Rada Ministrów przyjęła w środę projekt nowelizacji ustawy Prawo oświatowe, ustawy o systemie oświaty oraz niektórych innych ustaw. Projektowane przepisy porządkują prawa i obowiązki uczniów oraz przewidują powołanie m.in. krajowego Rzecznika Praw Uczniowskich.
Projekt przyjęty przez Radę Ministrów został opracowany przez zespół ds. praw i obowiązków ucznia w MEN. Minister Barbara Nowacka powołała go w marcu 2024 r. Przewodniczący gremium i dyrektor Departamentu Komunikacji w MEN, Kacper Lawera, informuje, że najpóźniej w czwartek nowela trafi do Sejmu, gdzie otrzyma numer druku i zostanie skierowana do komisji edukacji i nauki.
- Pierwsze czytanie, z uwagi na harmonogram prac parlamentarnych spodziewane jest najwcześniej za około trzy tygodnie - decyzję w tym zakresie podejmuje jednak prezydium komisji - mówi DGP. - Przy sprzyjającym przebiegu prac projekt może opuścić parlament jeszcze w maju, tak aby prezydent mógł podjąć decyzję w tej sprawie najpóźniej w czerwcu - dodaje.
Premier Donald Tusk na początku posiedzenia rządu podkreślił, że liczy, iż m.in. ten projekt nie zostanie zawetowany przez Karola Nawrockiego. - Mam nadzieję, że nikomu nie przyjdzie to do głowy - oznajmił.
Lawera zwraca uwagę, że dotychczas ani prezydent, ani jego otoczenie nie zajmowali stanowiska w tej sprawie - zarówno w konsultacjach publicznych, jak i w przestrzeni medialnej. - Na tym etapie nie wiemy więc, jaka będzie decyzja - zaznacza i dodaje, że MEN "dołoży wszelkich starań", by przekonać Karola Nawrockiego do podpisania ustawy.
- Uważamy, że to rozwiązanie realnie porządkuje i poprawia regulacje dotyczące uczniów i nauczycieli. Ujednolicony katalog praw i obowiązków oraz zasad wychowawczych i sankcji odpowiada na obecne potrzeby szkół, w których funkcjonują rozbieżne interpretacje i różne stanowiska prawne, co bywa źródłem sporów między uczniami, rodzicami i nauczycielami. Wierzymy, że ustawa ostatecznie wejdzie w życie - kwituje.
System rzeczników i nowe reguły w szkołach
Przypomnijmy, że nowelizacja wprowadza m.in. obowiązek powoływania rad szkół od 1 września 2028 r. (dotychczas fakultatywne). "Istnienie w szkole lub placówce reprezentatywnego gremium, w skład którego wchodzą uczniowie, nauczyciele i rodzice pozytywnie wpłynie na działalność szkoły lub placówki. Zwiększy to bowiem szkolną samorządność oraz pokaże realną sprawczość na poziomie szkolnym przede wszystkim grupie uczniowskiej" - czytamy w uzasadnieniu. Projektowane regulacje przewidują również powołanie kompleksowej struktury organów rzecznikowskich, w tym krajowego Rzecznika Praw Uczniowskich powoływanego na czteroletnią kadencję (z możliwością jednej reelekcji) przez ministra spośród kandydatów wyłonionych w otwartym i konkurencyjnym naborze. Obok ogólnopolskiego rzecznika obowiązkowo funkcjonować będzie 16 wojewódzkich rzeczników (działających przy kuratoriach oświaty) oraz szkolni rzecznicy, którymi będą opiekunowie samorządów uczniowskich.
Zmiany mają zapewnić uczniom ustawowe prawo do decydowania o własnym stroju i wyglądzie, które powinny odpowiadać "ogólnie przyjętym normom społecznym". Nowelizacja wprowadza też katalog obowiązków ucznia oraz kar wraz z procedurami ich stosowania. Środki dyscyplinarne przewidywane przez MEN? To m.in. upomnienie pisemne, nagana oraz nagana z ostrzeżeniem. Mają być stosowane wtedy, gdy inne oddziaływania wychowawcze okażą się niewystarczające.
