Przepisy prawa nie zakazują stosowania sztucznej inteligencji w procesie leczenia pacjenta - podkreślił rzecznik praw pacjenta Bartłomiej Chmielowiec. Zwrócił uwagę, że lekarz udzielający pacjentowi świadczeń zdrowotnych jest odpowiedzialny za postawienie diagnozy. Na początku 2024 roku Światowa Organizacja Zdrowia (WHO) zaktualizowała wytyczne dotyczące wykorzystania AI w ochronie zdrowia.

Naczelna Izba Lekarska pod koniec maja znowelizowała Kodeks Etyki Lekarskiej. Dodano w nim m.in. art. 12 mówiący, że "Lekarz może w postępowaniu diagnostycznym, leczniczym lub zapobiegawczym korzystać z algorytmów sztucznej inteligencji".

Warunki wykorzystania sztucznej inteligencji (AI) w leczeniu pacjentów

Wykorzystanie algorytmów sztucznej inteligencji (AI) jest możliwe przy spełnieniu 4 warunków: poinformowania pacjenta, że przy stawianiu diagnozy lub w procesie terapeutycznym będzie wykorzystana sztuczna inteligencja; uzyskania świadomej zgody pacjenta na zastosowanie sztucznej inteligencji w procesie diagnostycznym lub terapeutycznym; zastosowania algorytmów sztucznej inteligencji, które są dopuszczone do użytku medycznego i posiadają odpowiednie certyfikaty, a także podjęcia ostatecznej decyzji diagnostycznej i terapeutycznej zawsze przez lekarza.

Prawa pacjenta a wykorzystanie sztucznej inteligencji (AI)

Rzecznik praw pacjenta Bartłomiej Chmielowiec, pytany przez PAP o wykorzystanie przez lekarzy AI w kontekście praw pacjenta przypomniał, że prawa pacjenta wynikają przede wszystkim z ustawy z 6 listopada 2008 r. o prawach pacjenta i Rzeczniku Praw Pacjenta, natomiast obowiązki każdego lekarza i lekarza dentysty oraz zasady wykonywania zawodu zostały uregulowane w ustawie z dnia 5 grudnia 1996 r. o zawodach lekarza i lekarza dentysty.

"Przepisy powyższych aktów prawnych zobowiązują przede wszystkim do udzielania świadczeń zdrowotnych zgodnych z aktualną wiedzą medyczną oraz z należytą starannością. Przepisy prawa nie zakazują stosowania sztucznej inteligencji w procesie leczenia pacjenta" - zaznaczył.

Sztuczna inteligencja (AI) wspiera personel medyczny

Rzecznik Praw Pacjenta ocenił, że "AI wspiera personel medyczny w trakcie udzielania świadczeń zdrowotnych, tym niemniej za organizację bezpiecznych warunków leczenia odpowiada podmiot udzielający świadczeń zdrowotnych, a za postawienie diagnozy, wdrożone leczenia i nadzór nad nim oraz stanem zdrowia pacjenta – lekarz udzielający pacjentowi świadczeń zdrowotnych, niezależnie od metod użytych w toku i na potrzeby tego procesu".

Prawa pacjenta

Zauważył, że istotne w zakresie omawianej sprawy są dwa kolejne prawa pacjenta – do informacji oraz do wyrażenia zgody na udzielenie świadczeń zdrowotnych.

Chmielowiec przypomniał, że pacjent ma prawo do wyrażenia zgody na badanie i leczenie, po uzyskaniu informacji o stanie swojego zdrowia, rozpoznaniu, proponowanych oraz możliwych metod diagnostycznych i leczniczych, dających się przewidzieć następstwach ich zastosowania albo zaniechania, wynikach leczenia oraz rokowaniu.

"Jeżeli zatem w danej metodzie diagnostycznej zastosowano mechanizmy sztucznej inteligencji należy o tym pacjenta poinformować i udzielić mu wyjaśnień w tym zakresie w ramach posiadanej wiedzy" - dodał.

Konieczność rozwoju sztucznej inteligencji w medycynie

Konieczność rozwoju sztucznej inteligencji w medycynie zauważył resort zdrowia. Pod koniec czerwca podczas posiedzenia sejmowej podkomisji stałej do spraw organizacji ochrony zdrowia zastępca dyrektora departamentu innowacji w MZ Hubert Życiński przekazał, że przewidywane jest powstanie co najmniej dwóch usług opartych na sztucznej inteligencji - pierwsze z narzędzi ma wspomagać analizę stanu zdrowia pacjenta, drugie wspomagać decyzje diagnostyczne i kliniczne. "Jedno z tych narzędzi będzie kierowane bezpośrednio do pacjentów, drugie do kadry medycznej" – uszczegółowił.

WHO zaktualizowała wytyczne dotyczące wykorzystania AI w ochronie zdrowia

Na początku 2024 roku Światowa Organizacja Zdrowia (WHO) zaktualizowała wytyczne dotyczące wykorzystania AI w ochronie zdrowia publikując raport "Etyka i zarządzanie sztuczną inteligencją w służbie zdrowia: wytyczne dotyczące dużych modeli multimodalnych". W dokumencie przedstawiono 40 zaleceń, które powinny wziąć pod uwagę rządy, firmy technologiczne oraz podmioty świadczące opiekę zdrowotną, aby zapewnić odpowiednie wykorzystanie dużych modeli multimodalnych (LMMs) w celu promowania zdrowia i ochrony zdrowia populacji.

LMM to typ generatywnej sztucznej inteligencji (AI), który, jak wskazał WHO, ma potencjał poprawy opieki zdrowotnej. W ocenie WHO sztuczna inteligencja w ochronie zdrowia może znaleźć zastosowanie m.in. w diagnostyce i opiece klinicznej, zadaniach administracyjnych, kształceniu kadr medycznych czy badaniach naukowych i rozwoju leków.

Autorka: Aleksandra Kiełczykowska