Dodatkowe świadczenia: premie i nagrody dla pracowników

Premia jest to świadczenie, do którego pracownik nabywa prawo w przypadku spełnienia wymogów określonych w wewnątrzzakładowych przepisach pracodawcy lub w umowie o pracę. Premię należy odróżniać od nagrody pieniężnej, która ma charakter świadczenia nieobowiązkowego i może, lecz nie musi być przyznana przez pracodawcę. Przyznanie nagrody i jej wysokość zależą wyłącznie od decyzji pracodawcy i nie podlegają kontroli sądowej. Natomiast prawo do premii powstaje w razie wystąpienia okoliczności, które przewidują wewnątrzzakładowe przepisy prawa pracy, takie jak regulamin premiowania, regulamin wynagradzania lub układ zbiorowy pracy. W praktyce jednak najczęściej prawo do premii wynika z regulaminu premiowania. Prawo do premii i jej wysokość mogą być także określone w umowie o pracę.

Orzeczenia sądowe dają jasną wskazówkę w zakresie rozróżniania dwóch pojęć. Zgodnie ze stanowiskiem Sądu Najwyższego premia, którą pracownik może otrzymać jedynie w zależności od oceny jego pracy przez dyrektora przedsiębiorstwa, nie zaś od skonkretyzowanego i zobiektywizowanego wskaźnika premiowego, jest w gruncie rzeczy nagrodą, a podjęta w tym przedmiocie decyzja nie podlega kontroli organów orzekających w sprawach pracowniczych. Prawo podmiotowe do żądania takiej premii powstaje dopiero w dacie decyzji kierownika zakładu pracy przyznającej pracownikowi premię (wyrok Sądu Najwyższego z 30 marca 1977 r., sygn. akt I PRN 26/77, OSNC 1977/11/225). W wyroku Sądu Apelacyjnego w Gdańsku czytamy natomiast, że skoro regulamin przyznawania premii motywacyjnej nie precyzuje szczegółowych i sprawdzalnych kryteriów ustalania jej wysokości, to pracownik nie może w postępowaniu sądowym skutecznie podważać oceny pracodawcy co do wysokości tej premii, gdyż ma ona w istocie charakter nagrody (wyrok SA w Gdańsku z 18 lutego 1991 r., III Apr 18/90, OSA 1991/2/7).