Jak potrącić alimenty i inne należności z wynagrodzenia na 3/4 etatu

Ustalenie podstawy potrąceń

Rodzaje oraz zakres potrąceń z wynagrodzenia za pracę określa art. 87 par. 1 kodeksu pracy (dalej: k.p.). Do potrąceń ustawowych, dokonywanych bez konieczności uzyskania zgody pracownika, zalicza się:

• sumy egzekwowane na podstawie tytułów wykonawczych na zaspokojenie świadczeń alimentacyjnych,
• sumy egzekwowane na podstawie tytułów wykonawczych na pokrycie należności innych niż alimentacyjne, zaliczki pieniężne udzielone pracownikowi, a także
• kary pieniężne przewidziane w art. 108 k.p.

Potrąceń dokonuje się w ściśle określonej kolejności, z łącznej kwoty wynagrodzenia uzyskanego przez pracownika w danym miesiącu, po uprzednim odliczeniu wszystkich obligatoryjnych obciążeń publicznoprawnych, tj. składek na ubezpieczenia społeczne, składki na ubezpieczenie zdrowotne oraz zaliczki na podatek dochodowy od osób fizycznych (z uwzględnieniem ewentualnych zwolnień podatkowych, w tym zerowego PIT), a także wpłat do PPK finansowanych przez pracownika, jeżeli nie zrezygnował on z uczestnictwa w programie. Podstawę potrąceń stanowi zatem wynagrodzenie w wysokości netto.

W sytuacji, w której w danym miesiącu pracownikowi wypłacane są składniki wynagrodzenia należne za okresy dłuższe niż jeden miesiąc, potrąceń dokonuje się od łącznej kwoty obejmującej zarówno wynagrodzenie bieżące, jak i te dodatkowe składniki. Oznacza to, że w przypadku wypłaty obok wynagrodzenia miesięcznego również świadczeń przysługujących za okresy roczne, półroczne czy kwartalne, podstawą potrąceń pozostaje suma wszystkich tych należności.

Ograniczenia i wyłączenia egzekucji

Nie podlegają egzekucji sumy pieniężne oraz świadczenia w naturze przeznaczone na pokrycie wydatków związanych z wykonywaniem obowiązków służbowych, w tym należności z tytułu podróży służbowych. Ochrona ta obejmuje również 50 proc. diet w razie egzekucji alimentów, w tym należności budżetu państwa wypłacanych w przypadku bezskuteczności egzekucji. Wynika to z przepisów kodeksu postępowania cywilnego określających ograniczenia egzekucji.

Potrącenia z wynagrodzenia mogą być dokonywane wyłącznie w granicach ustawowych. Przy egzekucji alimentów dopuszczalne jest potrącenie do 3/5 wynagrodzenia. W przypadku innych należności oraz zaliczek pieniężnych – do 1/2 wynagrodzenia, przy czym należności niealimentacyjne i zaliczki łącznie nie mogą przekroczyć połowy wynagrodzenia, a alimenty wraz z innymi potrąceniami – 3/5 wynagrodzenia. Kary pieniężne z art. 108 k.p. potrąca się niezależnie, w granicach określonych tym przepisem.

Kwota wolna od potrąceń

Drugim mechanizmem ochronnym jest kwota wolna od potrąceń, czyli minimalna część wynagrodzenia pozostawiana pracownikowi. Nie stosuje się jej przy egzekucji alimentów, gdzie obowiązuje jedynie limit 3/5 wynagrodzenia.

Kwota wolna przy:

• należnościach niealimentacyjnych odpowiada minimalnemu wynagrodzeniu za pracę (po odliczeniu składek, zaliczki podatkowej i wpłaty na PPK),
• zaliczkach wynosi 75 proc. tej kwoty,
• karach porządkowych – 90 proc.

W przypadku zatrudnienia w niepełnym wymiarze czasu pracy kwoty te ulegają proporcjonalnemu obniżeniu; obniżenie wynagrodzenia z innych przyczyn nie wpływa na ich wysokość.

Opodatkowanie i oskładkowanie świadczeń

Wszystkie należności wskazane w stanie faktycznym stanowią przychód ze stosunku pracy w rozumieniu przepisów o PIT, jednak nie każda z nich podlega opodatkowaniu. Zwolnione z podatku są świadczenia rzeczowe oraz ekwiwalenty za te świadczenia przysługujące na podstawie przepisów o bezpieczeństwie i higienie pracy, jeżeli wynikają z odrębnych ustaw lub aktów wykonawczych.

Zgodnie z k.p. w razie braku możliwości zapewnienia przez pracodawcę prania odzieży roboczej czynności te mogą zostać powierzone pracownikowi za wypłatą ekwiwalentu odpowiadającego poniesionym kosztom. Świadczenie to jako mające charakter kompensacyjny korzysta ze zwolnienia podatkowego. W konsekwencji, poza ekwiwalentem za pranie odzieży roboczej, pozostałe należności podlegają opodatkowaniu.

Podstawę wymiaru składek na ubezpieczenia społeczne stanowi co do zasady przychód ze stosunku pracy w rozumieniu przepisów podatkowych, z wyłączeniami przewidzianymi w przepisach wykonawczych oraz z uwzględnieniem rocznego limitu podstawy składek emerytalnej i rentowej. Do przychodów nieobjętych oskładkowaniem należą m.in. nagrody jubileuszowe przysługujące nie częściej niż co pięć lat, a także świadczenia rzeczowe z zakresu BHP i ekwiwalenty za te świadczenia, w tym ekwiwalent za pranie odzieży roboczej oraz za używanie własnej odzieży i obuwia roboczego.

W kontekście potrąceń ochronie podlegają wynagrodzenie zasadnicze, dodatek stażowy oraz nagroda jubileuszowa jako składniki wynagrodzenia za pracę. Ekwiwalent za pranie odzieży roboczej nie podlega natomiast egzekucji w ogóle, z uwagi na jego kompensacyjny charakter.

W pierwszej kolejności zaspokojeniu podlegają należności alimentacyjne. Dopiero po ich potrąceniu należy ocenić, czy istnieje możliwość dokonania dalszych potrąceń z tytułu należności niealimentacyjnych, z uwzględnieniem obowiązujących limitów oraz kwoty wolnej od potrąceń.

Wpłata do PPK w części finansowanej przez pracodawcę stanowi dla pracownika przychód ze stosunku pracy podlegający opodatkowaniu, lecz wyłączony z podstawy wymiaru składek na ubezpieczenia społeczne. Wpłaty oblicza się od kwoty przychodu podlegającego oskładkowaniu, czyli:

• pracownika – (4500 zł + 855 zł) x 2 proc. = 107,10 zł
• pracodawcy – (4500 zł + 855 zł) x 1,5 proc. = 80,33 zł.

Po potrąceniu alimentów oraz należności niealimentacyjnej z zachowaniem granicy potrąceń 3/5 pensji pracownikowi pozostała kwota wyższa niż wolna (2961,64 zł > 2714,30 zł). ©℗