W jaki sposób powstają nowe ustawy. Poznaj etapy trybu ustawodawczego

Co to jest inicjatywa ustawodawcza i komu przysługuje

, przysługuje podmiotom określonym w obowiązującej Konstytucji RP. Zaliczono do nich:
• prezydenta RP,
• Radę Ministrów (rząd),
• Senat - ma inicjatywę ustawodawczą jako całość, ale projekt ustawy musi być zgłoszony za pośrednictwem grupy 10 senatorów lub komisji senackiej, • posłów - wymagane jest by projekt ustawy był zgłaszany przez grupę co najmniej 15 posłów lub stałą komisję sejmową,
• grupę co najmniej 100 tysięcy obywateli – tzw. inicjatywa ludowa lub obywatelska. Prawo do niej przysługuje obywatelom posiadającym czynne oraz bierne prawa wyborcze i stanowi jedną z form demokracji bezpośredniej.

Istnieją dwa przypadki, gdy inicjatywa ustawodawcza ulega ograniczeniu

Konstytucja przewiduje dwa przypadki, gdy prawo do inicjatywy ustawodawczej ulega ograniczeniu. Pierwszy z nich stanowią – prawo do inicjatywy ustawodawczej w tych kwestiach przysługuje jedynie Radzie Ministrów. Drugi to. Takowy mogą przedłożyć wyłącznie: posłowie  - w co najmniej 1/5 ustawowej ich liczby (92 osoby), Senat lub prezydent.

Projekt może proponować zmiany w obowiązującej ustawie - to znaczy nowelizować ją albo stanowić próbę uchwalenia zupełnie odrębnego aktu prawnego. Sposób postępowania z wniesionym projektem w Sejmie, czyli procedurę ustawodawczą, określają Konstytucja RP oraz Regulamin Sejmu RP.

Zobacz także

Sejm poprze wnioski do TK ws. aktu łaski oraz wyboru prezes TK

Zapisz na później

Projekty ustaw składane są na ręce Marszałka Sejmu

(w praktyce parlamentarnej przyjęło się określenie „wnoszenia do laski Marszałkowskiej”), który zarządza ich drukowanie i doręczenie posłom. Z powodu dużej ilości projektów dotyczących tego samego problemu np. zmiany przepisów określonego kodeksu, każdemu z nich zostaje nadany indywidualny numer druku sejmowego.

Wnioskodawca, korzystając z inicjatywy ustawodawczej, wskazuje też , którego upoważnia do reprezentowania swoich interesów podczas prac sejmowych nad wnoszonym projektem. Ostatni może zostać skierowany przez Marszałka Sejmu do Komisji Ustawodawczej, jeżeli wystąpi podejrzenie, że jest sprzeczny z prawem - w tym z prawem Unii Europejskiej lub podstawowymi zasadami techniki prawodawczej. Krok poprzedzają konsultacje z Prezydium Sejmu. Jeśli Komisja, większością 3/5 głosów w obecności co najmniej połowy swoich członków, zaopiniuje projekt jako niedopuszczalny, Marszałek ma prawo zatrzymać proces legislacyjny.

Pierwsze czytanie

Rozpatrzenie projektu ustawy przez Sejm odbywa się w trzech czytaniach. Genezy nazwy „czytanie” należy doszukiwać się w fakcie, iż dawniej na sali obrad czytano cały projekt ustawy.

Wspomniany wcześniej reprezentant wnioskodawców przedstawia wówczas projekt-wraz z uzasadnieniem i oświadczeniem o zgodności z prawem UE- na forum komisji, która przystępuje do jego szczegółowej analizy. Wyjątkowo istotne projekty ustaw, które dotyczą m. in. zmian ustrojowych w państwie, praw i wolności obywateli, prawa wyborczego, kodeksów oraz podatków i finansów, reprezentowane są w trakcie posiedzenia plenarnego Sejmu. Istnieje możliwość skierowania do tego czytania również innych projektów ustaw, jeżeli przemawiają za tym ważne względy. Inicjatywą tego typu dysponuje Marszałek Sejmu.

. W przypadku, gdy pierwsze czytanie ma miejsce na posiedzeniu Sejmu, kończy się ono podjęciem uchwały o skierowaniu projektu do jednej bądź kilku komisji właściwych ze względu na tematykę, jakiej ten dotyczy. Już na tym etapie może też zostać złożony wniosek o odrzucenie projektu w całości.
Komisje, prowadząc analizy, mogą poprawiać i modyfikować treść poszczególnych artykułów proponowanej ustawy. Niekiedy powołują ze swego grona specjalne podkomisje, by móc szczegółowiej rozpatrzyć dany projekt. Ponadto zasięgają opinii u zaproszonych specjalistów z danej dziedziny tj. ekspertów komisji. . Są one otwarte także dla przedstawicieli mediów.

