Dodatkowa praca zdalna na zwolnieniu lekarskim? Możesz stracić zasiłek

13 kwietnia 2026 r. wchodzą w życie nowe przepisy ustawy o świadczeniach pieniężnych z ubezpieczenia społecznego (dalej: ustawa zasiłkowa), które doprecyzowują zasady utraty prawa do zasiłku. Zmiany obejmują art. 17 ust. 1 ustawy zasiłkowej, wprowadzają także nowe definicje.

Zmiany w przepisach zasiłkowych od 13 kwietnia 2026 r.?

Zgodnie z nieco zmienionym brzmieniem art. 17 ust. 1 ustawy zasiłkowej, ubezpieczony traci prawo do zasiłku chorobowego za cały okres zwolnienia od pracy w przypadku, gdy w okresie orzeczonej niezdolności do pracy:

• wykonuje pracę zarobkową lub
• podejmuje aktywność niezgodną z celem tego zwolnienia.

Pracą zarobkową jest każda czynność mająca charakter zarobkowy, niezależnie od stosunku prawnego będącego podstawą jej wykonania, z wyłączeniem czynności incydentalnych, których podjęcia w okresie zwolnienia od pracy wymagają istotne okoliczności. Istotną okolicznością nie może być polecenie pracodawcy (nowy ust. 1a).

Aktywnością niezgodną z celem zwolnienia od pracy są wszelkie działania utrudniające lub wydłużające proces leczenia lub rekonwalescencję, z wyłączeniem zwykłych czynności dnia codziennego lub czynności incydentalnych, których podjęcia w okresie zwolnienia od pracy wymagają istotne okoliczności (nowy ust. 1b).

Praca zarobkowa – przepisy dotychczasowe

Do 13 kwietnia 2026 r. przepisy ustawy zasiłkowej nie zawierają jeszcze definicji pracy zarobkowej. Definicja ta została ukształtowana przez orzecznictwo, na którym oparto definicję zawartą we wspomnianym wyżej art. 17 ust. 1a ustawy zasiłkowej.

W dotychczasowym orzecznictwie wyróżniają się dwa poglądy, z których jeden zakłada, że każdy przejaw aktywności zawodowej musi powodować konieczność zwrotu zasiłku chorobowego, zaś drugi, że incydentalne czynności związane z pracą zarobkową nie stanowią podstawy utraty prawa do zasiłku.

Jak widać, nowa definicja opiera się na tej drugiej koncepcji, ale nie oznacza to, że to koniec wątpliwości. Problemem może okazać się z kolei definicja „incydentalności”.

Trzeba pamiętać, że w przypadku osób, które jednocześnie wykonują kilka prac zarobkowych, z których jedna jest pracą etatową i na którą uzyskano zwolnienie od pracy w związku z chorobą, nadal nie będzie dozwolone wykonywanie innych czynności, np. z dodatkowej umowy zlecenia. W tym zakresie aktualność zachowa dotychczasowe orzecznictwo.

Cel podjęcia dodatkowego zajęcia podczas pobierania zasiłku

Na temat tego, czy cel podjęcia dodatkowego zajęcia podczas pobierania zasiłku ma znaczenie dla utraty zasiłku, wypowiedział się Sąd Najwyższy w wyroku z 28 kwietnia 2022 r., II USKP 163/21.

Stwierdził, że pracą zarobkową powodującą utratę prawa do zasiłku jest każda aktywność ludzka, niezależnie od stosunku prawnego, w ramach której jest realizowana, a której skutkiem jest uzyskanie dochodu. Nie ma natomiast znaczenia, czy konkretna praca jest podejmowana w celu zarobkowym, a więc czy osiągnięcie dochodu było głównym motywem jej podjęcia.

Nie ma więc znaczenia cel, a jedynie skutek.

Utrata zasiłku – czy wysokość dodatkowego zarobku ma znaczenie?

Co do tego, czy wysokość dodatkowego zarobku ma znaczenie dla utraty zasiłku, Sąd Najwyższy nie ma jednolitego zdania.

