rozwiń ›

Przepisy precyzyjnie określają zarówno warunki nabycia prawa do urlopu, jak i jego maksymalny wymiar, zasady składania wniosków oraz sytuacje, w których pracownik podlega szczególnej ochronie przed zwolnieniem.

Kto może skorzystać z urlopu wychowawczego?

Prawo do urlopu wychowawczego przysługuje wyłącznie pracownikom, którzy posiadają co najmniej sześciomiesięczny staż zatrudnienia. Do tego okresu wliczane są także wcześniejsze miejsca pracy, niezależnie od przerw pomiędzy nimi.

Z uprawnienia mogą skorzystać zarówno matka, jak i ojciec dziecka, a także inni pracujący opiekunowie, pod warunkiem że pozostają w stosunku pracy. Oznacza to, że urlop wychowawczy nie jest przypisany tylko jednemu z rodziców – może być dzielony między oboje w zależności od potrzeb rodziny.

Ile trwa urlop wychowawczy?

Łączny maksymalny wymiar urlopu wychowawczego wynosi 36 miesięcy na jedno dziecko. Co do zasady, jeden z tych miesięcy jest zarezerwowany wyłącznie dla drugiego rodzica i nie może zostać przekazany partnerowi, przykładowo mama przebywa na urlopie 35 miesięcy, a tata 1 miesiąc lub odwrotnie. W praktyce oznacza to, że jeżeli tylko jeden rodzic korzysta z urlopu, jego czas trwania nie może przekroczyć 35 miesięcy. Wyjątki przewidziano w szczególnych sytuacjach rodzinnych. Pełne 36 miesięcy może wykorzystać jeden rodzic, gdy:

  • drugi rodzic nie żyje,
  • nie posiada władzy rodzicielskiej,
  • został jej pozbawiony,
  • władza rodzicielska została ograniczona lub zawieszona.

Przepisy dopuszczają także jednoczesne korzystanie z urlopu wychowawczego przez oboje rodziców lub opiekunów. W takim przypadku suma wykorzystanych okresów nie może jednak przekroczyć 36 miesięcy.

Z urlopu można korzystać do momentu ukończenia przez dziecko 6. roku życia, a w przypadku dziecka z niepełnosprawnością – aż do 18. roku życia.

Urlop wychowawczy może być rozłożony maksymalnie na pięć oddzielnych etapów, z których każdy wymaga złożenia osobnego wniosku. Przepisy nie określają ani minimalnego, ani maksymalnego czasu trwania pojedynczej części, co pozwala pracownikowi elastycznie planować sposób korzystania z urlopu.

Ważne

Urlop wychowawczy jest przyznawany wyłącznie na podstawie wniosku złożonego przez pracownika. Może on zostać podzielony maksymalnie na 5 części, które nie muszą występować jeden po drugim. O tym, na ile części zostanie rozłożony urlop, decyduje liczba złożonych przez pracownika wniosków o jego udzielenie. Jeżeli drugi rodzic nie skorzysta z przysługującego mu jednego miesiąca, pierwszy z rodziców może wykorzystać do 35 miesięcy urlopu, dzieląc je również na maksymalnie pięć części.

Czy urlop wychowawczy jest płatny?

Urlop wychowawczy jest urlopem bezpłatnym. W przeciwieństwie do urlopu macierzyńskiego, rodzicielskiego czy ojcowskiego, w jego trakcie pracownik nie otrzymuje zasiłku ani wynagrodzenia, dlatego decydując się na skorzystanie z tego uprawnienia, trzeba uwzględnić brak regularnych świadczeń z ZUS.

Przewidziano jednak pewne formy wsparcia dla osób znajdujących się w trudniejszej sytuacji finansowej. Pracownik przebywający na urlopie wychowawczym, który spełnia kryteria dochodowe uprawniające do pobierania zasiłku rodzinnego, może otrzymywać dodatkowe świadczenie w postaci dodatku do tego zasiłku. W przypadku samotnego wychowywania dziecka możliwe jest również przyznanie osobnego dodatku z tego tytułu.

Warto pamiętać, że prawo do zasiłku rodzinnego i powiązanych z nim dodatków uzależnione jest od spełnienia określonych progów dochodowych na osobę w rodzinie.

Zasiłek rodzinny 2026 – aktualne kryteria dochodowe, kwoty i dodatki dla rodzin
Zasiłek rodzinny 2026 – aktualne kryteria dochodowe, kwoty i dodatki dla rodzin

Zobacz również

Jak i kiedy złożyć wniosek?

Urlop wychowawczy udzielany jest wyłącznie na podstawie pisemnego wniosku pracownika. Dokument należy złożyć co najmniej 21 dni przed planowanym rozpoczęciem urlopu.

Pracownik zachowuje również prawo do wycofania wniosku, jednak musi to zrobić nie później niż 7 dni przed rozpoczęciem urlopu, składając pracodawcy stosowne oświadczenie na piśmie.

