Za staże i praktyki absolwenckie dostaniesz wynagrodzenie. Co najmniej 35 proc. przeciętnej pensji

Projekt wprowadza jednolite standardy i porządkuje dotychczasowe praktyki, jednocześnie wyłączając spod regulacji staże będące elementem kształcenia formalnego w szkołach i na uczelniach oraz staże w zawodach regulowanych.

Z projektu ustawy o stażach zostały wyłączone m.in.staże organizowane przez powiatowe urzędy pracy dla osób bezrobotnych, staże i praktyki wymagane do wykonywania zawodów regulowanych m.in. pielęgniarek, lekarzy, farmaceutów, doradców podatkowych; praktyki zawodowe studentów wykonywane w ramach programu studiów a także aplikacje zawodowe, czyli obowiązkowe szkolenia prowadzące do uzyskania uprawnień, m.in.: adwokata czy radcy prawnego.

Te zapisy pozytywnie ocenia Piotr Rogowiecki, dyrektor Departamentu Analiz i Legislacji Pracodawców RP. Jego zdaniem dzięki temu unikniemy potencjalnego problemu z realizacją programu studiów w mniejszych ośrodkach.

Umowa ze stażystą i program stażu

Staż został zdefiniowany jako forma zdobywania wiedzy i doświadczenia na podstawie umowy między stażystą a pracodawcą, która nie stanowi stosunku pracy. Umowa będzie miała charakter cywilnoprawny, a w sprawach nieuregulowanych zastosowanie znajdzie kodeks cywilny. Określi m.in. zadania, czas trwania stażu, miejsce, wymiar godzin i wysokość świadczenia. Obowiązkowy będzie również program stażu opisujący kompetencje, które ma zdobyć stażysta. Staż nie będzie mógł dotyczyć prac szczególnie niebezpiecznych.

Maksymalny czas stażu wyniesie 6 miesięcy, a jego wypowiedzenie będzie możliwe z zachowaniem 7 lub 14 dni, w zależności od długości trwania.

Limity stażystów i obowiązek wyznaczenia opiekuna

Ustawodawca wprowadza także limity liczby stażystów – będą one uzależnione od liczby pracowników w przeliczeniu na etaty. Firmy niezatrudniające nikogo będą mogły przyjąć tylko jednego stażystę. Dodatkowo nie będzie możliwe przyjęcie na staż osoby, która pracowała w danej firmie w ciągu ostatnich dwóch lat. Organizator będzie musiał wyznaczyć opiekuna stażysty, a staż może być realizowany także w formie zdalnej.

Świadczenie pieniężne dla stażysty – 35 proc. przeciętnej pensji

Kluczową zmianą jest obowiązek wypłaty świadczenia pieniężnego. Minimalnie wyniesie ono 35 proc. przeciętnego wynagrodzenia GUS (w 2025 r. byłaby to kwota 3136,80 zł), a maksymalnie jego pełną wysokość. Oznacza to koniec bezpłatnych praktyk absolwenckich i uchylenie dotychczasowej ustawy regulującej tę formę współpracy.

Jak zauważa Robert Lisicki, dyrektor departamentu prawa pracy Konfederacji Lewiatan, największe emocje budzi właśnie poziom świadczenia.

– Pytanie, czy poziom 35 proc. przeciętnego wynagrodzenia nie będzie dla części firm barierą w organizacji staży. Oczywiście trzeba zaznaczyć, że wiele przedsiębiorstw już dziś oferuje płatne staże, ale są też takie, które wprowadziły odpłatność na poziomie niższym niż proponowany w projekcie ustawy – zaznacza.

Ekspert dodaje, że podczas dotychczasowych spotkań konsultacyjnych firmy zwracały uwagę na jeszcze jedną kwestię – okres wdrożenia stażysty do pracy.

– Nie jest tak, że osoba rozpoczynająca staż od razu podejmuje działania na rzecz organizacji. Wręcz przeciwnie – w pierwszych tygodniach to firma ponosi znaczne koszty organizacyjne i czasowe, angażując swoich pracowników w proces szkolenia i przygotowania stażysty do pracy. Właśnie dlatego pojawia się pytanie, czy proponowany poziom wynagrodzenia będzie adekwatny do realiów funkcjonowania przedsiębiorstw, zwłaszcza MŚP w mniejszych miejscowościach – dodaje.

Podobne obawy wyraża prof. Grażyna Spytek-Bandurska, ekspert ds. prawa pracy Federacji Przedsiębiorców Polskich.

