Cyfryzacja polskiego sektora MSP: Jak przełamać bariery i dogonić UE

Patrycja Otto

Patrycja.otto@infor.pl

Firmy z segmentu MSP to aż 99,8 proc. wszystkich podmiotów w Polsce, generujące łącznie 46,6 proc. PKB. Mimo tej dominującej pozycji, poziom ich ucyfrowienia pozostaje poniżej średniej unijnej. To niepokojące, bo w dobie globalnej konkurencji i rosnącej roli AI, Cyfryzacja polskiego sektora MSP: Jak przełamać bariery i dogonić UE

Dlatego też cyfryzacja nie może być zbiorem przypadkowych działań. Aby przyniosła realne efekty, musi być realizowana jako spójna strategia. Tymczasem polskie firmy wciąż zderzają się ze ścianą barier, które studzą ich zapał do innowacji.

Jak wynika z najnowszego raportu BGK „Cyfryzacja w sektorze MSP. Co przyspieszy transformację”, to nie brak kompetencji czy niechęć do technologii są dziś głównymi hamulcami zmian. Bariery mają charakter przede wszystkim rynkowy i finansowy – wskazuje na nie aż 80 proc. przedsiębiorstw. Szczegółowa analiza problemów finansowych pokazuje skalę trudności: 73 proc. firm narzeka na skomplikowane i nadmiernie sformalizowane procesy pozyskiwania środków, a 68 proc. deklaruje brak finansowania realnie dostosowanego do specyficznych potrzeb małego biznesu.

Wielkość firmy ma tu znaczenie. Mniejsze podmioty, dysponujące skromniejszymi zasobami, są znacznie bardziej wrażliwe na ryzyko i częściej odkładają decyzje o inwestycjach w przyszłość. Średnie firmy, dzięki lepszej stabilności finansowej, mogą pozwolić sobie na większe skupienie na aspektach technicznych, takich jak integracja nowych narzędzi z istniejącymi już procesami.

Eliza Kruczkowska, dyrektor zarządzająca Think Tank The Company oraz członkini EIC Board, widzi w tym przejaw dojrzałości. Jej zdaniem to dowód realizmu polskich przedsiębiorców. Zmienność regulacyjna i niepewność popytu naturalnie skłaniają firmy do ostrożności. Zauważa, że barierą nie jest brak potrzeby, gdyż ten czynnik wskazuje marginalny odsetek firm. MSP dostrzegają konieczność transformacji, ale chcą ją prowadzić w warunkach większej stabilności i przewidywalności.

Koniec ery „projektów pod dotacje”

Optymistycznym sygnałem z raportu jest fakt, że aż 86 proc. przedsiębiorstw utrzymałoby decyzję o cyfryzacji nawet wtedy, gdyby nie miały dostępu do bezzwrotnych dotacji. Oznacza to zmianę mentalną w polskim biznesie. Inwestycje w IT przestały być postrzegane jako sposób na „wyciągnięcie” unijnych pieniędzy, a stały się realnym narzędziem poprawy efektywności i optymalizacji kosztów.

- Inwestycja w technologie to nie tylko koszt, a bardziej w odporność i konkurencyjność – skomentowała wyniki raportu Eliza Kruczkowska.

Strategia intuicyjna

Choć 64 proc. firm twierdzi, że cyfryzacja zajmuje wysokie miejsce w ich strategii (szczególnie w branżach finansowej, nieruchomościach i przemyśle), diabeł tkwi w szczegółach zarządzania tymi procesami. Aż 91,5 proc. firm z sektora MŚP nie mierzy efektów swoich działań cyfrowych za pomocą konkretnych wskaźników KPI. Wśród mikroorganizacji odsetek ten spada do poziomu 8,1 proc.

To wskazuje, że cyfryzacja w Polsce jest wciąż procesem bardziej intuicyjnym niż opartym na danych. Piotr Mieczkowski, dyrektor zarządzający Fundacji Digital Poland, zauważa pewien paradoks w kontekście wdrażania m.in. Krajowego Systemu e-Faktur (KSeF). Wskazuje, że firmy chcą inwestować w cyfryzację, ale robią to oportunistycznie, bez planu i tam, gdzie muszą, np. w marketingu, sprzedaży i współpracy, co jest też efektem pandemii. Wyzwanie na nadchodzące lata to przejście z fazy aktywności do fazy strategicznego przywództwa. Firmy muszą zrozumieć, że cyfryzacja to nie tylko zakup narzędzi, ale przede wszystkim zmiana kultury organizacyjnej i oparcie decyzji zarządczych na mierzalnych wskaźnikach sukcesu.

Budżety: Od 100 tysięcy do miliona

Plany finansowe sektora MŚP na najbliższy czas są ambitne, choć zróżnicowane. Większość firm (85,1 proc.) zamierza utrzymać lub zwiększyć wydatki na IT. Trend ten jest najsilniejszy wśród mikrofirm, podczas gdy połowa średnich przedsiębiorstw planuje redukcję budżetów, co może wynikać z rosnącej presji kosztowej.

Średnie planowane wydatki prezentują się następująco: mikrofirmy: ok. 106 tys. zł, małe firmy: ok. 300 tys. zł, średnie firmy: ponad 987 tys. zł.

Niepokojący jest fakt, że co czwarta firma nie potrafi w ogóle oszacować budżetu na te cele, co potwierdza lukę w kompetencjach planistycznych. W kwestii finansowania dominuje model konserwatywny- ponad 90 proc. firm korzysta tylko z jednego źródła środków (głównie własnych lub wyłącznie dotacji).

Na co stawiają polscy przedsiębiorcy? Wybory technologiczne MSP są podyktowane pragmatyzmem. Firmy wybierają narzędzia tanie, szybkie we wdrożeniu i niewymagające głębokiej reorganizacji, jak te w zakresie komunikacji i współpracy, automatyzacji marketingu, oprogramowanie HR, cyberbezpieczeństwa.

Co piąta firma korzysta już z generatywnej sztucznej inteligencji, a kolejne 8 proc. ma to w planach. Jednak raport BGK ujawnia również czarne dziury na mapie świadomości technologicznej. Ponad połowa firm nie zna rozwiązań e-commerce, a ponad 40 proc. nie słyszało o chatbotach czy systemach ticketowych. Największym zagrożeniem w długim terminie jest jednak brak zainteresowania systemami ERP, CRM, IoT czy Big Data. Bez tych fundamentów nowoczesnego zarządzania, polski sektor MŚP ryzykuje pogłębienie dystansu do reszty Europy.

Co musi się zmienić

Aby transformacja przyspieszyła, konieczne jest wsparcie w dwóch obszarach: uproszczenie dostępu do finansowania (doradztwo, redukcja biurokracji) oraz „sieciowanie”. Firmy, które jeszcze nie zaczęły cyfryzacji, najbardziej potrzebują dostępu do know-how i wymiany doświadczeń z bardziej zaawansowanymi partnerami. Stabilne otoczenie prawne i wsparcie merytoryczne pozwolą zmienić intuicyjne działania w skuteczną, cyfrową strategię wzrostu.