Nie dać się wciągnąć. Profilaktyka i edukacja przeciwko uzależnieniom okołohazardowym młodzieży

Ok. 20% uczniów w wieku 15-16 lat i ok. 25% uczniów w wieku 17-18 lat deklaruje uczestnictwo kiedykolwiek w życiu w grach losowych, w których stawia się pieniądze. 76,6% uczniów deklaruje kontakt z treściami zachęcającymi do zakupu lootboxów. Aż 55,5% młodych ludzi podąża za komunikatami influencerów-gamerów, zachęcających do korzystania z lootboxów. Dla młodych ludzi są oni istotniejszym źródłem informacji i rekomendacji, niż rodzice.

23 lutego ogłoszono program edukacyjno-profilaktyczny „Nie daj się wciągnąć. MÓW DO MNIE – #TokTuMi”. Program został zainicjowany przez Fundację Mentalnie Równi oraz Fundację Totalizatora Sportowego. Ze względu na systemowe decyzje Fundatora (Totalizatora Sportowego), wszystkie programy adresowane do dzieci zostały skoncentrowane w Fundacji LOTTO im. Haliny Konopackiej. Dlatego dzisiaj widzimy logotypy trzech fundacji.

Fundacji LOTTO im. Haliny Konopackiej

- Fundacja LOTTO im. Haliny Konopackiej realizuje szereg programów adresowanych do dzieci i młodzieży. Naszą pomocą objęte są setki tysięcy młodych Polek i Polaków w ramach takich programów jak Cyber Aktywni, Stypendium Sportowych Marzeń, czy OdLOTTOwe ferie. Dostrzegając zagrożenia jakie niesie hazard wobec młodych ludzi, na jesieni ubiegłego roku zwróciliśmy się do Fundacji Mentalnie Równi o przygotowanie pilotażu programu edukacyjnego, by ich uwrażliwić na kwestie hazardu i związanych z nim ryzyk. Z jednej strony cieszę się, że udało nam się uruchomić ten program. Z drugiej strony jestem przerażony skalą problemu. Dotyka on nas wszystkich. Pora działać! – mówi Marek Orzechowski, Prezes Fundacji LOTTO im. Haliny Konopackiej, pokrywającej koszty programu.

Wyniki trwającego wciąż pilotażu programu edukacyjno-profilaktycznego „Nie daj się wciągnąć. MÓW DO MNIE – #TokTuMi”, którego celem jest przeciwdziałanie zagrożeniom hazardowym i okołohazardowym w środowisku online wśród dzieci i młodzieży są szokujące. Program zakładał 456 lekcji w szkołach ponadpodstawowych, na terenie całej Polski. Do chwili obecnej zrealizowaliśmy 348 zajęć. To, co przekonało nas do upublicznienia danych, to fakt, że ponad 1800 młodych uczestników programu odpowiedziało dobrowolnie na ankietę, a wyniki są szokujące.

- Ok. 20% uczniów w wieku 15-16 lat i ok. 25% uczniów w wieku 17-18 lat deklaruje uczestnictwo kiedykolwiek w życiu w grach losowych, w których stawia się pieniądze. 12,1 % młodszej kohorty i 18% starszej kohorty grało w gry hazardowe w ciągu ostatnich 30 dni. Eksperci szacują, że odsetek młodzieży zagrożonej hazardem problemowym to 3% (15-16 lat) i 3,8% (17-18 lat). 76,6% uczniów deklaruje kontakt z treściami zachęcającymi do zakupu lootboxów. Zapewne duża część opinii publicznej nie wie co to jest. – mówi Tomasz Prosiński, Prezes Fundacji Mentalnie Równi.

Lootbox (skrzynka z łupami) to wirtualny pojemnik występujący w wielu grach, który po otwarciu przyznaje losowe przedmioty (skiny, super broń, dodatkowe życia, silniejsze w danej grze postaci). Można je zdobyć jako nagrodę za postęp w danej grze lub kupić za realne pieniądze poprzez mikropłatności. Mechanizm ten jest wprost wstępem do hazardu i ma bardzo wysoki potencjał uzależniający.

