Urlop ojcowski w praktyce – zasady korzystania w 2026 roku

Jednym z podstawowych uprawnień jest urlop ojcowski w 2026 roku, który przysługuje ojcu niezależnie od urlopu matki. Co ważne:

  • urlop ojcowski jest w 100 proc. płatny,
  • przysługuje także ojcom adopcyjnym,
  • można z niego skorzystać do ukończenia przez dziecko 12 miesięcy.

Urlop ojcowski może być wykorzystany w całości jednorazowo lub podzielony maksymalnie na dwie części, przy czym każda z nich musi trwać co najmniej tydzień.

Aby skorzystać z urlopu, ojciec składa wniosek do pracodawcy – może to zrobić zarówno w formie papierowej, jak i elektronicznej. Termin złożenia wniosku wynosi minimum 7 dni przed planowanym rozpoczęciem urlopu.

Po zakończeniu urlopu ojcowskiego pracownik ma prawo wrócić na swoje dotychczasowe stanowisko. Jeśli nie jest to możliwe, pracodawca musi zapewnić mu równorzędne stanowisko, na warunkach nie mniej korzystnych niż te, które przysługiwałyby mu, gdyby nie korzystał z urlopu.

Urlop tacierzyński w 2026 roku. Czym różni się od ojcowskiego i kiedy przysługuje?

W 2026 roku wielu ojców wciąż myli dwa pojęcia: urlop ojcowski i urlop tacierzyński. Choć oba dotyczą taty, ich charakter prawny jest zupełnie inny. Kluczowa różnica? Urlop tacierzyński nie jest samodzielnym urlopem ojca – to część urlopu macierzyńskiego, którą matka może przekazać ojcu dziecka.

Urlop tacierzyński nie ma z góry określonego, stałego wymiaru. Jego długość zależy bezpośrednio od tego, jaką część urlopu macierzyńskiego wykorzysta matka dziecka. Dopiero pozostały niewykorzystany czas może przejąć ojciec.

Prawo jasno wskazuje jednak granicę: matka nie może zrezygnować z urlopu macierzyńskiego wcześniej niż po upływie 14 tygodni od porodu. Dopiero po tym okresie możliwe jest przekazanie reszty urlopu ojcu.

Jeżeli matka zdecyduje się wrócić do pracy po 14 tygodniach, ojciec może skorzystać z urlopu tacierzyńskiego w następującym wymiarze:

  • 6 tygodni – przy urodzeniu lub przysposobieniu jednego dziecka,
  • 17 tygodni – przy dwójce dzieci,
  • 19 tygodni – przy trójce dzieci,
  • 21 tygodni – przy czwórce dzieci,
  • 23 tygodnie – przy pięciorgu lub większej liczbie dzieci.

Urlop tacierzyński przysługuje nie tylko ojcom zatrudnionym na umowę o pracę. Z tego uprawnienia mogą skorzystać również ojcowie prowadzący działalność gospodarczą – pod warunkiem, że opłacają składki.

Prawo do urlopu rodzicielskiego – także bez udziału matki

Ojciec może samodzielnie korzystać z urlopu rodzicielskiego w 2026 roku, nawet jeśli matka wróciła już do pracy. Część tego urlopu jest zarezerwowana wyłącznie dla ojca i nie może być przekazana drugiemu rodzicowi. Choć rodzice nadal dysponują łącznie 41 tygodniami (przy jednym dziecku) lub 43 tygodniami (przy porodzie mnogim), część tego czasu została na stałe przypisana każdemu z nich.

Każdy rodzic ma bowiem zagwarantowane 9 tygodni urlopu tylko dla siebie. Tych tygodni nie można przekazać drugiemu rodzicowi ani zamienić na inne świadczenie. Jeśli jeden z rodziców z nich nie skorzysta – po prostu przepadają.

