Bank Gospodarstwa Krajowego prowadzi zaawansowane prace nad instrumentem finansowym umożliwiającym samorządom zaciąganie zobowiązań na okres od 40 do nawet 50 lat. Jak poinformował prezes BGK Mirosław Czekaj w rozmowie z portalem Money.pl, rozwiązanie to ma być przeznaczone dla dużych inwestycji infrastrukturalnych o wysokich kosztach początkowych i długim cyklu życia. Dotyczy to przede wszystkim transportu publicznego, systemów zaopatrzenia w wodę, sieci ciepłowniczych czy projektów związanych z transformacją energetyczną.

Obecnie dostępne instrumenty kredytowe dla samorządów w Polsce mają znacznie krótszy horyzont. Standardowe kredyty komercyjne udzielane są zwykle na okres od 10 do 20 lat, a maksymalny okres finansowania oferowany przy współudziale Europejskiego Banku Inwestycyjnego sięga około 25 lat. W praktyce oznacza to konieczność szybkiego rozpoczęcia spłaty zobowiązań, co znacząco obciąża budżety lokalne już w pierwszych latach realizacji inwestycji.

Nowy model BGK ma ograniczyć to obciążenie poprzez wydłużenie okresu spłaty i możliwość zastosowania karencji, czyli czasowego odroczenia spłaty kapitału w początkowej fazie projektu. Takie rozwiązania są stosowane w wielu krajach Europy Zachodniej, gdzie infrastruktura transportowa czy energetyczna finansowana jest w horyzoncie nawet 40–60 lat.

Metro w Krakowie za 13–15 mld zł. Długoterminowe finansowanie kluczowe dla realizacji projektu

Jednym z najbardziej spektakularnych projektów, który może skorzystać z nowego instrumentu, jest planowana budowa metra w Krakowie. Według władz miasta całkowity koszt tej inwestycji wyniesie od 13 do 15 mld zł. Plan zakłada powstanie dwóch linii o łącznej długości około 29 kilometrów i budowę 29 stacji. Docelowo metro ma obsługiwać około 40 proc. mieszkańców Krakowa, łącząc Nową Hutę z centrum oraz południowymi dzielnicami, w tym rejonem Klinów i Opatkowic.

Projekt ma zostać zrealizowany w modelu mieszanym, opartym na trzech filarach finansowania. Około 10–12 proc. kosztów miałoby pochodzić z budżetu miasta, 40–50 proc. ze środków unijnych, a pozostała część z finansowania zewnętrznego, w tym kredytów oraz udziału inwestorów prywatnych. W tym kontekście instrument BGK o bardzo długim okresie spłaty może odegrać kluczową rolę, umożliwiając pokrycie wkładu własnego lub finansowanie części inwestycji nieobjętej dotacjami.

Budowa metra jest jednym z największych projektów infrastrukturalnych w historii Krakowa. Według analiz miasta inwestycja ma zmniejszyć zatłoczenie dróg, skrócić czas przejazdów i ograniczyć emisję zanieczyszczeń, co wpisuje się w cele klimatyczne Unii Europejskiej.

Dług samorządów w Polsce. Nowe kredyty mogą zmienić strukturę finansowania inwestycji

Według danych Ministerstwa Finansów łączne zadłużenie jednostek samorządu terytorialnego w Polsce przekracza 100 mld zł, jednak wskaźnik zadłużenia w relacji do dochodów pozostaje niższy niż w wielu krajach Europy Zachodniej. Oznacza to, że część samorządów ma jeszcze przestrzeń do finansowania inwestycji kredytem, szczególnie jeśli warunki spłaty będą rozłożone na dłuższy okres.

Długoterminowe kredyty pozwalają zmniejszyć wysokość rocznych rat, co zwiększa zdolność inwestycyjną samorządów bez nadmiernego obciążania bieżących budżetów. Jednocześnie takie rozwiązanie oznacza rozłożenie kosztów inwestycji na przyszłe pokolenia mieszkańców.