- Internet jest pełen porad. Aż dla 55,5% ankietowanych młodych ludzi uczestniczących w naszym programie uznało, że kluczem do podejmowania przez nich decyzji jak się zachowywać, co i gdzie kupować (także za ile) jest środowisko influencerów i znanych gamerów. – mówi Tomasz Prosiński, Prezes Fundacji Mentalnie Równi. - Dziecko dostaje potwierdzenie od influencerów i otrzymuje normatywne wsparcie od rówieśników, że „tak trzeba”. Rodzic, z zerową wiedzą na temat tego obszaru jest praktycznie, poza tym systemem. W języku terapeutycznym to „rozszczepienie środowisk wpływu, gdzie główne czynniki kształtujące zachowanie dziecka są poza kontrolą systemu rodzinnego”. Świadomość zjawiska uzależnienia hazardowego jest po stronie dzieci wyższa niż po stronie rodziców; deklaratywna wiedza o istnieniu problemu jest w miarę powszechna, natomiast transfer tej wiedzy do konkretnych mechanizmów obecnych w grach komputerowych działa po stronie dorosłych zdecydowanie słabiej. Dzieci lepiej orientują się w podstawowym pojęciu opisującym mechanizm, w który są zaangażowane. – dodaje Tomasz Prosiński, Prezes Fundacji Mentalnie Równi.

Kontrola rodzicielska nad grami

Niski odsetek znajomości wśród rodziców tworzy lukę kompetencyjną, w ramach której rodzic może mieć poczucie „ogólnej kontroli nad grami dziecka” nie dysponując językiem pojęciowym, by opisać konkretne ryzyko. Ilu z rodziców wie, czemu służy lootbox i na co wypływa z jego karty co chwila 1, 2 czy 5 PLN? Wśród dzieci, które otwierają płatne lootboxy 49% deklaruje wydatki poniżej 5 zł tygodniowo. Łączna wartość tych mikrowypłat zaczyna się od ponad 392 mln złotych rocznie. Nikt nie zna górnej granicy.

Wśród uczniów, którzy kupowali lootboxy tylko 19% przyznało, że rozmawiało o tym z rodzicami, podczas gdy aż 81% nigdy tego nie zrobiło. Oznacza to, że ogromna większość zakupów w grach odbywa się poza wiedzą rodziców – młodzi samodzielnie podejmują decyzje, ponoszą koszty i mierzą się z emocjami związanymi z „wygraną” lub „przegraną”.

36,1% ankietowanych nie widzi żadnej korzyści z kupowania lootboxów. Kupują, bo wszyscy kupują, bo tak trzeba, bo muszę. Z psychologicznego punktu widzenia „zachowanie powtarzane bez refleksji,» bo wszyscy tak robią «, łatwiej staje się automatycznym nawykiem, a w sprzyjających warunkach – początkiem uzależnienia behawioralnego”.

Z drugiej strony, aż 59% rodziców nie dostrzega zagrożenie kontaktu z treściami hazardowymi swoich dzieci. 77% rodziców nie widzi zagrożenia bądź widzi je jako nieszkodliwe (wyniki badania SW Research dla Fundacji Mentalnie Równi).

Zajęcia w ramach programu „Nie daj się wciągnąć. MÓW DO MNIE – #TokTuMi” zostały ocenione jako interesujące przez 69% uczestników, co pokazuje, że temat hazardu online i lootboxów jest dla nich ważny i angażujący. 82% uczestniczących w tych zajęciach uczniów deklaruje, że po zajęciach potrafi rozpoznawać mechanizmy hazardowe w grach i mediach. Oznacza to, że nasz program skutecznie realizuje swój główny cel edukacyjny - zwiększenie świadomości i kompetencji poznawczych.

Aż 96,8% nauczycieli oceniło merytorykę treści jako dobrą i bardzo dobrą. Wszyscy (100%) nauczycieli potwierdza istotność tego programu treści dla zdrowia psychicznego dzieci i młodzieży.

- Obiecuję, że od września ruszy akcja adresowana do setek tysięcy młodych ludzi w całej Polsce. Nie będziemy szczędzić środków i sił, by jak najszybciej każdy młody człowiek w Polsce został ostrzeżony przed ryzykami związanymi z hazardem. To nasze zobowiązanie. - mówi Marek Orzechowski, Prezes Fundacji LOTTO im. Haliny Konopackiej.

Program objęła honorowym patronatem dr n.med. Aleksandra Lewandowska, Konsultantka Krajowa w dziedzinie psychiatrii dzieci i młodzieży.