Eksportujący na niemiecki rynek z dodatkowymi obowiązkami. Jak uniknąć wysokich kar w handlu transgranicznym

Tematyka związana z opakowaniami, które są wprowadzane wraz z produktami na rynek niemiecki, jest regulowana przez ustawę o opakowaniach (Verpackungsgesetz – VerpackG). Obowiązuje ona od 2017 r. i reguluje odpowiedzialność za opakowania wprowadzane na rynek niemiecki. To implementacja Dyrektywy 94/62/WE Parlamentu Europejskiego i Rady z dnia 20 grudnia 1994 r. w sprawie opakowań i odpadów opakowaniowych. Ostatnie zmiany do tej ustawy zostały przyjęte w 2023 r.

Omawiany akt prawny nakłada obowiązek zarejestrowania się w Lucid przez podmioty wprowadzające na rynek niemiecki produkty z opakowaniami, które docelowo staną się odpadami w gospodarstwach domowych oraz podmiotach uznanych za równoważne gospodarstwom domowym (np. hotele, restauracje, zakłady ochrony zdrowia, małe warsztaty itp.).

Ustawa doprecyzowuje również sytuację podmiotów, które produkują towary w ramach tzw. marek własnych. Jeśli na opakowaniach takich produktów widnieje informacja nt. producenta (nazwa, adres, logo itp.), to wtedy taki producent też podlega obowiązkom wynikającym z ustawy. Co ważne, obowiązkiem rejestracji w Lucid objęte są również podmioty sprzedające za pośrednictwem platform sprzedażowych, np. Amazona.

Niemieckie przepisy o odpadach - Lucid i system dualny

To nie wszystko. Takie podmioty, oprócz rejestracji w Lucid, powinny też zawrzeć umowę na zagospodarowanie odpadów z organizacjami odzysku (tzw. dual system) oraz następnie raportować do Lucid masę wprowadzonych na rynek niemiecki opakowań. W przypadku przekroczenia określonych progów wagowych takie podmioty podlegają również obowiązkowi badania raportu rocznego (tzw. deklaracji o kompletności) przez uprawnionych audytorów, którzy są wpisani do rejestru prowadzonego przez ZSVR.

– Jak można zauważyć, zgodnie z ustawą następuje rozróżnienie na opakowania objęte obowiązkiem uczestniczenia w systemie dualnym – podpisanie umowy z organizacją odzysku – oraz opakowania wyjęte z tego obowiązku. Jednakże za utylizację tych drugich też odpowiada wprowadzający na rynek – i w tym zakresie należy podpisać odrębną umowę na utylizację zużytych opakowań lub wykonywać odbiór i wywóz tych opakowań z terenu Niemiec – precyzuje Paweł Trzeciak, senior menedżer w firmie doradczo-audytorskiej Grant Thornton, specjalista w zakresie audytu deklaracji o kompletności i raportowania Lucid.

Lucid. Jak zarejestrować firmę

Podmiot wprowadzający produkty z opakowaniami na teren Niemiec powinien zidentyfikować, czy dane opakowanie podlega pod obowiązek uczestniczenia w systemie dualnym. Do weryfikacji tego obowiązku służy Katalog Opakowań, który można znaleźć na stronie Verpackungsregister.org.

Rejestracji należy dokonać właśnie na tej stronie – samodzielnie albo z pomocą pośrednika.

– Z mojego doświadczenia wynika, że sama rejestracja nie nastręcza dużych problemów. Rejestr jest prowadzony również w języku angielskim, więc nieznajomość języka niemieckiego nie stanowi problemu. Co jest ważne, to to, że rejestracja powinna nastąpić przed pierwszym wprowadzeniem opakowań na teren Niemiec – podkreśla Paweł Trzeciak.

W przypadkach wątpliwych ZSVR udziela również interpretacji pozwalających na właściwe zaklasyfikowanie danego opakowania.

Jak wygląda proces przygotowania danych do deklaracji wolumenów opakowań, skąd firmy powinny brać dane, jakie kontrole wewnętrzne są potrzebne, zanim trafią one do Lucid i systemu dualnego?

Tak samo jak w innych procesach raportowych (np. przygotowaniu sprawozdań finansowych) dane raportowane do Lucid i systemu dualnego powinny wynikać z systemów (głównie finansowo-księgowych) podmiotu podlegającego obowiązkowi raportowania.