- Przyjmujemy decyzję Rady Ministrów z satysfakcją, ale także z dużą dozą realizmu, bo to bez wątpienia krok w dobrą stronę – mówi DGP Paweł Mrozek, założyciel Akcji Uczniowskiej. Jak dodaje, ustawa oznacza m.in. koniec arbitralnych zakazów dotyczących wyglądu uczniów oraz traktowania ich "jak przedmiotów, a nie podmiotów", a wprowadzenie Rzecznika Praw Uczniowskich to sygnał większego uznania dla ich praw. Jednocześnie - zdaniem rozmówcy - regulacja ma charakter niepełny i jest procedowana z opóźnieniem.
- Nie możemy udawać, że jest to zmiana kompletna i wymarzona. Projekt w obecnym kształcie pozostaje ograniczony i nie rozwiązuje wielu kluczowych problemów. Wciąż brakuje silnych mechanizmów ochrony przed dyskryminacją, przemocą psychiczną i fizyczną czy nadużyciami w szkołach - zarówno ze strony dorosłych (nauczycieli) wobec uczniów, jak i między samymi uczniami, co jest jedną z największych bolączek codzienności szkolnej. Nie ma też wystarczająco skutecznych narzędzi egzekwowania praw, a bez nich nawet najlepsze zapisy mogą pozostać martwe - wyjaśnia.
- Najważniejsze jest jednak to, że ta zmiana jest po prostu spóźniona. O tych rozwiązaniach mówi się od lat, powinny obowiązywać już dawno. Każdy rok zwłoki to kolejne tysiące uczniów, którzy doświadczali niesprawiedliwości, braku szacunku i bezsilności wobec systemu, który nie dawał im wsparcia, w XXI w. takie standardy nie powinny być przedmiotem długich debat - powinny być oczywistością, dlatego niezrozumiałe dlaczego ministra Nowacka zwlekała dwa lata, zamiast zrobić to porządnie w kilka miesięcy - dodaje.
Korekty po konsultacjach i wyniki ankiety
MEN zastrzega, że projekt podlegał szerokim konsultacjom społecznym. Warto zaznaczyć, że początkowo ministerstwo planowało, by na mocy noweli wdrożyć również zmiany wzmacniające ochronę prawną nauczycieli i innych pracowników pedagogicznych, m.in. poprzez nadanie im statusu funkcjonariuszy publicznych oraz modyfikacje dotyczące usprawiedliwiania nieobecności i klasyfikacji. Ale w związku z krytycznymi głosami środowiska z tych propozycji zrezygnowano. "Wniesiono około 700 uwag i opinii, z których wiele zostało uwzględnionych" - podkreśla resort.
Nauczyciele i uczniowie ocenili też projektowane rozwiązania w ankiecie zamieszczonej na Zintegrowanej Platformie Edukacyjnej. W badaniu wzięło udział 18 tys. 389 osób. Wyniki? Zdecydowanie pozytywnie projekt oceniło 8,67 proc. badanych, a raczej pozytywnie - 37,98 proc. (łącznie 46,65 proc. wskazań pozytywnych). Brak zdania zadeklarowało 39,58 proc. respondentów. Raczej negatywnie oceniło projekt 9,16 proc., a zdecydowanie negatywnie - 4,61 proc. (łącznie 13,76 proc. wskazań negatywnych).
Wejście w życie przepisów przewidziano etapowo: regulacje dotyczące praw i obowiązków ucznia oraz Krajowego Rzecznika Praw Uczniowskich mają obowiązywać od 1 września 2026 r. Z kolei wojewódzcy rzecznicy oraz rzecznicy szkolni rozpoczną działalność od 1 stycznia 2027 r. Przepisy dotyczące rad szkół wejdą w życie 1 września 2028 r.
Materiał chroniony prawem autorskim - wszelkie prawa zastrzeżone.
Dalsze rozpowszechnianie artykułu za zgodą wydawcy INFOR PL S.A. Kup licencję.
Wpisz adres e-mail wybranej osoby, a my wyślemy jej bezpłatny dostęp do tego artykułu