Nowe zasady dla funduszy: lepsza płynność i pożyczki pod lupą. Projekt Ministerstwa Finansów trafił do konsultacji

Ministerstwo Finansów skierowało do prac legislacyjnych projekt nowelizacji ustawy o funduszach inwestycyjnych oraz zarządzaniu alternatywnymi funduszami inwestycyjnymi, oznaczony numerem UC105. Proponowane zmiany stanowią kompleksową implementację unijnej dyrektywy AIFMD II i mają na celu nie tylko zharmonizowanie polskiego prawa z wymogami europejskimi, ale przede wszystkim znaczące wzmocnienie ochrony inwestorów oraz stabilności systemu finansowego. Kluczowe punkty reformy obejmują wprowadzenie obligatoryjnych narzędzi zarządzania płynnością, rygorystyczne zasady dla funduszy pożyczkowych oraz zaostrzenie wymogów dotyczących stałego miejsca zamieszkania kadry zarządzającej towarzystwami funduszy inwestycyjnych.

Ministerstwo Finansów: implementacja unijnych standardów

Przygotowany pod nadzorem podsekretarza stanu w Ministerstwie Finansów, Juranda Dropa, projekt jest odpowiedzią na zmiany, jakie zaszły na rynkach kapitałowych w ostatnich latach. Doświadczenia z okresów podwyższonej zmienności na rynkach, w tym te związane z pandemią czy zawirowaniami geopolitycznymi, pokazały, że dotychczasowe ramy prawne wymagają uszczelnienia. Głównym celem nowelizacji jest wdrożenie postanowień dyrektywy Parlamentu Europejskiego i Rady UE 2024/927. Zmiany te mają na celu ujednolicenie zasad przekazywania funkcji, zarządzania ryzykiem płynności oraz sprawozdawczości nadzorczej.

Resort finansów podkreśla, że nowa regulacja nie jest jedynie formalnością, ale koniecznym krokiem w stronę profesjonalizacji rynku alternatywnych funduszy inwestycyjnych (AFI) oraz funduszy typu UCITS. Dzięki tym zmianom polski rynek ma stać się bardziej przejrzysty dla inwestorów zagranicznych, co w dłuższej perspektywie może przyczynić się do wzrostu jego konkurencyjności i napływu nowego kapitału.

Fundusze inwestycyjne: aktywne zarządzanie płynnością w obliczu rynkowych wstrząsów

Jednym z najważniejszych elementów nowelizacji jest wprowadzenie szerokiego katalogu narzędzi zarządzania płynnością, określanych jako Liquidity Management Tools (LMT). Projekt nakłada na zarządzających funduszami otwartymi obowiązek wyboru i wdrożenia co najmniej dwóch takich instrumentów, co ma zapobiegać negatywnym skutkom gwałtownych odpływów środków. Wśród proponowanych rozwiązań kluczowe miejsce zajmuje mechanizm swing pricing, który pozwala na korygowanie wartości aktywów netto o koszty transakcyjne generowane przez uczestników dokonujących dużych wpłat lub wypłat. Kolejnym istotnym narzędziem jest opłata przeciwdziałająca rozwodnieniu wartości aktywów funduszu przypadających na jedną jednostkę uczestnictwa., która ma stanowić formę rekompensaty dla funduszu za koszty operacyjne, chroniąc tym samym interesy inwestorów pozostających w funduszu.

Nowe rygory dla funduszy udzielających pożyczek

Projekt wprowadza też do polskiego porządku prawnego precyzyjne definicje funduszu pożyczkowego oraz pożyczkowej alternatywnej spółki inwestycyjnej. Jest to segment rynku, który do tej pory operował w dużej mierze poza specyficznymi ramami ostrożnościowymi. Nowelizacja zakłada wprowadzenie limitów dźwigni finansowej, aby ograniczyć ryzyko systemowe związane z nadmiernym zadłużeniem tych podmiotów. Dla funduszy pożyczkowych typu zamkniętego limit ten ustalono na poziomie 300 proc. wartości aktywów netto, natomiast dla funduszy typu otwartego pułap ten wynosi 175 proc. Dodatkowo, aby zapobiec koncentracji ryzyka kredytowego, wprowadzono zasadę, że pożyczki udzielone jednemu podmiotowi finansowemu lub innemu funduszowi nie mogą przekroczyć 20 proc. kapitału funduszu w określonym czasie od jego utworzenia. Resort finansów chce w ten sposób wymusić na zarządzających większą dywersyfikację portfela pożyczkowego i zapewnić, że działalność ta będzie prowadzona w sposób bezpieczny dla stabilności całego sektora finansowego.

Prezes TFI musi być rezydentem Unii Europejskiej

Reforma dotyka również bezpośrednio struktury operacyjnej towarzystw funduszy inwestycyjnych. Nowe przepisy mają przeciwdziałać zjawisku tworzenia tzw. pustych struktur, w których kluczowe decyzje zapadają poza granicami kraju bez realnego nadzoru nad bieżącą działalnością. Zgodnie z projektem, co najmniej dwóch członków zarządu TFI, w tym prezes, będzie musiało na stałe zamieszkiwać na terytorium Unii Europejskiej oraz świadczyć pracę wyłącznie na rzecz danego podmiotu w pełnym wymiarze czasu.

Jednocześnie projektodawca wychodzi naprzeciw potrzebom rynkowym, pozwalając TFI na dywersyfikację przychodów poprzez świadczenie nowych usług. Towarzystwa będą mogły pełnić funkcję administratora wskaźników referencyjnych oraz zajmować się obsługą kredytów. Takie rozszerzenie uprawnień ma pozwolić polskim firmom inwestycyjnym na lepsze wykorzystanie posiadanych zasobów merytorycznych i technologicznych, przy jednoczesnym zachowaniu surowych standardów ostrożnościowych monitorowanych przez Komisję Nadzoru Finansowego.

Proces implementacji tak szerokich zmian został rozłożony na kilka etapów, co ma dać rynkowi czas na niezbędne dostosowania technologiczne i organizacyjne. Większość przepisów nowej ustawy ma wejść w życie w kwietniu 2026 r. Najdłuższy okres przejściowy przewidziano dla nowych, skonsolidowanych obowiązków sprawozdawczych i nadzorczych, które staną się wymagalne dopiero w połowie kwietnia 2027 r. Ministerstwo Finansów przewiduje, że choć nowe regulacje mogą wiązać się z pewnym wzrostem kosztów operacyjnych po stronie podmiotów nadzorowanych, to długofalowe korzyści w postaci wyższego poziomu zaufania do rynku oraz lepszej ochrony kapitału inwestorów przewyższą te obciążenia. Bieżąca ewaluacja efektów projektu będzie spoczywać na Komisji Nadzoru Finansowego, która zyska nowe narzędzia do monitorowania ryzyka płynności na poziomie całego sektora.

Etap legislacyjny:

Projekt ustawy przekazany do konsultacji publicznych.