Z jednej strony można tu wskazać na wyżej cytowany wyrok SN z 28 kwietnia 2022 r., II USKP 163/21. SN zwrócił uwagę, że art. 17 ust. 1 ustawy zasiłkowej uzależnia prawo do zasiłku od tego, czy ubezpieczony pozostający na zwolnieniu lekarskim nie wykonuje pracy zarobkowej, a więc czy nie pozyskuje samodzielnie środków finansowych przeznaczonych na swoje utrzymanie. Stwierdzenie tego faktu prowadzi do wniosku, że zasiłek – w danych okolicznościach – nie może być utożsamiany z rekompensatą za utracony zarobek. Ubezpieczony sam bowiem taki zarobek uzyskuje, wykonując pracę. Zasiłek chorobowy staje się wtedy dodatkiem do przychodów z innej pracy. Z tego względu ubezpieczony traci prawo do świadczenia.

Nie ma zatem znaczenia wysokość zarobku uzyskanego z tego tytułu; może być on sporo niższy niż zasiłek chorobowy za ten okres.

Do innych wniosków doszedł SN w wyroku z 9 marca 2022 r., III PUNPP 2/21. Stwierdził w nim, że w szczególnych sytuacjach faktycznych prokonstytucyjna wykładnia art. 17 ust. 1 może prowadzić do odmowy jego zastosowania ze względu na to, że sankcja, jaką przewiduje (utrata prawa do zasiłku chorobowego za cały okres tego zwolnienia), może być uznana w konkretnym stanie faktycznym za zbyt drastyczną i dolegliwą. Może być ona uznana za niesłuszną i niesprawiedliwą w kontekście rodzaju innego zajęcia zarobkowego (jego sporadycznego, incydentalnego, wymuszonego okolicznościami charakteru) oraz uzyskanego z tego tytułu dochodu w niewielkich kwotach, stanowiących kilkuprocentowy ułamek należnego zasiłku chorobowego.

Czy uzyskanie przychodu zawsze spowoduje utratę zasiłku?

Może pojawić się również pytanie, czy utrata zasiłku nastąpi zawsze w razie uzyskania przychodu (zarobku), nawet gdy chory nie podejmował w czasie zwolnienia żadnych czynności.

SN w wyroku z 20 sierpnia 2019 r., II UK 76/18, stanął na stanowisku, że uzyskanie przez ubezpieczonego w okresie pobierania zasiłku chorobowego wynagrodzenia ryczałtowego na podstawie zawartej wcześniej umowy cywilnoprawnej, gdy nie wykonywał on żadnych czynności w niej przewidzianych, nie jest wykonywaniem pracy zarobkowej i nie powoduje utraty prawa do tego zasiłku.

Znaczenie ma tu bowiem fakt, czy chory wykonywał pracę zarobkową, a nie czy osiągnął jakiś zarobek.

Dodatkowa praca zarobkowa z domu

Osoba pobierająca zasiłek może go utracić w związku z wykonywaniem pracy zarobkowej niezależnie od tego, czy praca ta w jakikolwiek sposób była dla niego obciążająca fizycznie czy psychicznie. Chodzi o sam fakt osiągania zarobku. Można więc również utracić zasiłek z powodu pracy wykonywanej zdalnie z domu. To, że taka praca nie przeszkadzała w odzyskaniu zdrowia, nie ma znaczenia.

Jako przykład takiego stanowiska warto wskazać, np. postanowienie SN z 6 kwietnia 2022 r., I USK 457/21. SN podkreślił, że ubezpieczony ma obowiązek powstrzymania się od wszelkich czynności wykonywanych zawodowo, ponieważ to świadczenia z ubezpieczenia chorobowego mają rekompensować mu brak możliwości uzyskiwania dochodów. Za niedopuszczalne uznaje się zaś pobieranie takich świadczeń w razie uzyskiwania przez ubezpieczonego dochodów z kontynuowanej działalności, nawet gdyby polegało to na wykonywaniu czynności w istotny sposób nieobciążających jego organizmu.

