Mglista perspektywa zakończenia prezydentury Trumpa

Prezydent USA posługiwał się ilustracją przedstawiającą go jako Jezusa Chrystusa z Łazarzem (a później twierdził, że to nie Jezus z Łazarzem tylko lekarz z Łazarzem). Prezydent USA twierdził, że dzięki niemu konklawe wybrało papieża. Prezydent USA posługiwał się ilustracją, na której inny prezydent USA i jego małżonka zostali przedstawieni jako małpy. Prezydent USA groził innemu narodowi, z którym prowadził wojnę, że cofnie go do ery kamienia łupanego.

Prezydent USA posługiwał się historyjką, w której przebrany w strój króla zrzucał z samolotu substancję o brązowym zabarwieniu na obywateli protestujących przeciwko jego rządom. Prezydent USA obłożył cłem towary pochodzące z bezludnej wyspy. Prezydent USA i jego rodzina wyemitowali własne >aktywa< i zachęcili obywateli USA do ich zakupu.

Najprawdopodobniej uznałbym taką historyjkę za jakąś totalną, kosmiczną fantasmagorię. W podobnych kategoriach traktowałbym historyjkę o tym, że jacyś parlamentarzyści w jakimś kraju, przebrali się w czerwone czapeczki i w takiej krasie fetowali wybór takiego człeka na urząd Prezydenta USA. Na usprawiedliwienie można dodać, że karykaturalność i groteskowość to w mniejszym lub większym stopniu cecha całej klasy politycznej.

Wybiegając nieco w przyszłość niektórzy komentatorzy snują wizje złożenia z urzędu prezydenta – skandalisty po jesiennych wyborach „połówkowych”, po których oczekuje się przewrotki politycznej. Republikanie, od których urzędujący Prezydent USA otrzymał nominację, według przewidywań mieliby przejść do głębokiej defensywy. Niemniej to jeszcze dzielenie skóry na niedźwiedziu.

Prezydent USA jest teoretycznie usuwalny z urzędu w legalnej procedurze. Zgodnie z amerykańską Konstytucją w następujący sposób zapewnia się sukcesję władzy wykonawczej: „W razie usunięcia prezydenta z urzędu, jego śmierci, zrzeczenia się lub niezdolności do sprawowania władzy i zadań tego urzędu przechodzą one na wiceprezydenta”. Poprawka XXV (z 1967r.) w § 1 stanowi, że „w razie usunięcia prezydenta z urzędu albo jego śmierci lub ustąpienia prezydentem zostaje wiceprezydent”.

„Wysadzenie z siodła” osoby pełniącej funkcję Prezydenta USA wymaga nie tylko bardzo silnej woli politycznej ze strony władzy ustawodawczej, ale równoczesnego spełnienia przesłanek merytorycznych dla złożenia z urzędu i dopełnienia wielu wymogów formalnych. Konstytucja USA przewiduje przy tym różne podstawy prawne dla opróżnienia najważniejszego urzędu w państwie.

Treason, Bribery, or other high Crimes and Misdemeanors

Zgodnie z art. II § 4 Konstytucji USA „Prezydent, wiceprezydent i każdy funkcjonariusz cywilny Stanów Zjednoczonych zostaje usunięty z urzędu w razie postawienia przez Izbę Reprezentantów w stan oskarżenia i skazania za zdradę, przekupstwo lub inne ciężkie przestępstwa albo przewinienia”. Łapówka i zdrada to oskarżenia bardzo ciężkiego kalibru. Dalej wymienione „High Crimes and Misdemeanors” odnoszą się nie tylko do przestępstw kryminalnych ale także do szkodliwej działalności politycznej. Pomiędzy deliktem politycznym a groteskowością postaci Prezydenta USA jest jednak spora różnica.

W przeszłości od impeachmentu wywinęli się : Andrew Johnson (1868), który stawał pod zarzutem naruszenia Tenure of Office Act, Bill Clinton (1998), który stawał pod zarzutem krzywoprzysięstwa i utrudniania wymiaru sprawiedliwości, Donald Trump (2019) pod zarzutem nadużycia władzy i utrudniania pracy Kongresu i (2021) pod zarzutem podżegania do insurekcji. Z kolei Richard Nixon, skompromitowany aferą Water Gate, zrzekł się urzędu, a zatem impeachment wobec niego stał się bezprzedmiotowy.

Niemożność sprawowania urzędu w ocenie innych

Z § 4 Poprawki XXV wynika, że specjalna przymusowa procedura rozpoczyna się „ilekroć wiceprezydent i większość członków gabinetu lub innego ciała określonego przez Kongres w drodze ustawy złoży prezydentowi ad interim Senatu i przewodniczącemu (spikerowi) Izby Reprezentantów pisemne oświadczenie, że prezydent nie może sprawować władzy i zadań swojego urzędu”. I znowu: chodzi tu raczej o obiektywne i poważne przeszkody, a nie o zarzuty co do sposobu kreacji własnej postaci w mediach społecznościowych czy inne medialne kuglarstwo.

Wówczas „Wiceprezydent niezwłocznie przejmuje władzę i zadania tego urzędu jako pełniący obowiązki prezydenta”. Zmiana warty nie jest jednak ostateczna. Zgodnie z nieco zawiłą procedurą „jeżeli następnie prezydent złoży prezydentowi ad interim Senatu i przewodniczącemu Izby Reprezentantów pisemne oświadczenie, że jego niemożność już nie zachodzi, wówczas przejmuje znów władzę i zadania swojego urzędu, chyba że wiceprezydent i większość kierowników resortów lub innego ciała, określonego przez Kongres w drodze ustawy, złoży (…) prezydentowi ad interim Senatu i przewodniczącemu Izby Reprezentantów swoje pisemne oświadczenia, że prezydent nie może sprawować władzy i zadań swojego urzędu. W takim wypadku rozstrzyga Kongres”.

Jeżeli Kongres, w przepisanym terminie, stwierdzi uchwałą podjętą większością dwu trzecich głosów każdej izby (czyli Senatu i Izby Reprezentantów), „że prezydent nie może sprawować władzy i zadań swojego urzędu, wówczas wiceprezydent będzie je sprawował nadal; w przeciwnym razie prezydent znowu przejmuje władzę i zadania swojego urzędu”.

Niemożność sprawowania urzędu we własnej ocenie

Mało prawdopodobne wydaje się być skorzystanie przez kogokolwiek z §3 Poprawki XXV: „Ilekroć prezydent złoży prezydentowi ad interim Senatu i przewodniczącemu Izby Reprezentantów pisemne oświadczenie, że nie może sprawować władzy i zadań swojego urzędu, władzę tę i zadania sprawować będzie wiceprezydent jako pełniący obowiązki prezydenta, dopóki prezydent nie złoży powyższym adresatom pisemnego oświadczenia, że przeszkoda ustała”. Cyncynatem (który sam z siebie zrzekł się urzędów i zajął się uprawą roli) nikt w dzisiejszych czasach nie bywa.