Ustawodawca wprost wskazuje, że celem zmian jest skuteczniejsze zwalczanie przestępstw drogowych, eliminacja recydywistów z ruchu oraz uderzenie w nielegalne wyścigi, które od lat stanowią poważny problem zwłaszcza w dużych miastach.

Nowe rozwiązania wprowadza ustawa z 4 grudnia 2025 r. o zmianie niektórych ustaw w celu poprawy bezpieczeństwa w ruchu drogowym. Jej kluczowe przepisy zaczną obowiązywać od 29 stycznia 2026 r. i obejmą zarówno Kodeks karny, jak i Kodeks wykroczeń. Skala zmian jest szeroka: od nowych typów przestępstw, przez zmienione zasady przepadku pojazdu, po zaostrzone sankcje dla właścicieli i użytkowników pojazdów.

Nielegalny wyścig pojazdów - nowa definicja i twarde konsekwencje

Jednym z fundamentów nowelizacji jest wprowadzenie definicji „nielegalnego wyścigu pojazdów mechanicznych”. Za taki wyścig uznana będzie:

  • • rywalizacja kierujących co najmniej dwoma pojazdami mechanicznymi w ruchu lądowym, z zamiarem pokonania odcinka drogi w jak najkrótszym czasie i z naruszeniem zasad bezpieczeństwa w ruchu lądowym, lub
  • • celowe wprowadzenie pojazdu mechanicznego w poślizg albo celowe doprowadzenie do utraty styczności z nawierzchnią chociażby jednego z kół pojazdu mechanicznego, wykonane w trakcie zgromadzenia zorganizowanego na otwartej lub ogólnodostępnej przestrzeni - bez wymaganego zezwolenia.

Ustawodawca jednoznacznie wskazuje, że chodzi nie tylko o klasyczne „ściganie się”, lecz także o tzw. drifting czy pokazy niebezpiecznych manewrów organizowane na ulicach i parkingach. Zmiana ma ułatwić organom ścigania kwalifikowanie takich zachowań jako przestępstw, a nie jedynie wykroczeń.

Trzy nowe przestępstwa w Kodeksie karnym

Nowelizacja wprowadza do Kodeksu karnego trzy nowe rozwiązania, które radykalnie zaostrzają odpowiedzialność za najgroźniejsze zachowania na drodze.

Pierwsze z nich to nowy, kwalifikowany typ przestępstwa spowodowania wypadku komunikacyjnego - art. 177 § 2a k.k. Obejmuje on sytuacje, gdy sprawca wypadku ze skutkiem śmiertelnym albo powodującym ciężki uszczerbek na zdrowiu:

  • uczestniczył w nielegalnym wyścigu pojazdów mechanicznych, albo
  • rażąco przekroczył prędkość i zasady bezpieczeństwa, albo
  • naruszył orzeczony wobec niego zakaz prowadzenia pojazdów.

W takich przypadkach grozić będzie kara od roku do 10 lat pozbawienia wolności. Dla porównania • dotychczas za spowodowanie śmiertelnego wypadku drogowego maksymalna kara wynosiła 8 lat więzienia.

Drugim nowym przestępstwem jest art. 178c k.k., penalizujący organizowanie lub prowadzenie nielegalnego wyścigu pojazdów mechanicznych, a także uczestniczenie w takim wyścigu jako kierujący pojazdem. Zagrożenie karą wynosi od 3 miesięcy do 5 lat pozbawienia wolności.

Trzecim typem czynu zabronionego jest art. 178d k.k., czyli rażące naruszenie zasad bezpieczeństwa drogowego. Odpowiedzialności karnej podlegać będzie prowadzenie pojazdu mechanicznego z rażącym przekroczeniem prędkości oraz przy rażącym naruszeniu innych zasad bezpieczeństwa w ruchu lądowym, jeżeli zachowanie to naraża człowieka na bezpośrednie niebezpieczeństwo utraty życia albo ciężkiego uszczerbku na zdrowiu. Sankcja • od 3 miesięcy do 5 lat pozbawienia wolności.

Jak wyjaśnia dr Kazimierz J. Pawelec, adwokat i adiunkt w Instytucie Nauk o Bezpieczeństwie Uniwersytetu w Siedlcach cytowany przez serwis Prawo.pl:

„Niewątpliwie jest to umyślne naruszenie zasad bezpieczeństwa, w sposób rażący. Czyli innymi słowy, sprawca chce i narusza przepisy z pełną świadomością. Przestępstwa można dopuścić się też z zamiarem ewentualnym, czyli osoba nie chce, ale się godzi na jego popełnienie”.

