4. ranking zdrowia Polski: Choć lokalne władze inwestują, to mieszkańcy i tak stoją w kolejkach

Po raz czwarty zapytaliśmy samorządy, jak sobie radzą z ochroną zdrowia w swoich regionach. Przyjrzeliśmy się, co robią w różnych dziedzinach dotyczących szeroko pojętej opieki medycznej. Pytaliśmy m.in. o liczbę szpitali, poradni specjalistycznych, ich kondycję finansową, a także podpisane kontrakty z NFZ oraz ile same wydają na promocję zdrowia. Dodaliśmy do tego zupełnie nowe pytania: m.in. o walkę ze smogiem i programy zachęcające mieszkańców do aktywności fizycznej.

Sprawdziliśmy też, jak to wszystko się przekłada na szybki dostęp do leczenia. I tak jak w poprzednich edycjach przyjrzeliśmy się stanowi zdrowia mieszkańców: ile żyją i na co najczęściej umierają.

W konkursie na najzdrowszy samorząd wygrały Małopolska i Podlasie. W gronie powiatów po raz trzeci zwyciężył tatrzański. Na drugim miejscu uplasował się bielski (woj. podlaskie), a trzecia lokata przypadła powiatom augustowskiemu i gorlickiemu. Wśród miast wygrał Białystok, a kolejne miejsca na podium zdobyły Kraków i – ex aequo – Elbląg i Lublin.

Miasta i powiaty łączy jedno: kolejki

Ranking pokazuje duże różnice między tym, ile inwestują w zdrowie swoich mieszkańców miasta, a ile powiaty. Ponad 80 proc. tych pierwszych prowadzi programy walki ze smogiem, podczas gdy w gronie powiatów to tylko 6,5 proc. To może wynikać z faktu, że w dużych miastach zanieczyszczenie jest o wiele większe.

Podobne dysproporcje widać także w przypadku programów zdrowotnych. Aż 63 proc. powiatów nie finansuje żadnego programu, w miastach zaś te proporcje są odwrócone: 85 proc. ma taką ofertę dla swoich mieszkańców. Kiedy zapytaliśmy, czy finansują jakieś formy aktywności fizycznej – ok. 40 proc. powiatów przyznało, że tego nie robi, a aż 90 proc. miast – tak.

Wszystkie samorządy łączy za to jedno: kolejki. Dla przykładu do zakładu opiekuńczo-leczniczego w ponad 80 proc. miast i powiatów czeka się ponad 40 dni. Do kardiologa ponad 60 proc. pacjentów czeka dłużej niż cztery miesiące i to niezależnie od miejsca zamieszkania. Na wszczepienie endoprotezy stawu biodrowego ponad połowa pacjentów czeka niemal dwa lata. Bez względu na to, czy są z dużej metropolii, czy małego miasteczka.

Inaczej jest jedynie przy usuwaniu zaćmy: tutaj zdecydowanie gorzej mają mieszkańcy powiatów. Tylko 6 proc. może liczyć na przeprowadzenie zabiegu w krótszym czasie niż 15 miesięcy. W miastach czeka się niemal połowę krócej.

Wygrani mówią: dbanie o zdrowie się opłaca

Jednym z powodów, dla których co roku wygrywają regiony wschodnie i Małopolska, jest jakość życia oceniana na podstawie jego długości oraz wskaźnika umieralności na nowotwory oraz choroby serca. Sami wygrani jednak zapewniają, że starają się inwestować i dbać o zdrowie mieszkańców. – Tu nie chodzi tylko o chęć samej pomocy. To się po prostu opłaca pod względem ekonomicznym – mówi starosta powiatu bielskiego Sławomir Snarski.

Filozofia wydaje się prosta: z jednej strony trzeba jak najszybciej diagnozować problemy zdrowotne, z drugiej – stawiać na to, żeby pacjent po leczeniu szybko wrócił do pełnej sprawności. – Rynek pracy oraz zdrowie mieszkańców to naczynia połączone. Mamy trzy fabryki, które potrzebują pracowników. Poza tym mamy bardzo niskie bezrobocie – ok. 3 proc. I nie chcemy, żeby rosło – deklaruje Snarski.

Żeby móc szybko diagnozować pacjentów, Bielsk Podlaski chce w każdej gminie wybudować przychodnię POZ. Udało się już w połowie. Powiat prowadzi też programy profilaktyczne – ostatnio przebadano 7 tys. mieszkańców na obecność chorób nowotworowych. Zmiany wykryto u 15 proc. osób. Wszyscy od razu zostali poddani leczeniu.

Największe wyzwania? Kadra i demografia

– Mamy też dobrze rozwiniętą ortopedię. Ale, jak wiadomo, sama operacja nie wystarczy. Potrzebna jest jeszcze dobra rehabilitacja, więc w nią też zainwestowaliśmy – mówi Snarski. Teraz przygotowuje się do otwarcia kardiologii inwazyjnej. Również w połączeniu z rehabilitacją.

