Kontrolą trzeźwości można objąć wszystkich zatrudnionych w firmie

Autorami tekstu są Łukasz Kuczkowski, radca prawny, partner zarządzający kancelarią Raczkowski oraz Monika Czekanowicz, radca prawny, prawniczka w kancelarii Raczkowski. 

Jedną z wątpliwości, które mogą budzić nowe przepisy kodeksu pracy dotyczące badania pracowników na obecność alkoholu i innych substancji w organizmie, jest to, kogo pracodawcy mogą objąć taką kontrolą. O ile wydaje się to oczywiste w przypadku osób zatrudnionych na stanowiskach takich jak kierowca lub operator maszyn, to powstaje pytanie o możliwość zbadania pracowników administracyjno-biurowych. Zgodnie z nowymi przepisami podstawową przesłanką upoważniającą pracodawcę do kontroli trzeźwości pracowników jest zapewnienie ochrony życia lub zdrowia pracowników lub innych osób lub ochrony mienia. Uprawnienie, które otrzymał pracodawca, koresponduje z jego zobowiązaniem do zapewnienia pracownikom bezpiecznych i higienicznych warunków pracy. Niewątpliwie osoby pod wpływem alkoholu lub środków działających podobnie do alkoholu mogą stanowić potencjalne zagrożenie dla zdrowia lub życia pozostałych pracowników. Substancje te oddziałują na stan fizjologiczny człowieka niezależnie od zajmowanego stanowiska. Dlatego przepisy nie ustanawiają ograniczeń co do stanowisk pracy, które kontrolować może pracodawca, zarówno gdy zachodzi uzasadnione podejrzenie, że pracownik stawił się w pracy w stanie po użyciu takiego środka lub zażywał takie środek w pracy, jak i prewencyjnie.

Nie można więc z góry założyć, że z kontroli trzeźwości wyłączeni są pracownicy zajmujący stanowiska administracyjno-biurowe lub zarządzające w zakładzie pracy. Potwierdzeniem takiego założenia jest to, że pracownicy ci mogą swobodnie przemieszczać się po terenie zakładu pracy, przechodząc przykładowo również przez części produkcyjne. Z łatwością możemy wyobrazić sobie kadrową, która w celu uzupełnienia przez magazyniera brakującego podpisu pod aneksem do umowy o pracę wchodzi na teren magazynu i zostaje potrącona przez wózek widłowy. W wyniku przeprowadzonego postępowania powypadkowego okazuje się, że znajdowała się pod wpływem środka działającego podobnie do alkoholu. Środki te są praktycznie nie do wykrycia wyłącznie poprzez wizualne oględziny pracownika w momencie wejścia na teren zakładu pracy. Możliwość przeprowadzenia prewencyjnej kontroli pracowników administracyjno-biurowych, w tym naszej przykładowej kadrowej, może zapobiec takiemu zdarzeniu. Pracodawca zrealizuje tym samym swój obowiązek zapewnienia pracownikom bezpiecznych warunków pracy, chroniąc poprzez kontrolę trzeźwości ich zdrowie i życie.

Oczywiście zawsze mogą pojawić się głosy, że nie w każdym zakładzie pracy są części produkcyjne, w których pracujące urządzenia mogą zagrażać zdrowiu i życiu pracowników nieprzeszkolonych, gdyż incydentalnie pojawiających się w tym miejscach. Należy mieć jednak na uwadze, że potencjalne zagrożenie dla zdrowia lub życia nie jest związane wyłącznie z produkcją. Nasza przykładowa kadrowa może spaść z drabiny nieprzekraczającej wysokości 1 m podczas odkładania do archiwum akt osobowych pracownika. Przyczyną upadku, a co za tym idzie powstałego urazu, może być pozostawanie przez nią pod wpływem alkoholu lub środków działających podobnie do alkoholu. Może również pomylić się w obliczeniach i wypłacić pracownikom kilkukrotnie wyższe wynagrodzenie za pracę, którego pracodawca będzie musiał dochodzić na drodze sądowej, bez dobrowolnej zgody pracownika na zwrot.