Patrycja Otto

patrycja.otto@infor.pl

W trakcie czwartkowego spotkania Rady Dialogu Społecznego przedstawiciele Ministerstwa Rodziny, Pracy i Polityki Społecznej nakreślili scenariusz działań, jakich związki zawodowe i organizacje pracodawców mogą spodziewać się ze strony Brukseli w bieżącym roku. Z przekazanych informacji wynika, że Komisja Europejska (KE) zamierza skoncentrować swoje wysiłki na rynku pracy wokół szeroko zakrojonego pakietu legislacyjnego „Fair Labour Mobility Package”.

Inicjatywa ta, zaplanowana do przedstawienia w 2026 r., ma za zadanie uprościć i ujednolicić zasady dotyczące mobilności pracowników wewnątrz Wspólnoty. Jest to element szerszej strategii „EU Startup and Scaleup Strategy”, której celem jest wspieranie konkurencyjności europejskiej gospodarki. Bruksela chce to osiągnąć poprzez ułatwienie firmom dostępu do wysoko wykwalifikowanych specjalistów oraz zagwarantowanie, że warunki pracy transgranicznej będą przejrzyste i sprawiedliwe dla wszystkich stron.

- To tematy, które pojawiają się w dyskusji między rządami w Brukseli. Mowa więc o tym, czego możemy się spodziewać w UE, a nie na poziomie polskiej legislacji - mówi Robert Lisicki, dyrektor departamentu rynku pracy w Konfederacji Lewiatan.

Trzy filary mobilności

Zgodnie z zapowiedziami resortu pracy, nowy pakiet legislacyjny będzie opierał się na trzech głównych filarach. Pierwszym z nich jest inicjatywa „Skills Portability”. Jej założeniem jest usprawnienie procesu uznawania kwalifikacji zawodowych, co ma kluczowe znaczenie w walce o talenty. Ułatwienia te mają objąć również obywateli państw trzecich. Działania w tym obszarze będą ukierunkowane na przyciąganie i zatrzymywanie w Europie wykwalifikowanych kadr oraz przedsiębiorców, ze szczególnym naciskiem na sektory innowacyjne, które są motorem napędowym nowoczesnej gospodarki.

Drugim filarem jest paląca kwestia uregulowania pracy zdalnej wykonywanej ponad granicami. Obecnie obowiązujące unijne rozporządzenia o koordynacji systemów zabezpieczenia społecznego (nr 883/2004 i 987/2009) nie zawierają szczegółowych rozwiązań dedykowanych tej formie świadczenia pracy. W efekcie stosuje się zasady ogólne, w tym podstawową regułę lex loci laboris (prawo miejsca wykonywania pracy), co w dobie cyfryzacji rodzi wiele problemów interpretacyjnych. KE planuje doprecyzować te zasady, w tym poprzez wdrożenie Europejskiej Karty Ubezpieczenia Społecznego (ESSPASS), co ma uporządkować system ubezpieczeń w przypadku „home office” za granicą.

Trzeci filar zakłada wzmocnienie mandatu Europejskiego Urzędu ds. Pracy (ELA). Bruksela dąży do tego, by organ ten skuteczniej nadzorował stosowanie przepisów o mobilności i zapewniał ich jednolite wdrażanie we wszystkich państwach członkowskich UE.

Podwykonawcy i delegowanie pod lupą

Istotną częścią pakietu mają być nowe regulacje dotyczące łańcuchów podwykonawców. Problem ten jest od dłuższego czasu obecny w debacie politycznej, a Parlament Europejski może wywierać presję na KE, by ta zaproponowała ambitne rozwiązania. Ostrze legislacyjne ma zostać skierowane w stronę sektorów szczególnie narażonych na nadużycia, takich jak budownictwo czy transport. Zmiany te będą ściśle powiązane z przepisami o delegowaniu pracowników, mając na celu eliminację nieuczciwych praktyk.

Kolejnym obszarem, który może zostać objęty nowymi przepisami, jest zwalczanie nadużyć przy delegowaniu obywateli państw trzecich (TCN – Third Country Nationals) wewnątrz terytorium UE. Temat ten wywołuje obecnie ożywioną debatę w Unii. Planowane zmiany mogą dotyczyć zarówno samych zasad delegowania tych osób, jak i rozszerzenia uprawnień kontrolnych ELA w tym zakresie.

Walka z fikcyjnym delegowaniem

Potrzeba interwencji legislacyjnej wynika z raportów ELA z lat 2023 i 2025, które punktują szereg nieprawidłowości. Europejski organ zwraca uwagę m.in. na niepokojące zjawisko uzależnienia pracownika od statusu imigracyjnego, zarówno w kraju wysyłającym, jak i przyjmującym. Wskazuje się również na praktykę delegowania cudzoziemców krótko po ich przybyciu do państwa członkowskiego lub nawet bezpośrednio z państwa trzeciego, co może sugerować instrumentalne traktowanie przepisów.

Ponadto, raporty ELA alarmują o rosnącej roli pośredników, którzy nie prowadzą realnej działalności gospodarczej w państwie wysyłającym (tzw. firmy krzaki), służąc jedynie jako "słupy" do transferu siły roboczej.

Wyzwania pracy hybrydowej

Nowy pakiet ma również odpowiedzieć na wyzwania związane z transgraniczną pracą zdalną, która najczęściej przybiera formę pracy hybrydowej (częściowo w domu za granicą, częściowo w siedzibie firmy) lub – rzadziej – formę cyfrowego nomadyzmu.

Eksperci wskazują, że zjawisko to jest obecnie w dużym stopniu niedoszacowane statystycznie. Wszystkie państwa UE odnotowują niski poziom raportowania faktu wykonywania pracy w tym trybie. Główną przyczyną unikania formalizowania takiej pracy są skomplikowane implikacje podatkowe oraz ubezpieczeniowe, które obciążają zarówno pracownika, jak i pracodawcę. Nadchodzące regulacje KE mają szansę przełamać ten impas, wprowadzając jasne ramy prawne dla nowoczesnych form zatrudnienia.