– Z uwagi na specyfikę tematu oraz np. obowiązki podziału opakowań podlegających uczestnictwu w systemie dualnym i pozostałych, często polskie systemy finansowo-księgowe nie zawierają wystarczających i odpowiednich informacji. W związku z tym wiele podmiotów posługuje się dodatkowymi tabelami, plikami Excel, w których następuje odpowiednia agregacja danych. Idealnie byłoby, aby dane podlegające raportowaniu można było generować z systemu księgowego jednym przyciskiem. Niestety, z mojego doświadczenia wynika, że na razie to rzadkość – mówi Trzeciak. Podkreśla przy tym, że dobrze funkcjonujący system zbierający dane będące przedmiotem raportowania powinien być na bieżąco nadzorowany, w szczególności pod kątem aktualności danych o masach jednostkowych (tzw. danych podstawowych).

– Sam widzę, że z roku na rok waga teoretycznie tego samego opakowania może się zmieniać. Chociaż widać tendencję – akurat dobrą dla środowiska naturalnego – obniżania się mas samych opakowań – dodaje ekspert.

Świadomość polskich przedsiębiorców rośnie

Grant Thornton razem z Polsko-Niemiecką Izbą Przemysłowo-Handlową (AHK) realizuje webinaria na temat przepisów ustawy o opakowaniach i obowiązków z niej wynikających.

– Webinaria te cieszą się niesłabnącą popularnością i mogę stwierdzić, że z roku na rok wiedza na ten temat rośnie – mówi Paweł Trzeciak.

Izba, jako oficjalne przedstawicielstwo niemieckiej gospodarki, od lat wspiera polskie przedsiębiorstwa w zakresie niemieckich regulacji opakowaniowych i pełni rolę pierwszego punktu kontaktu dla polskich eksporterów – od małych firm prowadzących sprzedaż internetową do dużych producentów działających na rynku niemieckim.

– Możemy z pełnym przekonaniem stwierdzić, że w tym czasie wsparliśmy tysiące polskich przedsiębiorstw. Analiza licznych spraw pozwoliła nam zdobyć szerokie doświadczenie i wypracować praktyczne wskazówki, które pomagają firmom skutecznie poruszać się w niemieckim systemie opakowaniowym. Cieszymy się, że dzięki tej ekspertyzie możemy pomóc polskim eksporterom uniknąć kar – podkreśla Anna Kowalczyk, menedżer AHK.

A te są dotkliwe. Za brak rejestracji lub nieprawidłową rejestrację grozi kara do 100tys. euro, zakaz wprowadzania produktów do obrotu i upublicznienie informacji o nałożonej karze. W przypadku platform sprzedażowych – podmioty je prowadzące co do zasady nie akceptują sprzedawców, którzy nie zarejestrowali się w Lucid. Dodatkowo przedsiębiorcom grozi kara do 200 tys. euro za brak umowy z organizacją odzysku w ramach systemu dualnego.

Zmiany w przepisach w 2026 r.

W związku z wejściem w życie w 2026 r. unijnego rozporządzenia 2025/40 w sprawie opakowań i odpadów opakowaniowych przepisy VerpackG przestaną obowiązywać, a rozporządzenie będzie stosowane bezpośrednio również przez RFN. Według dostępnych na razie informacji federalne ministerstwo ochrony środowiska spodziewa się wprowadzenia przepisów wdrażających unijny akt. Część dotychczasowych rozwiązań ma jednak pozostać, np. te dotyczące rejestru opakowań Lucid czy urzędu ZSVR.

– Niemcy planują dostosowanie przepisów krajowych do wymogów unijnego rozporządzenia PPWR, co istotnie wpłynie na dotychczasowe definicje oraz obowiązki wynikające z ustawy VerpackG, w tym na funkcjonowanie systemu dualnego. Na obecnym etapie nadal oczekujemy na ostateczną wersję regulacji. Zgodnie z ostatnimi zapowiedziami przyjęcie projektu ustawy planowane jest na Ikw. 2026 r., a jej uchwalenie na IIkw. 2026 r. Gdy tylko pojawią się konkretne informacje dotyczące wpływu nowych przepisów na działalność polskich firm, będziemy je szeroko komunikować – zapewnia Anna Kowalczyk.