Skargi na działanie komisji ds. reprywatyzacji

Pismo do przewodniczącego komisji, wiceministra sprawiedliwości Arkadiusza Myrchy, wystosował Stanisław Trociuk, zastępca RPO. Informuje w nim, że do jego biura wpływają skargi dotyczące czynności sprawdzających przeprowadzanych przez ten organ. Skarżący zwracają uwagę na czas ich trwania, niemożność przeciwdziałania przewlekłości i nieproporcjonalnych ograniczeń w korzystaniu z konstytucyjnych praw (prawa do sądu, prawa do ochrony własności i praw majątkowych). Skargi dotyczyły też niskiej skuteczności sądowej ochrony – wobec wydania zabezpieczenia przez Komisję.

Czynności sprawdzające komisja podejmuje na wstępnym etapie prac, aby ustalić, czy jest prawdopodobieństwo, że decyzję reprywatyzacyjną wydano z naruszeniem prawa i należy wszcząć postępowanie rozpoznawcze. I chociaż, jak wyjaśnia zastępca RPO, działania komisji nie mają tu charakteru władczego, organ ten ma możliwość wydawania rozstrzygnięć wobec osób trzecich już na wstępnym etapie, w ramach zabezpieczenia czynności sprawdzających. Dlatego Trociuk prosi o wyjaśnienie, jak często komisja korzysta z instrumentów zabezpieczenia.

W piśmie do Myrchy zwrócono również uwagę, że zgodnie z art. 24a ust. 1 i ust. 3 ustawy o szczególnych zasadach usuwania skutków prawnych decyzji reprywatyzacyjnych dotyczących nieruchomości warszawskich, wydanych z naruszeniem prawa (Dz.U. z 2021 r. poz. 795), komisja może nakazać wpis w księdze wieczystej ostrzeżenia o podjęciu czynności sprawdzających. Charakter tego ostrzeżenia, w ocenie zastępcy rzecznika, nie wydaje się do końca klarowny. „Z jednej strony jego celem ma być gwarancja prawidłowego toku czynności sprawdzających – zatem brak takiego zabezpieczenia (…) mógłby ten tok utrudnić lub uniemożliwić. Skoro więc Komisja dyskrecjonalnie (…) uznaje, że niekiedy wpis ostrzeżenia jest «konieczny» – a zarazem może później okazać się «zbędny», co uzasadnia uchylenie zabezpieczenia – to należy przyjąć, że takie ostrzeżenie, choć bliżej nieokreślone skutki, jednak wywołuje”.

W związku z tym Stanisław Trociuk pyta, w jakich sytuacjach, zdaniem komisji, wpis do księgi wieczystej ostrzeżenia o czynnościach sprawdzających jest „konieczny”, a kiedy staje się „zbędny” w rozumieniu art. 24a ust. 1 i ust. 2 ustawy. RPO zwrócił się też z pytaniem, czy postanowienia komisji wnioskujące o taki wpis zawierają uzasadnienia. A także, czy zdarzyło się, że sąd wieczystoksięgowy odmówił wpisu takiego ostrzeżenia, a jeśli tak, to jakie były tego przyczyny. I jakie, w ocenie samej komisji, skutki prawne wywołuje wpis ostrzeżenia o czynnościach sprawdzających. Pyta też o przeciętny czas trwania postępowań sprawdzających oraz zabezpieczeń wydawanych w ich trakcie.

Opisane wątpliwości rzecznik zgłaszał już wcześniej w wystąpieniach kierowanych do poprzedniego przewodniczącego komisji Sebastiana Kalety oraz do ministra sprawiedliwości. Odpowiedzi, które uzyskał, jak twierdzi, nie odnosiły się do wielu z zadanych pytań.

Ile razy spotkała się komisja ds. reprywatyzacji

Co ciekawe, o prace komisji dopytywali też posłowie PiS, którzy złożyli w tej sprawie interpelację. Wśród jej sygnatariuszy jest także Sebastian Kaleta. Pytano m.in., ile posiedzeń odbyła komisja oraz ile decyzji kończących postępowanie rozpoznawcze wydała w latach 2024-2025. Z odpowiedzi wiceministra Myrchy dowiadujemy się, że w tym okresie odbyły się 24 posiedzenia niejawne komisji – 10 posiedzeń w 2024 r., a 14 w 2025 r. Myrcha poinformował też, że w latach 2024-2025 komisja wydała 65 decyzji kończących postępowania rozpoznawcze. W tym okresie zapadło 9 decyzji uchylających decyzje Prezydenta m.st. Warszawy oraz 34 stwierdzające nieważność tych decyzji.

W sprawach dotyczących rozstrzygnięć komisji wydanych w postępowaniu rozpoznawczym zapadło: 100 wyroków Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Warszawie oraz 84 wyroki Naczelnego Sądu Administracyjnego.

Koszt działalności komisji

Myrcha podał też, że całkowity koszt funkcjonowania komisji w latach 2024-2025 wyniósł 8 mln 554 tys. 143,18 zł. Na tę kwotę złożyły się wynagrodzenia członków komisji oraz rady społecznej Komisji Reprywatyzacyjnej w wysokości 3 mln 498 tys. 958,76 zł, wynagrodzenia Departamentu Prawa Administracyjnego oraz Biura Obsługi Komisji (3 mln 300 tys. 420,90 zł), koszty delegacji do Departamentu Prawa Administracyjnego oraz Biura Obsługi Komisji (1 mln 31 tys. 98,40 zł) oraz koszty postępowań sądowych i prokuratorskich (650 tys. 982,74 zł).