Do sprawozdania dodaje się także, po pisemnym zgłoszeniu, wnioski oraz propozycje poprawek odrzuconych przez komisje, które stanowią później przedmiot obrad jako wnioski mniejszości. Komisja wyłania ze swego grona posła sprawozdawcę, którego rolą jest przedstawienie sprawozdania oraz efektów prac komisji nad projektem w trakcie drugiego czytania.

Drugie czytanie

Prawo wnoszenia poprawek w czasie drugiego czytania posiadają: wnioskodawca (np. Prezydent w przypadku prezydenckiego projektu), grupa co najmniej 15 posłów, przewodniczący klubu lub koła poselskiego, a także Rada Ministrów. . Termin jest ostateczny dla wnioskodawcy, który zamierza wycofać projekt. Ma znaczenie także dla poselskich projektów ustaw, jeśli bowiem jeden czy kilku posłów wycofa poparcie dla wspomnianego, przez co ilość podpisów spadnie poniżej 15, projekt ten zostanie uznany za wycofany.

W przypadku zgłoszenia następnych poprawek bądź wniosków podczas drugiego czytania, projekt zostaje ponownie skierowany do komisji, gdzie są one rozpatrywane i oceniane. Następnie organ wnosi o ich przyjęcie lub odrzucenie poprzez sprawozdanie przedstawiane Sejmowi. Natomiast, jeśli projekt nie został skierowany powtórnie do komisji, może odbyć się niezwłocznie czytanie trzecie.

Trzecie czytanie

Kolejny krok stanowi , zarówno nad zgłoszonymi wnioskami, jak i poprawkami. Na początku ma miejsce głosowanie nad potencjalnym wnioskiem o odrzucenie projektu w całości, potem nad poprawkami do poszczególnych artykułów, a w końcu projektem jako całości, uwzględniającej zmiany wynikające z zaakceptowanych poprawek.
(więcej głosów jest za niż przeciw) w obecności co najmniej połowy ustawowej liczby posłów. Przepisy prawa przewidują też inne proporcje głosów konieczne do uchwalenia ustawy w szczególnych przypadkach. Następnie Marszałek przekazuje ustawę (w tym momencie projekt stał się już ustawą, mimo że jeszcze nie jest ona obowiązującym aktem prawnym) do Senatu.

Zadanie Sejmu w procesie legislacyjnym

Procedury rozpatrywania ustaw przez Senat określają

Ma na to nie więcej niż 14 dni. Następnie, podczas posiedzenia Senatu mają miejsce debata i głosowanie, w rezultacie których Senat podejmuje uchwałę. Może ona zawierać wniosek o przyjęcie ustawy bez zmian (wtedy jest przekazywana Prezydentowi do podpisu), wniosek o jej odrzucenie w całości lub wprowadzenie poprawek (wówczas jest ponownie kierowana do Sejmu). Senat dysponuje ściśle określonym czasem na podjęcie decyzji w sprawie ustawy, a wynosi on w przypadku: ustaw zwykłych - 30 dni od jej przekazania, ustawy budżetowej - 20 dni, a ustaw pilnych – 14 dni. Jeśli w tym terminie Senat nie wprowadzi żadnych poprawek, ani nie zadecyduje o odrzuceniu ustawy, zostaje ona przyjęta w brzmieniu ustalonym przez Sejm.

Uchwałę Senatu analizuje Sejm

. W przypadku. Komisja, przy udziale senatora sprawozdawcy, debatuje w sprawie stanowiska Senatu, po czym przedstawia kolejne sprawozdanie, wnioskując o przyjęcie senackich poprawek w całości, części lub o ich zupełne odrzucenie. Sejm ma prawo zarówno nie wyrazić zgody na poprawki Senatu, jak i na przyjęcie wniosku o odrzucenie ustawy. Dzieje się to za pośrednictwem . Jeżeli takiej nie będzie, w ostatecznym tekście ustawy muszą zostać uwzględnione zmiany wprowadzone przez Senat lub jego sprzeciw zostaje zaakceptowany, przez co ustawa upada. Po rozpatrzeniu stanowiska Senatu, ustawa zostaje skierowana do prezydenta RP.

Co z projektem ustawy może zrobić prezydent

Głowa państwa ma możliwość podjęcia kilku kroków. Pierwszym z nich stanowi (7 w przypadku ustawy budżetowej). Tym samym zarządza jej. By dokument stał się obowiązującym aktem prawnym musi jednak minąć określony czas, zwany Zazwyczaj wynosi on 14 dni, jednak w uzasadnionych przypadkach może zostać skrócony, co przewiduje Ustawa z dnia 20 lipca 2000 . o ogłaszaniu aktów normatywnych i niektórych innych aktów prawnych.

