Interes grupy trzeba pogodzić z interesem spółki

Na to pytanie nie ma prostych i jednoznacznych odpowiedzi. Zgodnie z art. 211 par. 1 kodeksu spółek handlowych (dalej: k.s.h.) spółka dominująca oraz spółka zależna, które uczestniczą w grupie spółek, kierują się interesem grupy obok interesu spółki. Nie może to jednak zmierzać do pokrzywdzenia wierzycieli lub wspólników mniejszościowych albo akcjonariuszy mniejszościowych spółki zależnej. Tym samym nie ma wątpliwości, że pokrzywdzenie wierzycieli – obok pokrzywdzenia wspólników mniejszościowych albo akcjonariuszy mniejszościowych spółki zależnej – jest granicą działalności grupy spółek. Jednak w praktyce znaczenie tej przesłanki jest trudne do ustalenia. Dlaczego?

Przede wszystkim dlatego, że choć termin „pokrzywdzenie wierzycieli” nie pojawia się zbyt często w polskim prawie, to jednocześnie ustawodawca wykorzystuje to określenie w różnych kontekstach. Nie ułatwia to wypracowania spójnej wykładni. Ponadto właściwie zawsze odpowiedź na pytanie, czy wierzyciele mogą zostać pokrzywdzeni przez daną czynność, zależy od wielu okoliczności faktycznych i ich ekonomicznych oraz finansowych skutków. Ich ocena pod kątem omawianej tu przesłanki jest jeszcze trudniejsza, gdy weźmie się pod uwagę charakter działalności grupy spółek potocznie nazywanej także holdingiem.

Ochrona dla wszystkich

Wróćmy jednak do brzmienia art. 211 par. 1 k.s.h. Mowa w nim o tym, że wszystkie spółki wchodzące w skład grupy muszą kierować się nie tylko swoim interesem, lecz także interesem całego holdingu ‒ o ile nie zmierza to do pokrzywdzenia wierzycieli. Od razu nasuwa się pytanie: o jakich wierzycieli tu chodzi? Wydaje się, że ustawodawca miał na myśli wierzycieli zarówno spółki dominującej, jak i spółek zależnych. Trudno bowiem przyjąć, że ochrona miałaby przysługiwać tylko wierzycielom jednego z członów holdingu. Termin „pokrzywdzenie wierzycieli” jest zawsze używany w polskim ustawodawstwie jako gwarancja zabezpieczająca prawa wierzycieli. Owszem, wierzyciel ma prawo żądać od dłużnika spełnienia określonego świadczenia. Jednak nigdy nie oznacza to, że wierzyciel ma prawo dochodzić swoich praw na wszelkie możliwe sposoby. Nawet gdy prowadzi egzekucję zgodnie z przepisami prawa, zawsze musi liczyć się z gwarancjami dłużnika, np. w zakresie kwot wolnych od zajęcia. Z kolei dłużnik nie może celowo działać na szkodę wierzycieli, np. poprzez wyzbywanie się majątku, który mógłby służyć do egzekucji. Dopiero w tej perspektywie można analizować, co oznacza pokrzywdzenie wierzycieli.