Prowadzący debatę Tomasz Pietryga, redaktor naczelny DGP, podkreślił na wstępie, że tempo przemian jest dziś bezprecedensowe, a samorządy funkcjonują w warunkach trwałej niepewności.

W dyskusji wyraźnie wybrzmiał wątek niedopasowania ram ustrojowych do nowych realiów. Piotr Całbecki, marszałek województwa kujawsko-pomorskiego, zwracał uwagę, że choć przepisy regulujące funkcjonowanie samorządu pozostają w dużej mierze niezmienione, rzeczywistość uległa fundamentalnej transformacji. Jak dodał, zmienia się także sam mieszkaniec – staje się bardziej świadomy, mobilny i cyfrowy, rosną jego oczekiwania wobec jakości usług publicznych.

Niemal w każdej wypowiedzi powracała kwestia finansów. Rafał Trzaskowski, prezydent Warszawy, argumentował, że bez stabilnych i przewidywalnych reguł dochodowych trudno mówić o długofalowym planowaniu. Zaznaczał, że samorządy nie powinny być uzależnione od uznaniowych transferów. W jego ocenie mechanizmy finansowania powinny lepiej odzwierciedlać współczesne wzorce życia i pracy.

Do presji finansowej dochodzi czynnik demograficzny. Paweł Gulewski, prezydent Torunia, mówił o konsekwencjach depopulacji i starzenia się społeczeństwa, które wprost przekładają się na strukturę wydatków. Podkreślał, że rosną koszty opieki długoterminowej i zdrowia, jednocześnie utrzymanie sieci oświatowej staje się coraz większym obciążeniem. W jego ocenie samorządy będą coraz częściej zmuszone do trudnych decyzji organizacyjnych i poszukiwania współpracy ponadlokalnej, m.in. poprzez rozwój struktur metropolitalnych czy wspólne projekty w obszarze usług publicznych.

Katarzyna Serwińska, dyrektor TZMO i prezes Fundacji TZMO „Razem zmieniamy świat”, odniosła się do kwestii społecznych i zdrowotnych. Wskazywała, że zmiany demograficzne oznaczają gwałtowny wzrost zapotrzebowania na opiekę długoterminową oraz wsparcie dla nieformalnych opiekunów. Podkreślała znaczenie współpracy między samorządem, biznesem i organizacjami społecznymi, przywołując przykład inicjatyw realizowanych w Toruniu, które z czasem zyskały wymiar ogólnopolski i międzynarodowy.

Z kolei Domicela Kopaczewska, wiceprezes spółki Uzdrowisko Ciechocinek, podkreślała, że samorządy będą coraz częściej mierzyć się z rosnącym zapotrzebowaniem na rehabilitację i opiekę poszpitalną. Jej zdaniem rozwój infrastruktury uzdrowiskowej i opiekuńczej może się stać jednym z kluczowych elementów lokalnych polityk zdrowotnych.

Perspektywę systemową i makroekonomiczną wniósł do dyskusji prof. Przemysław Litwiniuk, członek Rady Polityki Pieniężnej i wykładowca SGGW. Przypomniał, że samorządy wielokrotnie dowiodły odporności w sytuacjach kryzysowych, od pandemii do gwałtownych wzrostów cen energii i wyzwań migracyjnych. Jednocześnie kluczowe problemy dotyczące samodzielności finansowej JST pozostają nierozwiązane. Litwiniuk zwracał również uwagę na napięcia wynikające z centralizacji części instrumentów rozwojowych oraz na nadmierny charakter nadzoru administracyjnego.

Profesor Piotr Wachowiak, rektor Szkoły Głównej Handlowej w Warszawie, podkreślał z kolei, że skala i charakter współczesnych wyzwań wymagają nowych kompetencji administracji lokalnej, w tym wiedzy ekonomicznej i umiejętności menedżerskich. Przykładem jest transformacja energetyczna i klimatyczna.

Zamykając dyskusję, Tomasz Pietryga zwrócił uwagę, że choć samorządy udowodniły swoją sprawczość i elastyczność, coraz częściej działają w ramach systemu, który nie nadąża za dynamiką zmian. Kluczowym wyzwaniem pozostaje stworzenie bardziej stabilnego, przewidywalnego i długofalowego modelu relacji między państwem a samorządem. Przyszłość lokalnych wspólnot zależy nie tylko od zdolności adaptacyjnych władz lokalnych, lecz także od jakości rozwiązań systemowych, które powinny te procesy wspierać.

KR

Organizator

ikona lupy />
Materiały prasowe