Rafał Woś

Słynny francuski filozof i matematyk d’Alembert spotkał kiedyś znajomego profesora prawa z Genewy. Rozmawiali na temat wspólnego, jeszcze słynniejszego przyjaciela Woltera. Trudno się było nim nie zachwycać, zważywszy na jego wszechstronność i oryginalne sądy na każdy prawie temat.

Wiele się ostatnio mówi oraz pisze o inflacji. Odbywa się to z intensywnością dalece nieadekwatną do rzeczywistości, bo trzeba się mocno uprzeć, by wzrost cen na poziomie 2–3 proc. uznać za wysoki. Pomińmy jednak (skądinąd ciekawe) zagadnienie: „komu zależy na tym, byśmy się inflacji bali?”. Spójrzmy na lekcje, jakich w temacie rosnących cen dostarcza nam historia gospodarcza.

Coraz więcej ekonomistów proponuje to, co powinno się wydarzyć już dawno temu, to znaczy złożenie do grobu fiskalnych i antyzadłużeniowych reguł Unii Europejskiej. Na wystawny pogrzeb nie zasłużyły. W ciągu ostatnich dwóch dekad narobiły wiele niepotrzebnego zła, omal nie przewracając całej integracji europejskiej.

Żyjemy w czasach, gdy bogaty Zachód stał się dłużnikiem. Oczywiście z punktu widzenia historii gospodarczej nie ma mowy o utraconym dziewictwie. Faktem jest jednak, że dla dwóch czy nawet trzech pokoleń jego mieszkańców (czy też bogatej Północy) temat długu sprowadzał się najczęściej do bycia wierzycielem. Do martwienia się o to, czy pożyczki będą zwrócone. A nie o to, skąd u licha wytrzasnąć środki, by zadłużenie choć na bieżąco obsługiwać.

W niemieckiej (i nie tylko) narracji na temat historii gospodarczej powraca przekonanie, że Hitler wziął się z traumatycznego doświadczenia hiperinflacji, która nawiedziła Republikę Weimarską w latach 20. XX w. Ale to mit, który warto obalić.

Czasy amerykańskiej prohibicji przeniknęły do kultury popularnej. Ja stawiam na serial „Zakazane imperium” ze Steve,em Buscemim w roli potężnego bossa Atlantic City Enocha „Nucky’ego” Thompsona. Ale nie obrażę się, jeśli państwo wolą „Nietykalnych” albo „Dawno temu w Ameryce”. Tak czy inaczej z tych filmów wynosimy przekonanie, że zakaz sprzedaży alkoholu obowiązujący w USA w latach 1920–1933 był przejawem bezsensownej, nieprzemyślanej oraz fatalnej w skutkach polityki publicznej. Nieco inny obraz wyłania się z pracy ekonomistów Davida Jacksa (Uniwersytet Yale), Krishny Pendakura i Hitoshiego Shigeoki (obaj z kanadyjskiego Uniwersytetu Simona Frasera).