Skarbnik Bydgoszczy Piotr Tomaszewski podkreśla w rozmowie z Money.pl, że kluczowe znaczenie ma ekonomiczna efektywność inwestycji i jej wpływ na rozwój regionu. Zaznacza, że dług może być uzasadniony, jeśli finansuje projekty poprawiające konkurencyjność miasta i jakość życia mieszkańców.

Bank Gospodarstwa Krajowego zwiększa zaangażowanie w inwestycje samorządowe

Bank Gospodarstwa Krajowego pełni rolę państwowego banku rozwoju i odgrywa centralną rolę w finansowaniu inwestycji publicznych. Instytucja realizuje strategiczne projekty infrastrukturalne, wspiera transformację energetyczną, budownictwo mieszkaniowe oraz inwestycje związane z bezpieczeństwem i obronnością.

Zgodnie z nową strategią BGK zakłada znaczące zwiększenie zaangażowania w finansowanie projektów komunalnych. Do 2030 roku bank planuje co najmniej podwoić skalę inwestycji w spółki komunalne, osiągając poziom minimum 10 mld zł. Jednocześnie przygotowuje się do wykorzystania środków z nowej perspektywy finansowej Unii Europejskiej na lata 2028–2034, która ma wspierać inwestycje w infrastrukturę transportową, energetyczną i środowiskową.

BGK jest również operatorem wielu programów rządowych, takich jak Fundusz Dopłat wspierający budownictwo społeczne czy instrumenty finansujące transformację energetyczną miast. Bank często zapewnia finansowanie w sytuacjach, gdy projekty są zbyt kapitałochłonne lub obarczone ryzykiem, które ogranicza zainteresowanie banków komercyjnych.

Inwestycje infrastrukturalne w Polsce wymagają rekordowych nakładów

Według danych Polskiego Instytutu Ekonomicznego oraz raportów Komisji Europejskiej Polska w najbliższych dekadach będzie musiała przeznaczyć setki miliardów złotych na modernizację infrastruktury transportowej, energetycznej i komunalnej. Dotyczy to między innymi rozwoju transportu szynowego, budowy systemów ciepłowniczych opartych na odnawialnych źródłach energii, modernizacji sieci wodociągowych oraz dostosowania miast do zmian klimatycznych.

Eksperci wskazują, że tradycyjne modele finansowania mogą okazać się niewystarczające przy skali potrzeb inwestycyjnych. Wydłużenie okresu kredytowania pozwala dopasować finansowanie do rzeczywistego okresu użytkowania infrastruktury, który w przypadku metra czy systemów energetycznych wynosi często 50–100 lat.

W Europie podobne rozwiązania stosowane są m.in. we Francji, Niemczech czy Wielkiej Brytanii, gdzie banki rozwoju oraz instytucje publiczne oferują długoterminowe finansowanie infrastruktury transportowej i energetycznej.

Samorządy liczą na nowe możliwości finansowania inwestycji transportowych i energetycznych

Planowany instrument BGK może być wykorzystywany nie tylko do finansowania metra, ale także innych strategicznych projektów, takich jak budowa obwodnic miejskich, modernizacja systemów transportu publicznego czy inwestycje w odnawialne źródła energii.

W wielu miastach rosnące koszty inwestycji oraz ograniczone środki własne utrudniają realizację dużych projektów. Jednocześnie rosną wymagania związane z transformacją energetyczną oraz ograniczeniem emisji CO₂. Długoterminowe kredyty mogą umożliwić realizację inwestycji, które w innym przypadku byłyby odkładane na wiele lat.

Nowy model finansowania może również zwiększyć zdolność samorządów do korzystania ze środków unijnych, które często wymagają zapewnienia wkładu własnego. Wydłużenie okresu spłaty kredytów zmniejsza obciążenie budżetów lokalnych i zwiększa możliwość realizacji projektów współfinansowanych przez Unię Europejską.

Źródła:

  • Bank Gospodarstwa Krajowego
  • Ministerstwo Finansów
  • Polski Instytut Ekonomiczny
  • Komisja Europejska – raporty infrastrukturalne
  • Urząd Miasta Krakowa
  • Europejski Bank Inwestycyjny
  • money.pl
  • Strategia BGK 2024–2030