– Zabrakło rozwiązań przejściowych, takich jak okres przygotowawczy, stopniowe wprowadzanie wynagrodzenia w zależności od okresu realizacji stażu czy realne wsparcie finansowe dla pracodawców szkolących młode osoby. Zamiast tego od razu narzucono obowiązek wypłaty świadczenia w wysokości 35 proc. przeciętnego wynagrodzenia, co obecnie oznacza kwotę bliską 3,2 tys. zł miesięcznie. Dla firm jest to koszt trudny do udźwignięcia, zwłaszcza działających poza dużymi aglomeracjami czy w newralgicznych branżach.

Zdaniem prof. Spytek-Bandurskiej przy wysokim koszcie pracodawcy będą selekcjonować kandydatów bardziej rygorystycznie, co spowoduje, że osoby potrzebujące w większym stopniu wsparcia, to jest o słabszym przygotowaniu, kompetencjach lub mniejszych szansach edukacyjnych, mogą być częściej wykluczone z udziału w stażach.

– W mojej ocenie zabrakło pogłębionej analizy skutków regulacji, w tym wpływu na zatrudnienie młodych osób oraz wyczerpującego uzasadnienia, dlaczego przyjęto akurat poziom 35 proc. przeciętnego wynagrodzenia. Obawiam się, że w obecnym kształcie projektowana ustawa ograniczy przestrzeń do organizowania staży i zniechęci pracodawców do przyjmowania młodych osób w celu ich przygotowania do pracy zawodowej - dodaje.

Inaczej na kwestię wysokości świadczenia wypłacanego stażystom patrzy Piotr Rogowiecki.

– W związku z postępem technologicznym nieunikniony jest spadek zapotrzebowania na umiejętności o charakterze rutynowym i manualnych. Co zupełnie naturalne, to właśnie tego typu zadania wykonują najczęściej młodzi ludzie na początku swojej ścieżki zawodowej. Przy wprowadzaniu zmian kluczowe jest więc zadbanie o to, aby młode osoby nadal pozostały atrakcyjnym kandydatem do współpracy dla przedsiębiorców. W tym kontekście cieszy nas ustalenie wysokości świadczenia wypłacanego stażystom na poziomie 35% przeciętnego wynagrodzenia.

– Pamiętajmy o tym, że jeśli pracodawca będzie miał do wyboru osobę, która nie ma za sobą jeszcze pierwszych doświadczeń z pracą to będąc zobowiązanym do zagwarantowania tego samego wynagrodzenia, rzadziej decydować się będzie na współpracę właśnie z osobą bez doświadczenia zawodowego. Ten problem w szczególności dotyczy mniej zamożnych regionów oraz sektora MŚP, gdzie odsetek osób zarabiających płacę minimalną jest znaczący - wyjaśnia.

Czas pracy i dni wolne stażysty

Projekt reguluje również czas pracy stażysty – od 4 do 8 godzin dziennie i przeciętnie 40 godzin tygodniowo. Stażyści zyskają prawo do odpłatnych dni wolnych: jednego dnia miesięcznie w pierwszych trzech miesiącach i dwóch w kolejnych.

BHP, ubezpieczenie i ochrona prawna

Pracodawca będzie zobowiązany do zapewnienia stażyście bezpiecznych i higienicznych warunków pracy, szkoleń, odpowiedniego wyposażenia oraz ochrony przed mobbingiem i dyskryminacją. Stażysta zostanie objęty obowiązkowym ubezpieczeniem społecznym i wypadkowym.

– Nowe regulacje zapewniają wysoki standard ochrony stażystów, ale jednocześnie nakładają na firmy liczne nowe obowiązki, za których naruszenie grożą wysokie kary – zwraca uwagę radca prawny Katarzyna Sarek-Sadurska, partner zarządzający w kancelarii People & Law Jaroszewska-Ignatowska Sarek-Sadurska sp.k. Jej zdaniem niezrozumiałe jest wyłączenie umów stażowych spod Kodeksu pracy, skoro zakres obowiązków pracodawcy jest zbliżony do stosunku pracy.

– Obawiam się, czy zapowiadane zmiany nie obniżą atrakcyjności staży dla firm, a te w konsekwencji zmniejszą liczbę dostępnych miejsc dla stażystów. W praktyce im trudniej będzie zatrudnić stażystę, tym mniejsza może być chęć biznesu do zapraszania młodych ludzi do poznawania pracy zawodowej w ich firmach – podsumowuje. ©℗