Zdaniem bielskiego starosty samorząd ma dużo narzędzi mogących wpływać na polepszenie zdrowia mieszkańców. Poza prowadzeniem różnych programów zdrowotnych powiat stawia na inwestycje w szpital – od instalacji klimatyzacji (pacjenci szybciej dochodzą do zdrowia, gdy temperatura jest stała) przez unowocześnienie bloku operacyjnego czy intensywnej terapii aż po plany otwarcia nowych oddziałów. Szpital ma certyfikaty jakości przyznawane przez Centrum Monitorowania Jakości (MZ) – zajmuje pod tym względem pierwsze miejsce w województwie. – Również wynagrodzenia pracowników medycznych są uzależnione od jakości usług i skuteczności – mówi starosta.

Wyzwaniem, tak jak w całej Polsce, jest zapewnienie odpowiedniej kadry. I starzenie się społeczeństwa. – Musimy powiększyć zakład opiekuńczo-leczniczy. Potrzeby są coraz większe, czas oczekiwania stale się wydłuża – przyznaje Snarski. I dodaje, że poważnie zastanawiają się nad otwarciem oddziału geriatrycznego.

Augustów i Zakopane stawiają na szpitale

Podobną strategię jak Bielsk Podlaski przyjął powiat augustowski. Tamtejszy starosta Jarosław Szlaszyński mówi wprost: – Ochrona zdrowia jest bezwzględnym priorytetem. Udało się doprowadzić do tego, że nasz szpital w Augustowie od trzech lat uzyskuje wynik dodatni na działalności medycznej. Jak przekonuje, udaje się to dzięki wykorzystaniu funduszy własnych i zewnętrznych. – Pozwalają one remontować kolejne oddziały i wyposażać je w nowoczesny sprzęt. Z kolei dzięki temu poprawia się jakość leczenia mieszkańców i turystów odwiedzających ziemię augustowską – opowiada.

W 2018 r. udało się reaktywować szpitalny oddział ratunkowy. Kolejną inwestycją obecnie realizowaną, jest budowa lądowiska dla śmigłowców ratunkowych.

Starosta podkreśla, że dużą wagę przywiązują także do realizacji programów profilaktyki zdrowotnej. – Przykładowo w ramach projektu unijnego doposażyliśmy szpital w sprzęt do diagnostyki i leczenia. Realizujemy program, który zwiększa dostępność do bezpłatnych badań specjalistycznych dla kobiet – opowiada Jarosław Szlaszyński.

To samo mówią w powiecie tatrzańskim, gdzie również postawili na inwestycje w szpitalach. Jerzy Zacharko, wicestarosta tatrzański, zdradza, że planują budowę nowego bloku operacyjnego, modernizację oddziału anestezjologii i intensywnej terapii w jednej z placówek oraz modernizację lądowiska śmigłowców i szpitalnego oddziału ratunkowego w Szpitalu Powiatowym im. Dr. T. Chałubińskiego w Zakopanem.

Jednocześnie wicestarosta przyznaje, że wyzwaniem jest czas oczekiwania, przede wszystkim do specjalistów. – Kwestia kolejek rozbija się o finanse, czyli ilość środków z NFZ. Coraz bardziej daje się też we znaki brak lekarzy o odpowiednich kwalifikacjach – mówi. Jego zdaniem działania samorządów w tej materii wydają się ograniczone, a większe pole do popisu mają dyrektorzy szpitali. Bo chodzi o odpowiednie zorganizowanie pracy w placówkach.

Edukacja skróci czas oczekiwania

Problemy z kolejkami mają również miasta. – Czas oczekiwania na świadczenia medyczne jest z roku na rok coraz bardziej niepokojący. Ale to problem, z którym boryka się cały kraj. Mimo potencjału kadrowego i sprzętowego, jaki ma nasze miasto, dysfunkcje związane z finansowaniem świadczeń są widoczne i coraz bardziej dotkliwe, np. w przypadku rehabilitacji – tłumaczy Michał Marszałek, dyrektor biura ds. ochrony zdrowia Urzędu Miasta Krakowa.

Samorządowcy podkreślają jednak, że ich wpływ na ten stan rzecz jest ograniczony. Szczególnie w przypadku miast, które często nie mają własnych placówek leczniczych. – Pacjenci domagają się konkretnych świadczeń, zmniejszenia kolejek, a my nie mamy na to wpływu. Bo kwestia organizacji i realizacji tych świadczeń jest poza naszymi możliwościami – mówi Barbara Danieluk, wicedyrektor wydziału zdrowia i spraw społecznych Urzędu Miasta Lublina, który także uplasował się w czołówce rankingu.

Miasta inwestują w programy zdrowotne

Według Fundacji Misja Medyczna programy polityki zdrowotnej prowadzone przez samorządy mają bardzo wysoki wskaźnik efektywności. – Prawie połowa z nich dotyczy profilaktyki chorób zakaźnych. To było 49 proc. w 2015 r. Następne w kolejności są programy przeciwdziałania wadom postaw, niepełnosprawności ruchowej oraz wsparcia rodzin związane ze zdrowym odżywianiem oraz przeciwdziałaniem nadwadze i otyłości – wylicza Krzysztof Suszek, przewodniczący rady fundacji.

