Sprawa dotyczy wejścia w życie ustawy z 20 marca 2025 r. o rynku pracy i służbach zatrudnienia (Dz.U. z 2025 r. poz. 620 ze zm.), która od 1 czerwca 2025 r. zastąpiła ustawę o promocji zatrudnienia i instytucjach rynku pracy. Nowe regulacje zmieniły m.in. zasady realizacji prac społecznie użytecznych, w tym maksymalny okres ich trwania oraz sposób ustalania wysokości świadczeń przysługujących osobom bezrobotnym.

Jak wskazują autorki interpelacji – Małgorzata Gromadzka i Bożena Lisowska, do biur poselskich zaczęły napływać sygnały od samorządów oraz powiatowych urzędów pracy, które zwracają uwagę na rozbieżności w interpretacji przepisów dotyczących waloryzacji świadczeń za prace społecznie użyteczne realizowanych na podstawie porozumień zawartych przed 1 czerwca 2025 r.

Porozumienia zawarte przed 1 czerwca 2025 r.

W odpowiedzi na interpelację ministra Agnieszka Dziemianowicz-Bąk podkreśliła, że porozumienia w sprawie organizacji prac społecznie użytecznych podpisane przed tą datą są nadal realizowane na podstawie przepisów uchylonej ustawy o promocji zatrudnienia i instytucjach rynku pracy. Jednocześnie resort wskazał, że wysokość świadczeń należy ustalać według stawek obowiązujących na dzień 31 maja 2025 r., ponieważ 1 czerwca 2025 r. nie doszło do ich waloryzacji.

Ministerstwo argumentuje, że wraz z wejściem w życie nowej ustawy nie wprowadzono mechanizmu waloryzacji świadczeń za prace społecznie użyteczne. W ocenie resortu oznacza to, że mimo dalszego stosowania przepisów uchylonej ustawy do porozumień zawartych przed 1 czerwca 2025 r., świadczenia te nie podlegają już podwyższeniu.

Waloryzacja w uchylonej ustawie

Z takim podejściem nie zgadzają się autorki interpelacji, które zwracają uwagę na przepisy przejściowe nowej ustawy. Zgodnie z art. 435 ust. 1 ustawy o rynku pracy, umowy i porozumienia zawarte przed dniem jej wejścia w życie są wykonywane na podstawie dotychczasowych przepisów. Ich zdaniem oznacza to, że do wcześniejszych porozumień nadal należy stosować regulacje uchylonej ustawy, w tym także te dotyczące waloryzacji świadczeń.

Ustawa o promocji zatrudnienia i instytucjach rynku pracy przewidywała bowiem mechanizm waloryzacji. Zgodnie z art. 73a w związku z art. 72 ust. 6 tej ustawy, świadczenie za wykonywanie prac społecznie użytecznych podlega waloryzacji z dniem 1 czerwca każdego roku, w oparciu o średnioroczny wskaźnik cen towarów i usług konsumpcyjnych ogółem, ogłaszany przez prezesa Głównego Urzędu Statystycznego w Monitorze Polskim.

W interpelacji przypomniano, że komunikat prezesa GUS dotyczący średniorocznego wskaźnika cen za 2024 r. został opublikowany 20 stycznia 2025 r., co – w ocenie posłanek – spełniało warunki do dokonania waloryzacji świadczeń z dniem 1 czerwca 2025 r.

Mimo tych argumentów ministra Agnieszka Dziemianowicz-Bąk w odpowiedzi na interpelację podtrzymała stanowisko resortu i poinformowała, że obecnie nie są planowane prace legislacyjne zmierzające do zmiany przepisów dotyczących prac społecznie użytecznych.

Czym są prace społecznie użyteczne

Prace społecznie użyteczne są formą wsparcia dla bezrobotnych bez prawa do zasiłku, którzy jednocześnie korzystają ze świadczeń pomocy społecznej. Organizują je gminy – m.in. w jednostkach pomocy społecznej, podmiotach ekonomii społecznej, organizacjach charytatywnych oraz placówkach oświatowych.

Wykonywanie prac społecznie użytecznych odbywa się na podstawie porozumienia zawartego między starostą a wójtem lub burmistrzem lub prezydentem miasta. Starosta refunduje gminie ze środków Funduszu Pracy do 60 proc. wypłacanego świadczenia, a w przypadku skierowania bezrobotnego do wykonywania prac społecznie użytecznych na rzecz opiekunów osób z niepełnosprawnościami – nawet do 100 proc.