Przedsiębiorca może ograniczyć ryzyko braku zapłaty

Są one rodzajem należności ubocznych o dwóch podstawowych funkcjach. I choć brak jest definicji legalnej odsetek, to kodeks cywilny (dalej: k.c.) wyraźnie rozróżnia odsetki:

• zwykłe, inaczej nazywane kapitałowymi, które stanowią de facto rodzaj wynagrodzenia za korzystanie z cudzego kapitału oraz
• za opóźnienie, należne w razie nieterminowego wykonania zobowiązania pieniężnego.

Zgodnie z k.c., jeżeli dłużnik opóźnia się ze spełnieniem świadczenia, wierzyciel może żądać odsetek za czas opóźnienia. Co do zasady przysługują mu one w wysokości ustawowej, chyba że strony ustaliły w umowie inną ich wysokość. Należy jednak pamiętać, że dopuszczalna ich wartość nie może przekraczać w skali roku dwukrotności wysokości odsetek ustawowych za opóźnienie. W razie przekroczenia tego limitu wierzycielowi należą się odsetki maksymalne.

W obrocie profesjonalnym istotne znaczenie mają również odsetki za opóźnienie w transakcjach handlowych, uregulowane w ustawie o przeciwdziałaniu nadmiernym opóźnieniom w transakcjach handlowych. Dotyczą one wyłącznie transakcji między przedsiębiorcami, których przedmiotem jest odpłatna dostawa towarów lub świadczenie usług. Mogą być naliczane w wyższej wysokości niż odsetki ustawowe, ale nie mogą przekraczać odsetek maksymalnych.

Uwaga! Odsetki pozwalają wierzycielowi dochodzić rekompensaty za opóźnienie bez konieczności wykazywania rzeczywistej szkody.

Weksel i postępowanie nakazowe

Weksel jest instrumentem finansowym, który ma zapewnić zapłatę określonej kwoty w przyszłości. Jego definicji legalnej również nie ma. Jednak w doktrynie i orzecznictwie przyjmuje się, że to papier wartościowy, który zawiera bezwarunkowe przyrzeczenie (weksel własny) lub polecenie (weksel trasowany) zapłaty określonej kwoty na rzecz wskazanej w wekslu osoby.

W obrocie gospodarczym szczególne znaczenie ma weksel in blanco, który nie zawiera przynajmniej jednego z wymaganych ustawą elementów. Bywa korzystny, gdy strony transakcji w chwili zawierania umowy nie są w stanie oszacować finalnej wysokości roszczenia.

Sposób wypełnienia weksla in blanco jest regulowany w porozumieniu zawieranym między wystawcą a osobą, której weksel został wręczony.

Ważne! Zabezpieczenie wierzytelności wekslem umożliwia prowadzenie postępowania sądowego na preferencyjnych warunkach. Istnieje bowiem możliwość zainicjowania postępowania sądowego w trybie postępowania nakazowego.

Jest to niskokosztowa forma dochodzenia należności – wierzyciel jest zobligowany do uiszczenia jedynie 1/4 należnej opłaty sądowej. Ta procedura jest też szybsza niż klasyczny proces, a sąd bada wyłącznie, czy weksel został poprawnie wypełniony (pod względem formalnym) oraz jego zgodność z deklaracją wekslową.

Dodatkowo jest istotne, że nakaz zapłaty wydany na podstawie weksla podlega rygorowi natychmiastowej wykonalności i nie traci mocy w razie wniesienia zarzutów, a po opatrzeniu go klauzulą wykonalności stanowi tytuł wykonawczy.

Uwaga! Z chwilą jego wydania stanowi tytuł zabezpieczenia, co umożliwia m.in. ustanowienie hipoteki przymusowej na nieruchomości dłużnika.

Hipoteka

Jest jednym z najpowszechniejszych sposobów zabezpieczenia rzeczowego. Stanowi ona ograniczone prawo rzeczowe, które może zabezpieczać oznaczoną wierzytelność pieniężną wynikającą z określonego stosunku prawnego.

