Rzecznik finansowy ostrzeże w mediach. Klienci lombardów, straż pożarna i koła gospodyń wiejskich pod jego ochroną

Projekt nowelizacji rozszerza definicję klienta o „poszukującego ochrony ubezpieczeniowej” w rozumieniu ustawy o dystrybucji ubezpieczeń. Oznacza to, że ochroną ustawy reklamacyjnej zostaną objęte również osoby fizyczne, które jeszcze nie zawarły umowy ubezpieczenia, a także klienci przedsiębiorców prowadzących działalność lombardową.

Definicja klienta podmiotu rynku finansowego zostanie rozszerzona również o "osoby fizyczne, które korzystają z cudzej rzeczy i mają interes prawny w uzyskaniu świadczenia z umowy ubezpieczenia". Projektodawcom chodzi o to, żeby chronić osoby, które formalnie nie są stroną umowy ubezpieczenia, ale faktycznie mają prawo lub interes w tym, by świadczenie zostało wypłacone. Dobrym przykładem jest polisa autocasco przy leasingu samochodu. Leasingobiorca nie jest ubezpieczającym, tylko opłaca składkę, więc formalnie nie jest klientem ubezpieczyciela. Dzięki zmianie taki leasingobiorca zyska ochronę rzecznika finansowego.

Kolejny problem dotyczy klientów, którzy są albo byli związani umową z podmiotem objętym przymusową restrukturyzacją na podstawie decyzji BFG. Szczególnie chodzi o te osoby, których praw i roszczeń nie przeniesiono do innego podmiotu ani do instytucji pomostowej. W praktyce oznacza to, że część klientów, mimo że nadal są prawnie związani z podmiotem w restrukturyzacji, zostaje bez możliwości skorzystania z ochrony rzecznika finansowego. Projekt ma to zmienić. To ważne np. dla klientów Getin Noble Banku, poddanego w 2022 roku przymusowej restrukturyzacji.

Projekt poszerza też krąg podmiotów, które mogą liczyć na pomoc rzecznika finansowego, m.in. koła gospodyń wiejskich czy ochotniczą straż pożarną.

Ostrzeżenia w mediach i opłaty dla lombardów

Rzecznik finansowy będzie mógł również nieodpłatnie zamieszczać w mediach publicznych komunikaty, ostrzeżenia i inne informacje o zachowaniach lub zjawiskach, które mogą stanowić istotne zagrożenie dla klientów podmiotów rynku finansowego. Dzięki temu szybciej i skuteczniej dotrze do obywateli z ostrzeżeniami, co ma pomóc w zapobieganiu szkodom finansowym.

Ponieważ ochroną RF zostaną objęci klienci lombardów, ich właściciele będą musieli wnosić opłatę na pokrycie kosztów działalności rzecznika, tak samo jak robią to obecnie inne podmioty rynku finansowego. Opłata będzie wynosić 0,025 proc. rocznych przychodów.

Nowością jest wprowadzenie minimalnej opłaty w wysokości 250 zł dla podmiotów rynku finansowego. Będzie ona obowiązywać, gdy wyliczona na podstawie deklaracji podmiotu kwota będzie niższa. Obecnie przepisy nie określają dolnej granicy opłaty, przez co niektóre firmy deklarują bardzo niskie kwoty, które w praktyce nie pokrywają kosztów biura RF związanych z ustalaniem opłat, sprawdzaniem deklaracji czy ich ewentualnym egzekwowaniem.

Minister tłumaczy, że wprowadzenie minimalnej opłaty zapewni efektywność i racjonalność ekonomiczną systemu – niezależnie od deklarowanej kwoty pozwoli pokryć koszty obsługi i weryfikacji. Jednocześnie ograniczy problem dochodzenia bardzo niskich kwot, co jest nieopłacalne, np. gdy wartość opłaty jest niższa od kosztów wysłania upomnienia.

Polubowne rozwiązanie sporu

Projekt wprowadza również zmiany w postępowaniach pozasądowych. Dziś podmioty rynku finansowego nie mogą składać wniosków o przeprowadzenie takiego postępowania. Teraz ma się to zmienić. Z uzasadnienia projektu wynika, że rozwiązanie odpowiada na sygnały od firm, które chcą dojść do porozumienia z klientami, ale teraz nie mogą same złożyć wniosku do rzecznika finansowego. Dzięki tej zmianie postępowania polubowne mają być skuteczniejsze. Mniej spraw ma też trafiać do sądów.

Ponadto wnioski składane elektronicznie będzie można podpisać nie tylko podpisem kwalifikowanym, lecz także podpisem zaufanym albo osobistym. Jak tłumaczy minister, te formy nie wiążą się z dodatkowymi kosztami, a są znacznie bardziej dostępne i popularne niż kwalifikowany podpis elektroniczny. Jednocześnie zarówno podpis osobisty, jak i zaufany wymagają uwierzytelnienia tożsamości, więc nie powinno być wątpliwości co do tego, kto składa wniosek.

Kolejna zmiana to wprowadzenie możliwości zatwierdzenia przez sąd ugody zawartej przed RF oraz zrównanie jej skutków prawnych z ugodą zawartą przed mediatorem w ramach mediacji umownej. Ma to zwiększyć efektywność polubownych sposobów rozwiązywania sporów i dać stronom większe poczucie bezpieczeństwa, pewności oraz realnej wykonalności zawartego porozumienia. Projekt zakłada również rozszerzenie składu Rady Edukacji Finansowej o przedstawiciela Polskiej Agencji Nadzoru Audytowego.

Rośnie liczba reklamacji

W 2024 r. do podmiotów rynku finansowego (banków, ubezpieczycieli, funduszy inwestycyjnych, firm pożyczkowych) wpłynęło ponad 2228 tys. reklamacji od klientów. Rok wcześniej było ich blisko 2188 tys.

W tym samym roku RF podjął około 12,6 tys. interwencji, wytoczył łącznie 14 powództw, w tym 2 w postępowaniu grupowym dotyczącym spraw klientów podmiotów rynku finansowego. Dla porównania, w 2023 r. było 6 powództw, w tym 1 w postępowaniu grupowym.

W 2024 r. wpłynęło też do RF ponad 1,8 tys. wniosków o przeprowadzenie pozasądowego postępowania w sprawie rozwiązania sporu z podmiotem rynku finansowego, co oznacza wzrost o 17 proc. w porównaniu z rokiem poprzednim.