Krempa: Traktat o goleniu owiec

Najprościej wytłumaczyć to na kanwie tej oto historii: były sobie dwie spółki – Owca Sp. z o.o. i Jagnię Sp. z o.o. (historia prawdziwa, nazwy i kwota zmienione). Owca Sp. z o.o. pożyczyła 1 mln ciężko wcześniej zarobionych (i opodatkowanych) złotych spółce Jagnię Sp. z o.o. Po pewnym czasie okazało się, że Jagnię prędko pożyczki nie spłaci. Owca Sp. z o.o. postanawia zatem zamienić dług na kapitał. Podjęta jest uchwała o podwyższeniu kapitału zakładowego Jagnięcia o 1 mln poprzez emisję nowych udziałów, które obejmie Owca. Ponieważ Jagnię ma oddać Owcy 1 mln zł, a Owca ma wpłacić Jagnięciu 1 mln zł kapitału, oba Parzystokopytne decydują się potrącić, co im się wzajemnie należy. Pożyczka zostaje spłacona, a kapitał pokryty. Zdarzenie zasadniczo podatkowo neutralne. I słusznie. Owca się na tej transakcji nie wzbogaciła. Miała 1 mln zł wierzytelności pożyczkowej, teraz ma udziały o wartości (nie więcej niż) 1 mln zł.

Któregoś dnia do zagrody Owcy przychodzi strzygacz (to ktoś, kto strzyże owce). Stwierdza, że nie było to podwyższenie gotówkowe, tylko aportowe, czyli że udziały zostały objęte za wkład niepieniężny. A w tym wypadku różnica jest kluczowa. Jeśli wkład jest pieniężny, to zasadniczo podatkowo nic się nie dzieje. Jeśli natomiast wkład jest niepieniężny, to Owca ma przychód w wysokości 1 mln zł (jest bowiem przepis, że w przypadku objęcia udziałów za aport przychodem jest wartość nominalna objętych udziałów). Tu jeszcze owca stoi spokojnie. Ale zaraz potem strzygacz, wczytując się w reguły strzyżenia, dochodzi do wniosku, że Owca nie tylko ma przychód (1 mln), ale nie ma przy tym żadnego kosztu, bo udzielona wcześniej pożyczka nie jest wydatkiem Owcy na nabycie przedmiotu aportu (a tylko wtedy, zgodnie z ustawą, jest koszt podatkowy). Skutek – Owca na tej transakcji płaci podatek od 1 mln zł (czyli 190 tys.). Ekonomicznie zamieniła tylko jedno aktywo (wierzytelność pożyczkową) na inne (udziały), nijak się przy tym nie wzbogacając. Wzbogacił się za to strzygacz.