księgi rachunkowe

Zbliżający się dla większości jednostek koniec roku obrotowego to czas, kiedy trzeba szczególną uwagę zwrócić na należności. Są one bardzo ważną kategorią w księgach rachunkowych i sprawozdaniu finansowym każdej jednostki. Prawidłowe kształtowanie ich wartości determinuje płynność jednostki. W przepisach prawa bilansowego nie ma jednak definicji należności. Przyjmuje się więc – zgodnie z definicją aktywów zawartą w art. 3 ust 1 pkt 12 ustawy o rachunkowości – że należności to prawa jednostki do otrzymania aktywów, najczęściej środków pieniężnych, powstałe wskutek zdarzeń, które zaistniały w przeszłości. Prawa te mogą wynikać z umów, regulacji prawnych, czasem też zwyczajów. W praktyce mamy do czynienia z różnego rodzaju należnościami, tj. od: kontrahentów (odbiorców i dostawców), urzędów, pracowników, właścicieli jednostki, banków czy innych instytucji finansowych. 

Ostatnio ulewy i wichury przysparzają wielu zmartwień przedsiębiorcom. Skutki tych klęsk żywiołowych trzeba zaewidencjonować w księgach rachunkowych, a to nie zawsze jest łatwe i oczywiste. Zwłaszcza jeśli chodzi o prawidłową wycenę ich następstw i księgowanie odszkodowań

Zobowiązania to wynikający z przeszłych zdarzeń obowiązek wykonania świadczeń o wiarygodnie określonej wartości, które spowodują wykorzystanie już posiadanych lub przyszłych aktywów jednostki. Przy czym w zależności od sytuacji zobowiązanie trzeba ująć jako aktywa lub pasywa. Wiedza na temat tego, jakie obowiązki ciążą na jednostce, pozwala zarządzać w sposób właściwy środkami pieniężnymi i przygotować się na ich terminowe wydatkowanie. Trzeba jednak pamiętać, że zgodnie z prawem cywilnym – co ma mieć odzwierciedlenie w rachunkowości – zobowiązania nie muszą być udokumentowane fakturami. Mogą także wynikać z umowy, w tym ustnej. Niestety ustawa z 29 września 1994 r. o rachunkowości (t.j. Dz.U. z 2023 r. poz. 120; ost.zm. Dz.U. z 2024 r. poz. 619; dalej: u.r.) w zakresie ujmowania i wyceny rozrachunków jest bardzo lakoniczna, niemniej służby finansowe w prawidłowej identyfikacji wyceniania i prezentacji rozrachunków z kontrahentami wspierają stanowisko Komitetu Standardów Rachunkowości (Dz.Urz. Ministerstwa Finansów z 2019 r. poz. 83). Stanowisko to obejmuje też zasady inwentaryzacji rozrachunków z kontrahentami zwanych „rozrachunkami handlowymi” w jednostkach, które sporządzają sprawozdania finansowe zgodnie z załącznikiem nr 1, 4 lub 5 u.r. W praktyce zdarzają się wątpliwości, czy zobowiązania z tytułu dostaw i usług oraz podobne należności należy traktować jak rozrachunki finansowe.

Dla wielu podmiotów wynajem nieruchomości to sposób na prowadzenie biznesu. Czasem jest to ich podstawowy zakres aktywności gospodarczej, a czasem tylko uzupełnienie działalności. Dlatego zakwalifikowanie nieruchomości do aktywów nie jest takie proste. Jakby tego było mało, wiele wątpliwości budzi też rachunkowe ujęcie generowanych przez nie przychodów i kosztów. Przepisy podatkowe bowiem nakazują traktować nieruchomości jak środki trwałe, tymczasem z punktu widzenia rachunkowości nie zawsze jest to takie oczywiste. Wszystko zależy od tego, w jaki sposób jednostka zamierza czerpać korzyści ekonomiczne z nieruchomości.