Jak spółka może pozyskać kapitał bez oddania kontroli

Jest to uprawnienie akcjonariuszy spółki akcyjnej do objęcia nowo wyemitowanych akcji w tej spółce w związku z podwyższeniem kapitału zakładowego – proporcjonalnie do liczby posiadanych akcji. Jego podstawową funkcją jest ochrona interesów właścicielskich przed „rozwodnieniem” udziału w kapitale zakładowym spółki akcyjnej.

Prawo poboru…

Zgodnie z art. 433 par. 1 k.s.h. akcjonariusze mają prawo pierwszeństwa objęcia nowych akcji w stosunku do liczby posiadanych akcji. Uprawnienie to ma charakter fakultatywny – nie nakłada obowiązku uczestnictwa w podwyższeniu kapitału. Akcjonariusz nie musi więc obejmować nowo wyemitowanych akcji w spółce, jeżeli uzna, że nie jest tym zainteresowany lub w danym momencie nie będzie w stanie tego zrobić.

Prawo poboru ma charakter korporacyjny i przysługuje akcjonariuszowi spółki z mocy samego prawa. W konsekwencji, zgodnie z powszechnie przyjętym stanowiskiem doktryny, niedopuszczalne jest jego wyłączenie w statucie spółki akcyjnej. Przy czym odstępstwo od tej zasady jest przewidziane w art. 447 par. 1 k.s.h., zgodnie z którym statut tej spółki może upoważnić zarząd – za zgodą rady nadzorczej – do pozbawienia prawa poboru w całości lub w części, jeżeli podwyższenie następuje w granicach kapitału docelowego.

Akcjonariusz może również zrezygnować z objęcia akcji w podwyższonym kapitale spółki akcyjnej. Jednak ta rezygnacja ma charakter jednorazowy – dotyczy konkretnej emisji akcji spółki i nie wywołuje skutków na przyszłość. Oznacza to, że przy kolejnym podwyższeniu kapitału zakładowego akcjonariusz znów będzie musiał podjąć decyzję, chyba że prawo poboru zostanie wyłączone na podstawie uchwały walnego zgromadzenia podjętej zgodnie z art. 433 par. 2 k.s.h.

Pierwsze z tych rozwiązań wydaje się celowym działaniem ustawodawcy. Spółka może bowiem zaoferować część akcji swoich obecnym akcjonariuszom, a pozostałą przeznaczyć np. dla nowego inwestora.

Kontrowersyjne jest natomiast drugie podejście, ponieważ mogłoby prowadzić do naruszenia zasady równości akcjonariuszy oraz do objęcia nowych akcji w sposób nieproporcjonalny do dotychczas posiadanego udziału w spółce, w wyniku czego mogłoby dojść do pokrzywdzenia akcjonariuszy mniejszościowych.

…i przyczyny jego wyłączenia

Wyłączenie prawa poboru może być uzasadnione różnymi okolicznościami leżącymi w interesie spółki akcyjnej, w szczególności:

• potrzebą szybkiego pozyskania kapitału od inwestora zewnętrznego, gdy dotychczasowi akcjonariusze spółki nie są w stanie lub nie są zainteresowani objęciem nowo wyemitowanych akcji,
• realizacją strategii rozwoju spółki wymagającej pozyskania inwestora branżowego,
• wdrożeniem programów motywacyjnych dla kadry zarządzającej lub kluczowych pracowników spółki akcyjnej.

W sprawie wyłączenia prawa poboru konieczna jest uchwała

Wyłączenie prawa poboru może nastąpić (co do zasady) tylko w drodze uchwały walnego zgromadzenia akcjonariuszy spółki. Uchwała taka wymaga większości co najmniej czterech piątych głosów oddanych „za” (statut spółki może też przewidywać surowsze wymogi większościowe dotyczące głosowania nad wyłączeniem prawa poboru).

Warunkiem przeprowadzenia głosowania nad wyłączeniem prawa poboru jest umieszczenie punktu w porządku obrad walnego zgromadzenia akcjonariuszy oraz przedstawienie przez zarząd pisemnej opinii uzasadniającej powody wyłączenia prawa poboru. Powinna ona ponadto wskazywać proponowaną cenę emisyjną akcji lub sposób jej ustalenia.

Są też inne głosy w sprawie uchwały o wyłączeniu prawa poboru

W doktrynie jednak pojawiają się głosy, które dopuszczają podjęcie uchwały w zakresie wyłączenia prawa poboru na podstawie art. 404 par. 1 k.s.h., jeśli cały kapitał zakładowy jest reprezentowany na walnym zgromadzeniu, a nikt z obecnych nie zgłosił sprzeciwu wobec powzięcia uchwały.

Chociaż przepisy k.s.h. nie wymagają expressis verbis wykazania interesu spółki akcyjnej w opinii zarządu, w doktrynie przyjmuje się, że jego należyte uzasadnienie ma istotne znaczenie – szczególnie w kontekście ewentualnego zaskarżenia uchwały. Interesu tego nie należy utożsamiać z interesem akcjonariusza większościowego, gdyż mogłoby to prowadzić do pokrzywdzenia mniejszości.

Uchwałę o wyłączeniu prawa poboru w spółce akcyjnej może zaskarżyć m.in. akcjonariusz, który głosował przeciwko jej podjęciu i zażądał zaprotokołowania sprzeciwu. W takiej sytuacji może on na podstawie art. 422 k.s.h. wnieść powództwo przeciwko spółce o uchylenie uchwały – podnosząc w nim, że doszło do naruszenia interesu spółki akcyjnej lub pokrzywdzenia go jako akcjonariusza spółki.

Mechanizm ten jest najczęściej stosowany przy podwyższeniach kapitału zakładowego i może służyć pozyskaniu inwestora strategicznego, realizacji programów motywacyjnych lub innym celom uzasadnionym interesem spółki. ©℗