Ekspert dodaje, że rażącym naruszeniem bezpieczeństwa może być m.in. ignorowanie znaków poziomych i pionowych, częste i nieuzasadnione zmienianie pasa ruchu czy agresywny styl jazdy.

„Na organie spoczywa obowiązek udowodnienia, że to miało miejsce z określonym zamiarem i świadomością”.

Obowiązkowy zakaz prowadzenia pojazdów i dożywocie za recydywę

Od 29 stycznia 2026 r. sąd karny będzie miał obowiązek orzeczenia zakazu prowadzenia wszelkich pojazdów wobec sprawcy, który:

  • spowodował wypadek w czasie nielegalnego wyścigu,
  • uczestniczył w nielegalnym wyścigu jako prowadzący pojazd,
  • rażąco przekroczył prędkość i zasady bezpieczeństwa.

Obligatoryjny dożywotni zakaz prowadzenia wszelkich pojazdów mechanicznych grozić będzie natomiast kierowcy, który nie zastosował się do wcześniej orzeczonego zakazu, a także sprawcy, który spowodował wypadek w czasie nielegalnego wyścigu będąc w stanie nietrzeźwości, pod wpływem środka odurzającego, zbiegł z miejsca zdarzenia lub spożywał alkohol albo zażył środek odurzający po czynie, a przed badaniem.

Dodatkowo osoba łamiąca sądowy zakaz prowadzenia pojazdów będzie musiała zapłacić świadczenie pieniężne na rzecz Funduszu Pomocy Pokrzywdzonym oraz Pomocy Postpenitencjarnej w wysokości co najmniej 10 tys. zł, maksymalnie 60 tys. zł. Wobec sprawców nielegalnych wyścigów oraz rażących naruszeń bezpieczeństwa minimalna kwota świadczenia wyniesie 5 tys. zł.

Przepadek pojazdu. Kiedy sąd musi zasądzić, a kiedy może?

Nowela precyzuje zasady orzekania przepadku pojazdu mechanicznego lub jego równowartości. Kluczowa jest granica alkoholu w organizmie sprawcy - co najmniej 1,5 promila we krwi albo 0,75 mg/dm³ w wydychanym powietrzu.

Jeżeli kierowca będzie miał:

  • od 0,5 do 1,5 promila alkoholu we krwi lub jest objęty zakazem prowadzenia pojazdów - sąd będzie mógł orzec przepadek pojazdu,
  • powyżej 1,5 promila - sąd będzie miał obowiązek orzeczenia przepadku, chyba że zachodzi wyjątkowy przypadek uzasadniony szczególnymi okolicznościami.

W takich sytuacjach ( szczególnych okolicznościach) ograniczona zostanie także możliwość orzekania kary pozbawienia wolności z warunkowym zawieszeniem jej wykonania.

Zmieniają się również zasady dotyczące przepadku równowartości pojazdu. Jeżeli samochód nie stanowił wyłącznej własności sprawcy albo orzeczenie przepadku jest niemożliwe lub niecelowe (np. z powodu zbycia, zniszczenia czy znacznego uszkodzenia) - sąd nie orzeka przepadku, lecz może nałożyć nawiązkę na rzecz Skarbu Państwa w wysokości od 5 tys. do 500 tys. zł.

Surowsze kary za dopuszczenie pojazdu do ruchu wbrew przepisom

Zmiany obejmą także Kodeks wykroczeń. Właściciel, posiadacz lub użytkownik pojazdu, który dopuści do ruchu pojazd wbrew wymaganiom, będzie podlegał karze ograniczenia wolności albo grzywnie nie niższej niż 1000 zł. Chodzi m.in. o przypadki dopuszczenia do prowadzenia pojazdu osoby, która:

  • nie ma wymaganej sprawności fizycznej lub psychicznej,
  • nie posiada uprawnień,
  • znajduje się w stanie po użyciu alkoholu lub podobnie działającego środka,
  • nie ma wymaganych dokumentów,
  • a także o użytkowanie pojazdu niesprawnego technicznie lub niezgodnie z przeznaczeniem.

Prezydent Karol Nawrocki podpisał ustawę, ale zapowiedział skierowanie jej do Trybunału Konstytucyjnego w trybie kontroli następczej. Zastrzeżenia dotyczą przede wszystkim definicji „nielegalnego wyścigu” oraz penalizacji uczestników i widzów zlotów samochodowych.