Postanowienie to dotyczy co prawda osoby, która prowadziła działalność gospodarczą, ale samą istotę uzasadnienia można zastosować także do osób, które np. pracują na etacie, a na zwolnieniu wykonują dodatkowe umowy cywilnoprawne. Powinni pamiętać, że powoływanie się w odwołaniu na fakt, że dodatkowa praca była „nieobciążająca” nie ma żadnego znaczenia w tym kontekście. Zatem nawet wykonywanie umowy zlecenia albo umowy o dzieło przez internet spowoduje utratę prawa do zasiłku.

Czy opóźnienia w wypłacie zasiłku usprawiedliwiają podjęcie pracy zarobkowej?

Może się zdarzyć, że z różnych powodów (najczęściej z powodu prowadzenia postępowania wyjaśniającego, w trakcie którego ustalane jest istnienie prawa do zasiłku) wypłata zasiłku jest wstrzymywana. Podejmowanie w tym czasie pracy zarobkowej również doprowadzi do utraty prawa do tego zasiłku. Na takim stanowisku stoi SN. W postanowieniu z 21 października 2020 r., I UK 468/19, podkreślił, że złamanie zakazu wykonywania pracy lub działalności zarobkowej lub niezgodne z prawem wykorzystywanie zwolnień lekarskich zawsze prowadzi do utraty prawa do świadczeń zasiłkowych. Opóźnienie w wypłacie zasiłku chorobowego lub nawet definitywna odmowa jego przyznania nie usprawiedliwia podejmowania lub kontynuowania w okresie orzeczonej niezdolności do pracy działalności zarobkowej sprzecznej z celem zwolnień lekarskich, którym jest odzyskanie zdrowotnej zdolności do pracy lub wykonywania innej działalności podlegającej ubezpieczeniom społecznym.

Pełnienie funkcji w swojej spółce a utrata zasiłku

Podejmowanie czynności w związku z pełnieniem funkcji w spółce w kontekście utraty prawa do zasiłku chorobowego może budzić dodatkowe wątpliwości.

SN w wyroku z 25 października 2018 r., III UK 166/17, stwierdził, że Nie jest pracą zarobkową udział wspólnika sp. z o.o., zatrudnionego w tej spółce, w walnych zgromadzeniach oraz podejmowanie decyzji o przyznaniu premii innym wspólnikom pełniącym funkcje członków zarządu tej spółki.

Z kolei w wyroku z 8 listopada 2017 r., III UK 251/16, SN uznał, że utrata zasiłku na podstawie art. 17 ust. 1 może mieć miejsce w razie nieodpłatnego wykonywania czynności członka zarządu przez osobę zatrudnioną na stanowisku dyrektora w spółce, która jest udziałowcem. SN wyjaśnił, że chodzi o to, że nawet bezpłatna praca stwarza udziałowcowi co najmniej możliwość odniesienia korzyści majątkowej. Korzyści te ubezpieczony odnosi pośrednio jako wspólnik spółki, w której zarządzaniu nadal uczestniczy, mimo niezdolności do wykonywania pracy wynikającej z wiążącego go ze spółką stosunku pracy na stanowisku dyrektora.

Sąd podkreślił, że pod pojęciem „pracy zarobkowej” nie należy rozumieć wyłącznie czynności, które przynoszą ubezpieczonemu bezpośrednią korzyść majątkową w postaci środków pieniężnych otrzymywanych wprost za wykonanie tych czynności. Praca ma również charakter zarobkowy, gdy wiąże się z perspektywą otrzymania korzyści majątkowych (udział w zysku spółki, zwiększenie wartości własnego majątku wskutek czynności zarządczych), jak również minimalizacją – w wyniku osobistego wykonywania czynności, które w przeciwnym razie powinny zostać powierzone innej osobie – kosztów funkcjonowania spółki, której jest się wspólnikiem.