Bogdan Świąder: Nikt nie jest samotną wyspą

System naczyń połączonych zależnościami biznesowo-gospodarczo-politycznymi to współczesny obraz niezależnych państw. Nikt nie jest samowystarczalny. Takie terytoria, jak znana od dawna ze swojej neutralności Szwajcaria, również dążą do ściślejszej współpracy z pozostałymi krajami. Nie jest to już enklawa dla posiadaczy tajnych kont. Szwajcaria coraz bardziej skłania się do zawierania umów o wymianie informacji podatkowych i administracyjnych. Państwa, które były znane jako w miarę odrębne systemy egzystujące na obrzeżach krajów UE, dążą do konsolidacji. Proces ten dotyczy w równym stopniu Wspólnoty jako całości, jak i jednostkowych państw. Objawia się to w różnego rodzaju porozumieniach, bardziej lub mniej formalnych. Tworzą się lub odżywają lokalne powiązania w stylu państw Grupy Wyszehradzkiej.