Konstytucja przewiduje też (tzw. weto ustawodawcze), które jest jednoznaczne z odmówieniem podpisania ustawy i przekazania jej do ponownego rozpatrzenia przez Sejm wraz z umotywowanym wnioskiem. Wówczas nie ma on jednak możliwości wprowadzenia jakichkolwiek poprawek.  Jeżeli weto prezydenta zostanie odrzucone większością 3/5, w obecności co najmniej połowy ustawowej liczby posłów, zostaje on zmuszony do podpisania ponownie uchwalonej ustawy i wydania decyzji o jej ogłoszeniu. Brak większości oznacza  zatrzymanie procesu legislacyjnego, w konsekwencji czego ustawa nie nabiera mocy prawnej.

Ostatnią ewentualność, z jakiej może skorzystać prezydent, stanowi. Dzieje się tak w sytuacji, gdy występują wątpliwości, czy dokument jest zgodny z obowiązującą Konstytucją. Jeśli organ sądowniczy potwierdzi zgodność z ustawą zasadniczą, prezydent nie może odmówić złożenia podpisu. Jeżeli jej zaprzeczy, ustawa upada.

Niekiedy zdarza się, iż Trybunał orzeka nieprawidłowość tylko wybranych przepisów ustawy. Wówczas prezydent, po zasięgnięciu opinii Marszałka Sejmu, może podpisać dokument z pominięciem wspomnianych przepisów bądź zwrócić go Sejmowi w celu usunięcia niezgodności. Ostatnie oznacza ponowne rozpatrzenie ustawy przez obie izby parlamentu, które ma prowadzić do takiej modyfikacji jej treści, by nie przeczyła ona Konstytucji. Poprawiona wersja jest przekazywana prezydentowi do podpisu.

Przebieg procedury budżetowej

Tryb ustawodawczy wygląda inaczej np. w przypadku ustawy budżetowej, wówczas zyskuje bardziej sformalizowany charakter. Jej projekt zwyczajowo przedstawia się na posiedzeniu plenarnym Sejmu Premier albo Minister Finansów.Procedura budżetowa wiąże się z ograniczeniem roli Senatu, który nie ma prawa odrzucenia uchwały Sejmu. Może natomiast zgłosić poprawki po trzecim czytaniu, z tym zastrzeżeniem, że zwiększenie wydatków ma nie powodować zwiększenia deficytu budżetowego w stopniu większym niż przewiduje to projekt ustawy. Na podjęcie decyzji w sprawie dokumentu, wyższa izba parlamentu ma 20 dni. Jej poprawki mogą być odrzucone przez Sejm bezwzględną większością głosów. Przepisy wykluczają zaistnienie weta prezydenta w przypadku ustawy budżetowej, może on jednak skierować ją do Trybunału, który musi wydać stosowne orzeczenie w ciągu dwóch miesięcy. Na podpisanie dokumentu przez prezydenta i ogłoszenie jej publikacji przewidziano 7 dni. Wszystkie opisane zmiany mają na celu zapewnienie przyjęcia ustawy w przewidzianym terminie. Inicjatywa ustawodawcza w przypadku procedury budżetowej (oraz ustaw o udzieleniu gwarancji finansowej przez państwo) zastrzeżona jest wyłącznie do Rady Ministrów.

Jak obywatele mogą zgłosić projekt ustawy

Proces ten inicjuje każdorazowo powstanie Tworzy go grupa co najmniej Jeżeli zawiadomienie spełnia wymogi formalne, Marszałek wydaje postanowienie o jego przyjęciu. Ma też obowiązek ogłosić Podpisy sumują się, więc pierwsze 1.000 stanowi część wymaganej liczby 100 tysięcy. Największa trudność tkwi na tym, iż należy zmieścić się w określonym terminie. lub postanowienia Sądu Najwyższego (kiedy Marszałek odmówił przyjęcia zgłoszenia i uzyskało ono moc w wyniku postanowienia SN – w trybie art. 6 ust. 5 ustawy o wykonywaniu inicjatywy).

Projekty obywatelskie rzadko uzyskują akceptację zmieniających się większości sejmowych. Z tego powodu . Pierwszy z nich dotyczy - praca nad projektami obywatelskimi nie kończą się wraz z kadencją Sejmu. Ponadto Pierwsze czytanie na posiedzeniu Sejmu przeprowadza się w terminie 3 miesięcy od daty wniesienia projektu, a w przypadku kiedy jest to kolejna kadencja (projekt nie został objęty zasadą dyskontynuacji) - w terminie 6 miesięcy od daty pierwszego posiedzenia Sejmu.