Decyzja nie jest prawomocna, ale jej zakres i wysokość sankcji pokazują, że urząd uznał skalę naruszeń za szczególnie poważną. W centrum sporu znalazły się mechanizmy pozwalające bankowi na jednostronną zmianę oprocentowania limitu odnawialnego bez jasnych i weryfikowalnych zasad.

Niedozwolone klauzule w umowach PKO BP

Postępowanie dotyczyło postanowień wzorca umowy stosowanych przez PKO Bank Polski w aneksach do umów kredytu w rachunku płatniczym. Prezes UOKiK Tomasz Chróstny uznał za niedozwolone zapisy odnoszące się do zasad zmiany oprocentowania limitu odnawialnego.

Jak przekazał urząd:

„Urząd Ochrony Konkurencji i Konsumentów zakończył postępowanie w sprawie postanowień wzorca umowy stosowanych przez PKO Bank Polski w aneksach do umów kredytu w rachunku płatniczym. Prezes UOKiK Tomasz Chróstny uznał za niedozwolone postanowienia dotyczące zasad zmiany oprocentowania limitu odnawialnego. Zobowiązał bank do indywidualnego poinformowania o decyzji wszystkich konsumentów dotkniętych naruszeniem, opublikowania stosownego oświadczenia na jego stronie internetowej i kanałach w mediach społecznościowych oraz nałożył na bank blisko 80 mln zł kary”.

Oznacza to, że bank nie tylko musi zapłacić wysoką sankcję finansową, ale również wdrożyć szerokie działania informacyjne wobec klientów.

Zmiana oprocentowania kredytu bez jasnych zasad

UOKiK podkreśla, że mechanizmy umożliwiające zmianę oprocentowania przez bank są co do zasady dopuszczalne. Warunkiem jest jednak to, aby były sformułowane jednoznacznie, precyzyjnie i w sposób możliwy do zweryfikowania przez konsumenta.

W przypadku PKO BP urząd uznał, że zakwestionowane postanowienia tych wymogów nie spełniają. Nie określają wystarczająco jasno przesłanek zmiany oprocentowania ani nie wskazują, w jaki sposób klient może sprawdzić zasadność i zakres takiej zmiany. W praktyce dają bankowi bardzo szerokie pole interpretacji.

Prezes UOKiK Tomasz Chróstny wskazał:

„Bank jako silniejsza strona w umowie z konsumentem powinien działać profesjonalnie i transparentnie. Klauzule dotyczące zmiany oprocentowania powinny być sformułowane tak, żeby konsument wiedział, kiedy i w jaki sposób mogą zmienić się koszty kredytu”.

Arbitralność i brak weryfikowalności

Urząd zwrócił uwagę, że zakwestionowane klauzule nie informują jednoznacznie, jakie kryteria bank bierze pod uwagę przy zmianie oprocentowania. Nie wskazują również zależności pomiędzy zmianą mierników wymienionych w umowie ani ich ewentualnych wag.

W rezultacie konsument nie jest w stanie samodzielnie obliczyć ani przewidzieć, czy i o ile wzrośnie lub spadnie oprocentowanie. Taki brak przejrzystości powoduje, że klient nie może racjonalnie ocenić ekonomicznych konsekwencji zobowiązań zaciągniętych wobec banku.

Zdaniem UOKiK prowadzi to do sytuacji, w której bank może w praktyce arbitralnie kształtować koszty kredytu, a konsument zostaje pozbawiony realnej kontroli nad zmianami warunków umowy.

Klauzule stosowane od 2018 roku

Szczególnie istotny dla wysokości kary jest fakt, że zakwestionowane wzorce umowne były stosowane przez PKO BP od 15 grudnia 2018 r. Oznacza to ponad siedem lat funkcjonowania zapisów, które urząd uznał za niedozwolone.

UOKiK zaznaczył również, że w trakcie postępowania bank nie podjął działań zmierzających do zaprzestania stosowania kwestionowanych klauzul. To jeden z kluczowych elementów, który wpłynął na decyzję o nałożeniu sankcji finansowej.

Jak przekazano:

„Wzorce umowne zawierające zakwestionowane postanowienia są stosowane przez PKO BP od 15 grudnia 2018 r., mają więc charakter długotrwały. W trakcie trwającego postępowania bank nie podjął działań zmierzających do zaprzestania stosowania niedozwolonych klauzul. Dlatego, poza uznaniem postanowień za niedozwolone i nakazem usunięcia skutków naruszenia, Prezes UOKiK nałożył na bank karę w wysokości 79 291 800 zł. Decyzja nie jest prawomocna. Bank może odwołać się od niej do Sądu Ochrony Konkurencji i Konsumentów”.

Co musi zrobić PKO BP?

Poza zapłatą kary bank został zobowiązany do:

  • zaprzestania stosowania zakwestionowanych klauzul,
  • indywidualnego poinformowania wszystkich konsumentów dotkniętych naruszeniem o decyzji prezesa UOKiK,
  • opublikowania stosownego oświadczenia na stronie internetowej oraz w kanałach w mediach społecznościowych.
  • Dla klientów oznacza to możliwość uzyskania jasnej informacji, czy ich umowy obejmowały niedozwolone postanowienia i jakie są skutki decyzji urzędu.

Lider sektora bankowego pod lupą

PKO Bank Polski pozostaje największym bankiem w kraju i liderem polskiego sektora bankowego. Akcje banku są notowane na Giełdzie Papierów Wartościowych w Warszawie od listopada 2004 r., a spółka wchodzi w skład indeksu WIG20.

Na koniec 2024 r. aktywa razem PKO BP wyniosły 525,23 mld zł. Skala działalności banku sprawia, że decyzje regulatorów wobec tej instytucji mają istotne znaczenie dla całego rynku oraz milionów klientów korzystających z jego produktów.

Sprawa klauzul dotyczących zmiany oprocentowania pokazuje, że nawet największe podmioty nie są poza zasięgiem sankcji, jeśli stosują rozwiązania sprzeczne z prawami konsumentów.