Przedstawiciele samorządów przekonują, że edukacja przynosi najlepsze efekty. Jest też – choć w dość dalekiej perspektywie – jakimś sposobem na skrócenie czasu oczekiwania do specjalistów. – Zachęcamy do badań, żeby nie generować potem kolejek. Kładziemy nacisk na profilaktykę dzieci i młodzieży, bo to jest najbardziej efektywne. Trzeba pokolenia, by zmienić nawyki dotyczące stylu życia. Ale to procentuje. Dlatego edukujemy od żłobków przez przedszkola aż po szkoły – argumentuje Barbara Danieluk.

Coraz więcej miast wychodzi z założenia, że lepiej edukować niż leczyć

Najzdrowsze powiaty

					Suma
		87	151	55	293
		68	133	77	278
		65	111	87	263
		78	133	52	263
		77	133	49	259
		66	137	55	258
		69	144	39	252
		87	115	45	247
		47	140	58	245
		66	137	42	245
		75	144	23	242
		56	133	52	241
		58	133	50	241
		53	144	40	237
		80	111	45	236
		85	115	34	234
		67	115	51	233
		41	130	60	231
		46	144	40	230
		47	122	60	229
		73	126	29	228
		35	162	30	227
		53	133	37	223
		45	115	59	219
		42	115	62	219
		62	122	34	218
		39	126	53	218
		34	126	58	218
		46	144	24	214
		52	140	21	213
		60	111	39	210
		50	119	37	206
		50	108	44	202
		46	119	37	202
		87	65	49	201
		40	133	28	201
		29	133	39	201
		50	130	19	199
		57	115	26	198
		40	122	35	197
		63	119	12	194
		54	108	27	189
		51	83	48	182
		22	144	2	168
		36	122	5	163
		14	133	16	163

Najzdrowsze miasta

					Suma
		99	133	80	312
		108	126	67	301
		93	122	81	296
		89	144	63	296
		114	133	44	291
		96	133	62	291
		94	126	68	288
		88	144	49	281
		76	144	60	280
		107	111	62	280
		91	111	70	272
		70	126	72	268
		76	111	80	267
		81	144	38	263
		112	79	70	261
		91	115	43	249
		57	129	63	249
		74	108	60	242
		86	97	52	235
		91	108	32	231
		93	83	52	228
		87	133	5	225
		61	108	55	224
		73	111	40	224
		56	115	24	195
		63	65	60	188
		18	115	5	138

Jak powstawał ranking zdrowia w Polsce

Braliśmy pod uwagę trzy kategorie.

● Zaplecze medyczne, czyli potencjał zdrowotny. Aby go zbadać, zapytaliśmy powiaty i miasta na prawach powiatu m.in. o to, ile mają szpitali, przychodni, poradni, a także ile lekarzy i pielęgniarek przypada na tysiąc mieszkańców. Braliśmy także pod uwagę wyposażenie placówek medycznych. Zbieraliśmy informacje o liczbie tomografów, RTG, aparatów USG i do przeprowadzania mammografii. Badaliśmy liczbę zespołów ratowniczych. Interesowało nas także, jak samorząd dba o zdrowie swoich mieszkańców – czyli ile prowadzi programów profilaktycznych. Zapytaliśmy też po raz pierwszy, czy szpitale z danego regionu przyłączyły się do pakietu onkologicznego. I jaki mają wynik finansowy. W tym roku dodaliśmy w tej kategorii dwa pytania: czy samorząd dofinansowuje walkę ze smogiem oraz formy aktywności fizycznej mieszkańców. W tej kategorii można było zyskać 130 pkt.

● Ocena zdrowia mieszkańców danego powiatu – to najważniejsza kategoria. Analizowaliśmy, jakie są demografia, umieralność noworodków na tysiąc mieszkańców, a także przyczyny śmierci. Istotne były dane dotyczące odsetka zgonów na choroby układu krążenia, raka czy choroby układu oddechowego. W tej kategorii zdobyć można było 162 pkt.

● Dostępność badań – to była trzecia istotna dla pacjentów kategoria. Ważny dla przeprowadzanych przez nas analiz był czas oczekiwania z jednej strony na podstawowe badania, takie jak: tomografia, USG brzucha czy EKG. Pracownicy powiatów podawali w przesłanej nam ankiecie, jak długo ich mieszkańcy czekają na wizytę u pediatry, a także u kardiologa, neurologa czy stomatologa oraz onkologa. Równie istotna była dostępność do operacji oraz zabiegów, m.in.: usunięcia zaćmy, wszczepienia endoprotezy, bajpasów czy usunięcia trzeciego migdałka. Ostatnią pozycją była opieka nad osobami starszymi, dlatego zapytaliśmy o czas oczekiwania na przyjęcie do zakładu opiekuńczo-leczniczego. W tej kategorii można było zdobyć 30 proc. wszystkich punktów.

Łącznie miasta i powiaty mogły otrzymać 414 pkt.