Chodzi o sytuacje, gdy KOWR może kupić ziemię, jeśli uzna, że cena sprzedaży rażąco odbiega od wartości rynkowej. W takich przypadkach, jeśli sprawa trafia do sądu, sprzedający musi czekać na wypłatę, co wiąże się z niepewnością. Wprawdzie przepisy pozwalają KOWR wypłacić część ceny jeszcze przed zakończeniem postępowania, ale tylko w sposób uznaniowy.

Zastępca RPO nie kwestionuje sensu interwencji KOWR na rynku ziemi rolnej, ale wskazuje, że ograniczenia praw właścicieli powinny być proporcjonalne i jasno określone. W związku z tym zwrócił się do KOWR z pytaniami, w ilu przypadkach korzystano z prawa pierwokupu, na jakich zasadach podejmowano decyzje i jak często wypłacano część ceny w czasie trwania postępowania sądowego.

KOWR w odpowiedzi na pytania Trociuka podał, że od września 2017 r. do końca 2025 r. w ramach prawa pierwokupu przejął 12 011 ha ziemi rolnej za 465,97 mln zł, a na podstawie prawa nabycia kolejne 2 042 ha za 73 mln zł. Do tego nabył 75 813 udziałów i 3,6 mln akcji w spółkach kapitałowych za ponad 73,8 mln zł oraz 12 udziałów za 600 zł.

Ośrodek podkreśla, że zakupione grunty mają powiększać gospodarstwa indywidualnych rolników, a działania są prowadzone ostrożnie i zgodnie z przepisami. Średnia powierzchnia gospodarstw wzrosła w tym czasie z 10,65 ha w 2017 r. do 11,75 ha w 2025 r., co pokazuje efektywność mechanizmów pierwokupu.

Biznes częściowo przekonał Ministerstwo Rolnictwa do uproszczeń w obrocie ziemią rolną
Biznes częściowo przekonał Ministerstwo Rolnictwa do uproszczeń w obrocie ziemią rolną

Zobacz również

KOWR zapewnia, że decyzje o skorzystaniu z prawa pierwokupu są podejmowane z uwzględnieniem legalności, bezstronności, celowości i minimalizowania ryzyka finansowego oraz planistycznego. W przypadku spółek bierze się też pod uwagę skutki dla zatrudnienia i funkcjonowania firm.

Ośrodek tłumaczy, że zwykle płaci cenę podaną w umowie sprzedaży. Jeśli ta rażąco odbiega od wartości rynkowej, sprawa trafia do sądu. Od września 2017 r. do końca 2025 r. w 24 takich przypadkach dotyczyło to nieruchomości o łącznej powierzchni 1058,84 ha na kwotę 62,86 mln zł. Wypłacono łącznie 31,89 mln zł ceny niespornej oraz 25,06 mln zł po wyrokach lub innych zdarzeniach – razem 56,95 mln zł, czyli o 5,91 mln zł mniej, niż wynikało z umów warunkowych.

Według KOWR w 99 proc. spraw wypłacono ceny niesporne za nabyte nieruchomości rolne na podstawie prawa pierwokupu, co ma potwierdzać efektywność rozwiązania przewidzianego w art. 3 ust. 8a ustawy o kształtowaniu ustroju rolnego (t.j. Dz.U. z 2025 r. poz. 1653).

Ceny niespornej nie wypłacono tylko w jednym przypadku. W praktyce działań KOWR nie odnotowano także sytuacji, w których ośrodek nie dysponowałby odpowiednimi środkami finansowymi na realizację ww. uprawnień. ©℗