Ochrona przed zwolnieniem w czasie korzystania z uprawnień

Od dnia złożenia wniosku o urlop wychowawczy aż do jego zakończenia pracownik korzysta ze szczególnej ochrony stosunku pracy. W tym okresie pracodawca nie może wypowiedzieć ani rozwiązać umowy o pracę.

Podobna ochrona obowiązuje w sytuacji, gdy pracownik zamiast urlopu zdecyduje się na obniżenie wymiaru czasu pracy w związku z opieką nad dzieckiem. Trwa ona do dnia powrotu do pełnego etatu, jednak nie dłużej niż przez 12 miesięcy.

Zwolnienie w tym czasie jest możliwe wyłącznie w wyjątkowych przypadkach – gdy dojdzie do ogłoszenia upadłości lub likwidacji pracodawcy albo gdy zachodzą przesłanki do rozwiązania umowy w trybie natychmiastowym z winy pracownika.

Co powinien zawierać wniosek o urlop wychowawczy?

W dokumencie składanym do pracodawcy powinny znaleźć się kluczowe informacje, w tym:

  • planowana data rozpoczęcia i zakończenia urlopu,
  • okres urlopu wychowawczego już wykorzystany na dane dziecko,
  • liczba części, na które urlop został dotychczas podzielony.

Rezygnacja z urlopu wychowawczego przed jego zakończeniem – czy to możliwe?

Pracownik korzystający z urlopu wychowawczego ma prawo wrócić do pracy jeszcze przed upływem zaplanowanego okresu. Może to nastąpić na dwa sposoby.

Po pierwsze, powrót jest możliwy w dowolnym momencie, jeśli pracodawca wyrazi na to zgodę. Po drugie, pracownik może samodzielnie zdecydować o wcześniejszym zakończeniu urlopu, pod warunkiem że poinformuje pracodawcę z wyprzedzeniem – najpóźniej 30 dni przed planowanym ponownym podjęciem obowiązków zawodowych.

Urlop wychowawczy a praca, umowa zlecenie

Do wniosku należy dołączyć pisemne oświadczenie drugiego rodzica lub opiekuna. Powinno ono potwierdzać brak zamiaru korzystania z urlopu w tym samym czasie albo – jeśli oboje planują opiekę równocześnie – wskazywać okres wspólnego korzystania z uprawnienia.

Urlop wychowawczy ma charakter bezpłatny – w tym czasie pracownik nie otrzymuje wynagrodzenia. Przepisy nie zabraniają jednak podejmowania aktywności zawodowej podczas korzystania z tego uprawnienia. Kluczowe jest to, aby dodatkowa praca nie kolidowała z osobistą opieką nad dzieckiem.

Osoba przebywająca na urlopie wychowawczym może wykonywać obowiązki na rzecz dotychczasowego pracodawcy, o ile zakres pracy pozwala na dalsze sprawowanie opieki nad dzieckiem.

Dopuszczalne jest także podjęcie zatrudnienia u innego pracodawcy. Należy jednak zachować ostrożność w odniesieniu do wymiaru czasu pracy – wykonywanie obowiązków w wymiarze przekraczającym połowę etatu może zostać uznane za sprzeczne z celem urlopu wychowawczego, którym jest osobista opieka nad dzieckiem.

Możliwe jest również świadczenie pracy na podstawie umowy zlecenia. W tym przypadku przepisy nie określają sztywnego limitu godzin, jednak w praktyce przyjmuje się podobne kryteria jak przy umowie o pracę – wykonywanie zadań przez większą część dnia, na przykład ponad cztery godziny dziennie, mogłoby zostać ocenione jako utrudniające właściwe sprawowanie opieki nad dzieckiem.

Urlop wychowawczy a przedszkole czy żłobek

Rodzic przebywający na urlopie wychowawczym ma prawo posyłać dziecko do żłobka lub przedszkola, o ile nie zagraża to realizacji głównego celu urlopu, czyli osobistej opieki i wychowania dziecka. W sytuacji, gdy pracodawca stwierdzi, że rodzic w praktyce nie sprawuje opieki, może zażądać powrotu pracownika do obowiązków zawodowych.

Krótki pobyt dziecka w żłobku czy przedszkolu – np. kilka godzin dziennie – zazwyczaj nie stanowi przeszkody i nie narusza celu urlopu wychowawczego, pozwalając rodzicowi łączyć opiekę nad dzieckiem z innymi obowiązkami.

Odmowa udzielenia urlopu – konsekwencje dla pracodawcy

Jeżeli pracownik spełnia wszystkie ustawowe warunki, pracodawca nie ma prawa odmówić udzielenia urlopu wychowawczego. Taka odmowa stanowi wykroczenie przeciwko prawom pracownika i może skutkować nałożeniem kary grzywny.

Podstawa prawna:

Ustawa z dnia 26 czerwca 1974 r. Kodeks Pracy (t.j. Dz.U. 2025 poz. 277)