W praktyce oznacza to, że:

  • matka nie może wykorzystać więcej niż 32 tygodnie urlopu rodzicielskiego przy jednym dziecku,
  • ojciec ma prawo do własnych 9 tygodni i nie musi ich „oddawać”,
  • możliwy jest dowolny podział pozostałej puli, np. 21 tygodni dla matki i 20 dla ojca,
  • ale nie jest dopuszczalne rozwiązanie, w którym jeden rodzic przejmie niemal cały urlop kosztem drugiego.

Ważne

Ojciec dziecka może samodzielnie korzystać z urlopu rodzicielskiego i zasiłku macierzyńskiego, nawet jeśli matka nie była w tym czasie zatrudniona lub nie podlegała ubezpieczeniu.

Pracujący tata może rozpocząć urlop rodzicielski:

  • bezpośrednio po urodzeniu dziecka,
  • albo w dowolnym późniejszym momencie – aż do końca roku kalendarzowego, w którym dziecko ukończy 6 lat.

Nie jest więc już konieczne „czekanie” na decyzje czy status zawodowy matki. Urlop rodzicielski jest samodzielnym uprawnieniem ojca.

Urlop okolicznościowy z tytułu urodzenia dziecka 2026 - termin, wniosek

Urlop okolicznościowy to dodatkowe dni wolne, które pracodawca musi przyznać pracownikowi w związku z ważnymi wydarzeniami rodzinnymi. W przypadku narodzin dziecka przysługuje on ojcu dziecka w wymiarze dwóch dni roboczych. Co istotne, nie jest to część urlopu wypoczynkowego – to osobne, w pełni płatne wolne.

Prawo nie narzuca konkretnego terminu wykorzystania urlopu okolicznościowego. Ojciec może więc:

  • wziąć go w dniu porodu,
  • wykorzystać go tuż po powrocie dziecka do domu,
  • albo połączyć z urlopem ojcowskim czy wypoczynkowym.

Liczy się związek czasowy z wydarzeniem, ale decyzja co do dokładnego terminu należy do pracownika.

W praktyce wystarczy prosty wniosek oraz dokument potwierdzający narodziny dziecka – najczęściej akt urodzenia lub karta informacyjna ze szpitala. Pracodawca nie ma prawa odmówić udzielenia urlopu, jeśli spełnione są warunki formalne.

L4 na partnerkę po porodzie w 2026 r. Kiedy ojciec może dostać zwolnienie lekarskie?

W wyjątkowych sytuacjach ojciec może skorzystać także z L4 na partnerkę po porodzie. Zwolnienie lekarskie może zostać wystawione ojcu dziecka wtedy, gdy jego partnerka po porodzie wymaga stałej opieki, a on musi ją zapewnić. Podstawą jest nie stan zdrowia ojca, lecz konieczność sprawowania osobistej opieki nad bliską osobą. Lekarz ocenia, czy sytuacja rzeczywiście uzasadnia takie zwolnienie – np. po ciężkim porodzie, cesarskim cięciu, powikłaniach lub problemach zdrowotnych matki.

Zwolnienie lekarskie z tytułu opieki nad żoną lub partnerką po porodzie może zostać przyznane maksymalnie na 14 dni. W tym czasie ojciec otrzymuje zasiłek opiekuńczy w wysokości 80 proc. swojego przeciętnego wynagrodzenia.

Aby otrzymać zwolnienie na opiekę nad kobietą po porodzie, muszą zostać spełnione określone warunki. Przede wszystkim w tym czasie nie może być w domu innej dorosłej osoby, która byłaby w stanie zapewnić jej pomoc. Dodatkowo wymagane jest wspólne zamieszkiwanie – zwolnienie przysługuje wyłącznie wtedy, gdy opiekun i osoba wymagająca opieki prowadzą jedno gospodarstwo domowe. W praktyce oznacza to, że nie można skorzystać z takiego L4 w odniesieniu do partnerki, z którą się nie mieszka.

Podstawa prawna:

Ustawa z dnia 26 czerwca 1974 r. - Kodeks pracy (t.j. Dz. U. z 2025 poz. 277)