Zakaz sprzedaży ziemi rolnej do 2036 roku. Najważniejsze zmiany w ustawie o KOWR

Zakaz sprzedaży państwowej ziemi rolnej będzie obowiązywał przez kolejne 10 lat. W czwartek w komisji rolnictwa i rozwoju wsi odbędzie się I czytanie rządowego projektu nowelizacji ustawy z 14 kwietnia 2016 r. o wstrzymaniu sprzedaży nieruchomości Zasobu Własności Rolnej Skarbu Państwa.

Sprzedaż tylko za zgodą ministra

Nowela przedłuża zakaz sprzedaży państwowej ziemi do 30 kwietnia 2036 r. Przy czym minister rolnictwa, na prośbę prezesa Krajowego Ośrodka Wspierania Rolnictwa (KOWR), może się zgodzić na sprzedaż gruntów lub ich części, jeśli będzie to uzasadnione względami społecznymi lub gospodarczymi.

Rząd podkreśla, że jest to odpowiedź na postulaty organizacji rolniczych, które wskazują, że dzierżawa powinna pozostać podstawową formą gospodarowania gruntami państwowymi. Jego zdaniem nieprzedłużenie okresu wstrzymania sprzedaży mogłoby zachwiać zasadą, że dzierżawa jest najkorzystniejszą formą użytkowania państwowych gruntów rolnych. Dzierżawa cieszy się bowiem dużym zainteresowaniem rolników indywidualnych, a powierzchnia wydzierżawionych gruntów systematycznie rośnie.

Rząd przychylił się do tych postulatów i przedłużył zakaz sprzedaży ziemi. Dzięki temu rolnicy będą mogli użytkować ziemię bez konieczności wydawania dużych pieniędzy na jej zakup i inwestować w rozwój swoich gospodarstw. Państwo, jako właściciel ziemi, zachowa kontrolę nad tym, jak jest ona używana, a przychody z dzierżawy w dużej części trafią z powrotem do rolników, np. w sytuacji suszy czy innych trudnych warunków pogodowych.

Według sprawozdania KOWR za 2024 r. powierzchnia gruntów rolnych wynosiła 1,33 mln ha, z czego 1,045 mln ha było wydzierżawione, tj. o 6,7 tys. ha więcej niż w roku poprzednim. W 2024 r. przeprowadzono 5,3 tys. przetargów na dzierżawę gruntów o łącznej powierzchni 53,3 tys. ha, z czego rozstrzygnięto 3,7 tys. przetargów obejmujących 41,7 tys. ha. Skuteczność przetargów liczbowo wyniosła 69,2 proc., powierzchniowo – 78,3 proc.

W tym samym okresie skuteczność przetargów na sprzedaż państwowych nieruchomości rolnych była znacznie niższa. Spośród 17,2 tys. przeprowadzonych przetargów rozstrzygnięto zaledwie 4 tys. postępowań obejmujących 3 tys. ha.

Natomiast z analizy wniosków o wydanie zgody ministra rolnictwa na sprzedaż gruntów w latach 2016–2024 wynika, że aż 97 proc. postępowań zakończyło się pozytywnie. Najwięcej dotyczyło działek o powierzchni od 2 do 10 ha (55 proc. wszystkich wniosków). Negatywnie rozstrzygnięto tylko osiem wniosków w tym przedziale, czyli 1,36 proc. wszystkich. Od II połowy 2016 r. do I połowy 2025 r. sprzedano łącznie niemal 30,3 tys. ha państwowych gruntów rolnych, w tym połowę działek do 2 ha i połowę działek powyżej 2 ha.

Nowe przepisy o dzierżawie

Równolegle rząd rozpoczął prace nad projektem ustawy dotyczącym dzierżawy ziemi rolnej. Projekt trafił na stronę Rządowego Centrum Legislacji 31 grudnia 2025 r. Nowe przepisy mają wzmocnić pozycję dzierżawcy i sprawić, że umowy dzierżawy będą bardziej stabilne, a produkcja rolna bardziej opłacalna. Okres trwania umów będzie dłuższy. Ustawa wydziela zasady dzierżawy nieruchomości rolnych z kodeksu cywilnego, co ma pozwolić na szybsze reagowanie na zmieniające się potrzeby rolników przy jednoczesnym zachowaniu przepisów kodeksu cywilnego dotyczących gruntów wchodzących w skład Zasobu Własności Rolnej Skarbu Państwa.

Projekt rozwiązuje trzy główne problemy: dominację ustnej formy umów dzierżawy, słabszą pozycję dzierżawcy wobec wydzierżawiającego oraz brak spójnych zasad regulujących dzierżawę w kodeksie cywilnym.

Umowy dzierżawy będą mogły być zawierane wyłącznie w formie pisemnej z potwierdzeniem daty zawarcia przez notariusza, kierownika biura powiatowego ARiMR lub wójta właściwego ze względu na położenie przedmiotu dzierżawy, albo w formie elektronicznej. Umowę będzie można też zawrzeć u notariusza.

Nowa ustawa wprowadzi podział umów na krótkoterminowe i długoterminowe, z preferencją dla tych drugich. Umożliwi również dzierżawcom przeniesienie praw i obowiązków na małżonka, zstępnych lub następcę gospodarstwa.

Ponadto zaproponowano możliwość dokonywania poddzierżawy lub oddania do bezpłatnego używania części gospodarstwa, a także prawo dzierżawcy do rozwiązania umowy w określonych przypadkach.

Ustawa dotycząca przedłużenia zakazu sprzedaży ma wejść w życie 30 kwietnia 2026 r. ©℗