Rybiński: Skąd się bierze bogactwo

Istota problemu leży w tym, że choć obaj przewożą podobną liczbę pasażerów, kierowca w Berlinie robi to za większe pieniądze, a bilet jest droższy. Dobrze, powiedział mój rozmówca, to dlaczego nie podnieść pasażerom pensji, tak żeby ich było stać na droższe bilety, dzięki czemu kierowca w Warszawie będzie mógł zarabiać więcej. Jedną z pasażerek jest zapewne kasjerka w supermarkecie, więc jej pensję trzeba by podnieść, ale to będzie możliwe tylko wtedy, gdy klienci, których obsługuje, zostawią w kasie tyle samo pieniędzy ile w podobnym sklepie w Berlinie. Czyli wynagrodzenie trzeba by podnieść wszystkim. Załóżmy jednak, że z dnia na dzień podnosimy wysokość pensji dwukrotnie. Ponieważ towarów i usług nie przybyło, ceny będą dwa razy wyższe. W rezultacie kierowca autobusu w Warszawie jest dwa razy bogatszy wyłącznie na papierze – może kupić tyle samo bochenków chleba ile wcześniej. Ale może stać go na droższą wycieczkę za granicę? Też nie. Jeżeli wyrażone w złotych ceny wzrosły dwukrotnie, a ceny towarów w euro eksportowanych przez polskie firmy się nie zmieniły, to kurs złotego do euro musi spaść, na przykład z 4 zł za euro na 8 zł za euro. Tak, w dużym uproszczeniu, zawsze kończy się próba drukowania bogactwa, czyli podnoszenia wynagrodzeń bez pokrycia w realnym wzroście tworzonych towarów i usług.