Konieczność zapłaty zachowku budzi czasem kontrowersje wśród społeczeństwa. Dowiedz się, kto ma prawo do zachowku, jak obliczyć jego wysokość oraz jak uniknąć zachowku dzięki legalnym rozwiązaniom, takim jak umowa dożywocia czy wydziedziczenie. Poznaj opinie ekspertów i zabezpiecz swój majątek.
Czy da się uniknąć zachowku? Okazuje się, że prawo przewiduje takie opcje
Zachowek to jedno z najważniejszych pojęć w polskim prawie spadkowym, które w praktyce często prowadzi do sporów rodzinnych. Choć jego głównym celem jest ochrona najbliższych członków rodziny, istnieją sytuacje, w których można ograniczyć lub całkowicie wyłączyć obowiązek jego zapłaty.
Czym jest zachowek i komu przysługuje?
Zachowek to finansowa rekompensata dla najbliższych osób zmarłego, które zostały pominięte w testamencie lub otrzymały mniej, niż wynikałoby to z dziedziczenia ustawowego. Prawo to działa niezależnie od woli spadkodawcy – nawet jeśli świadomie zdecydował się kogoś wykluczyć.
W przeciwieństwie do udziałów w spadku, zachowek nie oznacza części majątku. Można dochodzić od spadkobierców testamentowych jedynie określonej kwoty wyrażonej w pieniądzach, a nie przykładowo mieszkania lub samochodu. Co ważne – odpowiadają oni za zapłatę zachowku solidarnie.
Kto ma prawo do zachowku? Katalog jest zamknięty
Krąg osób uprawnionych jest ściśle określony. Należą do niego:
- zstępni (dzieci, wnuki, etc.),
- małżonek,
- rodzice (jeśli byliby powołani do dziedziczenia).
Co istotne, przepisy nie przewidują prawa do zachowku dla rodzeństwa ani dalszych krewnych. Jaka jest wysokość zachowku? Zgodnie z prawem „zstępnym, małżonkowi oraz rodzicom spadkodawcy, którzy byliby powołani do spadku z ustawy, należą się, jeżeli uprawniony jest trwale niezdolny do pracy albo jeżeli zstępny uprawniony jest małoletni - dwie trzecie wartości udziału spadkowego, który by mu przypadał przy dziedziczeniu ustawowym, w innych zaś wypadkach - połowa wartości tego udziału (art. 991 Kodeksu cywilnego).
Jak uniknąć zachowku? Najskuteczniejsze metody legalne
Choć zachowek pełni funkcję ochronną i co do zasady prawo do zachowku działa niezależnie od woli spadkodawcy, przepisy przewidują kilka rozwiązań, które mogą prowadzić do jego ograniczenia lub wyłączenia. Które z nich warto mieć na względzie?
Wydziedziczenie w testamencie – kiedy jest skuteczne?
Pierwszą możliwością jest wydziedziczenie. Wymaga ono sporządzenia testamentu oraz wskazania konkretnego powodu.
- Przyczyny te mają charakter zamknięty. Obejmują m.in. uporczywe postępowanie sprzeczne z zasadami współżycia społecznego czy rażące zaniedbywanie obowiązków rodzinnych – mówi Anita Świercz, radczyni prawna prowadząca własną kancelarię.
Zrzeczenie się dziedziczenia u notariusza
Innym legalnym rozwiązaniem jest zrzeczenie się dziedziczenia. Polega na zawarciu umowy notarialnej między przyszłym spadkodawcą a spadkobiercą ustawowym. Skutkiem jest utrata prawa zarówno do spadku, jak i do zachowku. W przeciwieństwie do wydziedziczenia, opiera się na zgodzie obu stron.
Darowizna a zachowek – o czym musisz pamiętać?
Kolejną opcją jest umowa darowizny. Przekazywanie majątku jeszcze przed śmiercią to częsta praktyka, ale nie zawsze skuteczna. O czym trzeba pamiętać w przypadku darowizny?
- Rozwiązanie to nie prowadzi jednak automatycznie do wyłączenia obowiązku zapłaty zachowku, ponieważ przepisy przewidują wliczanie określonych darowizn do podstawy jego obliczenia. Znaczenie ma tu wówczas zarówno czas dokonania darowizny jak i osoba obdarowanego. Podkreślić należy, iż darowizny dokonane na rzecz najbliższych członków rodziny co do zasady będą uwzględniane natomiast w przypadku osób spoza kręgu spadkobierców możliwe jest ich pominięcie po upływie określonego czasu – zwraca uwagę radczyni prawna.
Umowa dożywocia jako sposób na uniknięcie zachowku
To rozwiązanie często wykorzystywane jako alternatywa dla darowizny. Umowa dożywocia polega na przekazaniu nieruchomości w zamian za opiekę i utrzymanie do końca życia. Ze względu na swój odpłatny charakter zazwyczaj nie jest uwzględniana przy ustalaniu zachowku.
Uznanie spadkobiercy za niegodnego dziedziczenia
W skrajnych przypadkach sąd może pozbawić daną osobę prawa do spadku i zachowku, np. gdy dopuściła się poważnego przestępstwa wobec spadkodawcy lub manipulowała testamentem.
- Stwierdzenie niegodności następuje na mocy orzeczenia sądu i prowadzi do traktowania danej osoby tak jakby nie dożyła otwarcia spadku. Wyklucza to również jej prawo do zachowku – mówi Anita Świercz.
Planowanie spadku – dlaczego warto znać przepisy?
Zachowek to mechanizm, który z jednej strony chroni rodzinę, a z drugiej ogranicza pełną swobodę dysponowania majątkiem. Dlatego planując przekazanie dorobku życia, warto wcześniej poznać dostępne rozwiązania i ich konsekwencje. W wielu przypadkach pozwala to uniknąć konfliktów i długotrwałych postępowań sądowych.
Materiał chroniony prawem autorskim - wszelkie prawa zastrzeżone.
Dalsze rozpowszechnianie artykułu za zgodą wydawcy INFOR PL S.A. Kup licencję.
Wpisz adres e-mail wybranej osoby, a my wyślemy jej bezpłatny dostęp do tego artykułu