ZUS 2026. Jakie czekają nas zmiany w ubezpieczeniach społecznych?

Mały ZUS Plus – skrócenie karencji

Od 2026 r. wchodzą w życie ułatwienia korzystania z małego ZUS Plus. Przypomnijmy, że ulga przysługuje prowadzącym działalność gospodarczą, których roczny przychód z działalności uzyskany w poprzednim roku kalendarzowym nie przekroczył kwoty 120 000 złotych.

Z dotychczas obowiązujących przepisów wynikało, że po nieprzerwanym korzystaniu z tej ulgi przez 3 lata, trzeba było opłacać standardowe składki przez 3 lata. Taki było założenie twórców ustawy wprowadzającej tę ulgę dla przedsiębiorców. W pewnym momencie pojawiła się interpretacja przepisów Rzecznika Małych i Średnich Przedsiębiorców, zgodnie z którą karencja między korzystaniem z ulgi powinna wynosić tylko 2 lata. Interpretacja ta nie wynikała jednak z przepisów ani z intencji twórców przepisów.

Rząd w ramach jednego z pakietów deregulacyjnych (ustawa 21 maja 2025 r. o zmianie niektórych ustaw w celu deregulacji prawa gospodarczego i administracyjnego oraz doskonalenia zasad opracowywania prawa gospodarczego)postanowił dostosować przepisy do tej interpretacji i od 1 stycznia 2026 r. karencja będzie więc wynosiła 2 lata.

Zasiłek pogrzebowy - ile będzie wynosić w 2026?

Zmienia się wysokość zasiłku pogrzebowego i od 1 stycznia 2026 r. wynosi 7000 zł. Kwota ta będzie waloryzowana każdego roku 1 marca, jeśli inflacja przekroczy 5%.

Zasiłek pogrzebowy przysługuje w wysokości obowiązującej w dniu śmierci osoby, której koszty pogrzebu zostały poniesione, a nie w momencie złożenia wniosku.

Zasiłek pogrzebowy za osoby zmarłe w 2025 r. przysługuje zatem w starej wysokości, tj. 4000 zł.

Potwierdzanie stażu pracy przez ZUS

Od 1 stycznia 2026 r. pracownicy jednostek sfery finansów publicznych mogą potwierdzać swoim pracodawcom okresy pracy zarobkowej innej niż stosunek pracy. Większość tych okresów będzie potwierdzał ZUS po złożeniu wniosku przez samego pracownika drogą elektroniczną poprzez PUE ZUS. Od 1 maja 2026 r. dodatkowe okresy potwierdzą również pozostali pracownicy.

ZUS będzie wydawał różne zaświadczenie w zależności od tego, jaki okres pracownik chce doliczyć sobie jako staż pracy. Są to zaświadczenia:

• o opłaceniu za dany okres składek na ubezpieczenia emerytalne, rentowe lub wypadkowe w przypadku następujących okresów: pozarolnicza działalność, współpraca przy prowadzeniu pozarolniczej działalności oraz działalności gospodarczej w okresie korzystania z ulgi na start, zawieszenie działalności za czas opieki nad dzieckiem, zaprzestanie współpracy na czas opieki nad dzieckiem;
• o podleganiu ubezpieczeniom emerytalnemu i rentowym w przypadku wykonywania umów cywilnoprawnych i współpraca przy ich wykonywaniu, członkostwo w rolniczych spółdzielniach/kółkach rolniczych;
• o zgłoszeniu do ubezpieczenia zdrowotnego w przypadku korzystania z ulgi na start.

ZUS nie potwierdzi natomiast okresów wykonywania umów zlecenia niezgłaszanych do ZUS (np. wykonywanych przez studentów do 26. roku życia), pracy zarobkowej sprzed 1999 r. oraz pracy zarobkowej za granicą.

