycie kary pozbawienia wolności w SDE, jeśli zostały spełnione określone warunki (patrz ramka).

– – zaznacza prof. Lelental.

W rezultacie – kiedyś, jak i po wejściu w życie przepisów, co wydaje się kwestią czasu, możliwe będą takie sytuacje: sąd orzekający uzna, że kara grzywny i ograniczenia wolności są niewystarczające, i nie znajdzie podstaw do warunkowego zawieszenia kary pozbawienia wolności. Skaże więc podsądnego na bezwzględne więzienie, a mimo to taki skazany może do niego w ogóle nie trafić.

Ale – jak przypomina prokurator Wiesław Matyja z Prokuratury Generalnej – sądy muszą brać to pod uwagę.

– – podkreśla prokurator. – – dodaje.

W pierwszej instancji

Jak mówi sędzia Rafał Puchalski z Sądu Rejonowego w Jarosławiu, takie rozwiązanie stanowi pewne zagrożenie dla procesu decyzyjnego sądów.

– – przyznaje sędzia.

Tylko wtedy ma pewność, że sąd penitencjarny nie zamieni tej kary na dozór elektroniczny.

– – tłumaczy.

Według prof. Lelentala dość prostym wyjściem byłoby znowelizowanie art. 62 k.k. Zgodnie z tą normą orzekając karę pozbawienia wolności, sąd może określić rodzaj i typ zakładu karnego, w którym skazany ma odbywać karę, a także orzec system terapeutyczny jej wykonania.

– – uważa ekspert.

Jego zdaniem twórcy projektu skupiają się zamiast tego na prostym przywróceniu starej regulacji, bez refleksji nad koniecznością poprawienia jej błędów.

Z tym że – jak zauważa dr Mikołaj Małecki z Uniwersytetu Jagiellońskiego – propozycja nie usuwałaby wcale wszystkich problemów.

– – argumentuje prawnik.

– – proponuje.

Niezależnie jednak od tego, którą koncepcję przyjmiemy – podsumowuje dr Małecki – to sąd skazujący za przestępstwo powinien o tym decydować.

Fałszywa alternatywa

Ale w ocenie fundamentalnej kwestii dotyczącej dozoru – czy ma być on karą pozbawienia, czy ograniczenia wolności – prawnicy także są podzieleni. Tylko że jest to fałszywa alternatywa.

– – podnosi Wiesław Matyja z PG.

Zresztą w konsultacjach międzyresortowych Ministerstwo Spraw Wewnętrznych i Administracji też zwraca uwagę, że resort sprawiedliwości w uzasadnieniu projektu nie przedstawił zasadniczych wad stosowania SDE przy wykonywaniu kary ograniczenia wolności. Zdaniem MSWiA „system ten może być skutecznie stosowany zarówno jako forma pozbawienia wolności, jak i ograniczenia wolności przy ustanowieniu odmiennego zakresu swobody poruszania się osób objętych każdą z tych kar”.