Przedmiotem hipoteki może być m.in. nieruchomość, udział w nieruchomości, użytkowanie wieczyste wraz z budynkami i urządzeniami znajdującymi się na gruncie będącym przedmiotem użytkowania, udział w nim, a także spółdzielcze własnościowe prawo do lokalu oraz wierzytelność zabezpieczona hipoteką.

Do jej ustanowienia jest niezbędne:

• zawarcie umowy w formie aktu notarialnego,
• wpis do księgi wieczystej.

Kluczową zaletą zabezpieczenia hipotecznego jest możliwość dochodzenia zaspokojenia z nieruchomości bez względu na to, kto jest aktualnym właścicielem nieruchomości.

Oznacza to, że wierzyciel hipoteczny korzysta z pierwszeństwa przed wierzycielami osobistymi właściciela. A zatem wyzbycie się majątku przez dłużnika nie niweczy skuteczności zabezpieczenia.

W przypadku upadłości dłużnika wierzytelności zabezpieczone hipoteką są zaspokajane z sumy uzyskanej z likwidacji obciążonego przedmiotu, pomniejszonej o koszty likwidacji tego przedmiotu oraz inne koszty postępowania upadłościowego w wysokości nieprzekraczającej dziesiątej części sumy uzyskanej z likwidacji, nie więcej jednak niż o taką część kosztów postępowania upadłościowego, która wynika ze stosunku wartości obciążonego przedmiotu do wartości całej masy upadłości.

Uwaga! W przypadku wierzyciela hipotecznego odsetki mimo ogłoszenia upadłości są w dalszym ciągu naliczane – mianowicie za okres aż do dnia sprzedaży przedmiotu zabezpieczenia. Odsetki naliczane są zatem aż do dnia sprzedaży nieruchomości, a ich rozliczenia dokonuje syndyk w planie podziału. Przedawnienie roszczenia nie powoduje wygaśnięcia hipoteki ani nie pozbawia wierzyciela możliwości zaspokojenia należności głównej. Przy czym zarówno odsetki, jak i pozostałe świadczenia uboczne ulegają przedawnieniu w terminach ustawowych.

Dobrowolne poddanie się egzekucji

Jest to szczególnie popularna forma zabezpieczenia roszczeń w przypadku najmu komercyjnego. Ryzyko braku zapłaty czynszu, opłat dodatkowych oraz problemów z opróżnieniem lokalu po zakończeniu umowy sprawia, że instrument ten ma istotne znaczenie dla wynajmujących. Wynika to z art. 777 par. 1 pkt 4 oraz art. 777 par. 1 pkt 5 kodeksu postępowania cywilnego.

Instytucja ta stanowi jeden z najbardziej skutecznych i efektywnych mechanizmów prawnych, którymi może posłużyć się wynajmujący w celu ochrony swojego interesu prawnego. Zabezpieczenie to przeciwdziała fundamentalnej niedoskonałości polskiego systemu sądowego, jaką jest przewlekłość – szczególnie w sprawach gospodarczych.

Umowa o dobrowolnym poddaniu się egzekucji zawierana jest w formie aktu notarialnego. Po ziszczeniu się przesłanek zaopatrzenia aktu w klauzulę wykonalności, wierzyciel powinien skierować wniosek do sądu właściwego według właściwości ogólnej dłużnika. Dla wynajmującego nie będzie zatem konieczne występowanie z powództwem o zapłatę czy powództwem o eksmisję z lokalu, co bez wątpienia spowoduje znaczne skrócenie procesu odzyskania przez niego należności (oczywiście przy założeniu, że egzekucja nie będzie bezskuteczna) lub opróżnienia lokalu przez najemcę.

Rozwiązanie to pozwala ominąć przewlekłość postępowań sądowych oraz ograniczyć koszty związane z obsługą prawną i opłatami sądowymi.

Ważne! Dobrowolne poddanie się egzekucji nie jest zarezerwowane wyłącznie dla umów najmu. Może być stosowane jako uniwersalne zabezpieczenie interesów wierzyciela. ©℗