Ubezpieczenie marynarzy

1 stycznia 2026 r. weszła w życie nowelizacja ustawy o systemie ubezpieczeń społecznych, która wprowadza specjalne zasady podlegania przez marynarzy.

O ile umowy międzynarodowe nie stanowią inaczej, po uzyskaniu statusu marynarza można samodzielnie zgłosić się do ZUS oraz odprowadzać składki na swoje obowiązkowe ubezpieczenia społeczne (emerytalne, rentowe, chorobowe i wypadkowe) oraz na ubezpieczenie zdrowotne.

Aby zgłosić się do ZUS jako płatnik składek (kod tytułu ubezpieczenia 24 00), marynarz musi złożyć kopię zaświadczenia o statusie marynarza. Takie zaświadczenie wyda agencja zatrudnienia albo dyrektor urzędu morskiego właściwy dla miejsca zamieszkania.

Zaświadczenie o statusie marynarza jest ważne przez 1 miesiąc od daty wydania.

Orzekanie o niezdolności do pracy - koniec z komisjami lekarskimi

Na podpis prezydenta oczekuje ustawa z 18 grudnia 2025 r. o zmianie ustawy o systemie ubezpieczeń społecznych oraz niektórych innych ustaw, która zmienia m.in. zasady orzekania o niezdolności do pracy dla celów rentowych. Najważniejszą zmianą jest to, że sprzeciw od orzeczenia lekarza orzecznika ZUS nie będzie już rozpatrywała komisja lekarska, ale lekarz w składzie jednoosobowym. Ma to przyspieszyć wydanie ostatecznie orzeczenia. ZUS zmaga się z niedostateczną liczbą lekarzy, co przekłada się na długość oczekiwania na badanie przez lekarzy orzeczników i komisję lekarską.

Nie wiadomo jeszcze, kiedy dokładnie wejdą w życie te przepisy, ponieważ ustawa określa je na 3 miesięcy od dnia ogłoszenia. Ustawa nie została jeszcze podpisana przez prezydenta, a więc nie jest również ogłoszona.

Zwolnienia lekarskie - nowe zasady

Wspomniane wyżej ustawa z 18 grudnia 2025 r. o zmianie ustawy o systemie ubezpieczeń społecznych oraz niektórych innych ustaw wprowadza też bardzo istotne zmiany w zasadach wystawiania i korzystania ze zwolnień lekarskich.

Przede wszystkim nowelizacja doprecyzowuje, w jakich przypadkach można stracić prawo do zasiłku chorobowego. Zgodnie z art. 17 ustawy o świadczeniach pieniężnych z ubezpieczenia społecznego w razie choroby i macierzyństwa stanie się tak, gdy chory w trakcie zwolnienia wykonuje pracę zarobkową albo podejmuje aktywności niezgodne z celem zwolnienia.

Za pracę zarobkową nowe przepisy uważają jest każdą czynność mającą charakter zarobkowy, niezależnie od stosunku prawnego będącego podstawą jej wykonania, z wyłączeniem czynności incydentalnych, których podjęcia w okresie zwolnienia od pracy wymagają istotne okoliczności. Istotną okolicznością nie może być polecenie pracodawcy. Z kolei aktywnością niezgodną z celem zwolnienia są wszelkie działania utrudniające lub wydłużające proces leczenia lub rekonwalescencję, z wyłączeniem zwykłych czynności dnia codziennego lub czynności incydentalnych, których podjęcia w okresie zwolnienia od pracy wymagają istotne okoliczności.

Zupełną nowością będzie to, że jeśli chory jest podlega ubezpieczeniom u kilku płatników, lekarz będzie mógł wystawiać zwolnienie lekarskie tylko dla jednego płatnika. Praca u drugiego nie będzie powodowała utraty prawa do zasiłku.

Jeśli prezydent podpisze ustawę z 18 grudnia 2025 r., zmiany w zakresie wystawiania i korzystania ze zwolnień lekarskich wejdą w życie 1 stycznia 2027 r.