Podczas posiedzenia Komisji Petycji senatorowie przeanalizowali treść petycji oraz jej uzasadnienie. Kluczowy wniosek złożył senator Piotr Masłowski, który zaproponował zasięgnięcie opinii Ministerstwa Finansów, Ministerstwa Spraw Wewnętrznych i Administracji oraz przeprowadzenie analizy konstytucyjnej proponowanego rozwiązania.

„Ja się bardzo cieszę, że ta petycja wpłynęła. Myślę, że w Polsce, taka debata, prędzej czy później, musi się odbyć. Bardzo często, pod przykrywką obrony wartości, broni się tego, co jest wartościowe materialnie, a niekoniecznie tego, co jest wartościowe w sensie wyższym. Dlatego uważam, że to bardzo dobrze, że być może za pośrednictwem naszej komisji, uda się tę dyskusję rozpocząć.” – podkreślił senator Masłowski. Dodał również: „Ta petycja to jest być może tylko wstęp do tej dyskusji, ale ja bym prosił o to, żebyśmy na tym etapie wystąpili o opinię Ministerstwa Finansów oraz Ministerstwa Spraw Wewnętrznych i Administracji.”

Odmienne stanowisko zaprezentował senator Michał Seweryński, który wskazał, że równolegle trwają rozmowy dotyczące przyszłości Funduszu Kościelnego, a podejmowanie decyzji w sprawie podatku kościelnego bez rozstrzygnięcia tej kwestii może być przedwczesne.

„Ja jestem za tym, żebyśmy nie kontynuowali pracy nad tą petycją, ponieważ w tej chwili, już od pewnego czasu, trwają rozmowy komisji wspólnej rządu i kościołów, związków wyznaniowych, właśnie – w sprawie Funduszu Kościelnego. To jest powiązane ze sobą. Mnie się wydaje, że nie możemy załatwić tej jednej kwestii, nie ruszywszy sprawy Funduszu Kościelnego. Po prostu musielibyśmy tę petycję zawiesić na pewien czas, dopóki tamte sprawy nie byłyby wyjaśnione.” – stwierdził senator Seweryński.

Senator Monika Piątkowska poparła wniosek o uzyskanie opinii resortów, podkreślając społeczną wagę sprawy. „Ja chciałabym poprzeć wniosek pana senatora Masłowskiego o uzyskanie opinii Ministerstwa Finansów i Ministerstwa Spraw Wewnętrznych i Administracji, i to bez względu na to, jaka będzie decyzja szanownej komisji. Jest to w mojej ocenie na tyle wrażliwy i ważny społecznie temat, że dobrze by było, gdyby komisja miała tutaj pełną wiedzę. Zapoznamy się z opiniami, a potem podejmiemy stosowną decyzję.” – zaznaczyła.

Głos zabrał również przewodniczący Komisji Petycji Robert Mamątow, który wskazał na znaczenie konkordatu w regulowaniu relacji państwa z Kościołem katolickim. „Trzeba sobie powiedzieć uczciwie: ta petycja w zasadzie dotyczy tylko Kościoła katolickiego. To wszystko uregulowane jest w konkordacie. My żadną ustawą nie możemy tego zmienić, bo to jest już zapisane w umowie. Ja bym proponował poprzeć wniosek pana senatora, marszałka Seweryńskiego o niekontynuowanie prac nad tą petycją, z jednoczesnym przekazaniem jej do KPRM.” – powiedział.

W głosowaniu wniosek o zakończenie prac nad petycją nie uzyskał większości. Ostatecznie komisja zdecydowała o wystąpieniu do Ministerstwa Finansów oraz MSWiA o przedstawienie stanowiska w sprawie wprowadzenia podatku kościelnego.

Podatek kościelny 8 proc. podatku dochodowego – mechanizm i zasady działania

Zgodnie z propozycją zawartą w petycji nowy podatek miałby wynosić 8 proc. podatku dochodowego należnego od wynagrodzenia z tytułu umowy o pracę, umowy zlecenia oraz umowy o dzieło. Pobór odbywałby się za pośrednictwem płatnika podatku, czyli pracodawcy lub zleceniodawcy, który przekazywałby środki do urzędu skarbowego. Następnie urząd przekazywałby je na konto zadeklarowanego Kościoła lub związku wyznaniowego.

Środki trafiałyby wyłącznie do podmiotów wpisanych do Rejestru kościołów i innych związków wyznaniowych prowadzonego przez Ministerstwo Spraw Wewnętrznych i Administracji. Jedyną możliwością uniknięcia podatku byłoby formalne zadeklarowanie braku przynależności do jakiejkolwiek wspólnoty religijnej.

Autor petycji argumentuje, że takie rozwiązanie byłoby sprawiedliwe, ponieważ obowiązek finansowy „spoczywałby wyłącznie na tych, którzy świadomie deklarują swoją przynależność i czerpią korzyści z działalności swojego związku wyznaniowego” oraz „zapewniałoby to poszanowanie wolności sumienia i wyznania”.

Podkreślono również, że „System ten, z powodzeniem funkcjonujący w Niemczech od wielu lat, udowadnia swoją wysoką skuteczność i przejrzystość. Doświadczenia niemieckie jasno pokazują, że taki model finansowania nie tylko efektywnie zasila fundusze poszczególnych związków wyznaniowych, zapewniając im stabilność finansową i możliwość realizacji ich misji.” W uzasadnieniu dodano także: „Obecny system finansowania instytucji religijnych w Polsce, oparty w dużej mierze na dobrowolnych datkach i dotacjach, jest często nieprzejrzysty i budzi kontrowersje.”

Kirchensteuer w Niemczech – model 8 lub 9 proc. podatku dochodowego

Proponowane rozwiązanie jest wzorowane na niemieckim systemie Kirchensteuer, czyli podatku kościelnego pobieranego przez Finanzamt. W zależności od landu jego wysokość wynosi 8 proc. podatku dochodowego, jak w Bawarii i Badenii-Wirtembergii, lub 9 proc., jak w Brandenburgii, Hesji czy Saksonii.

Podatek jest potrącany bezpośrednio z wynagrodzenia przez pracodawcę i przekazywany do urzędu skarbowego. Aby przestać go płacić, konieczne jest formalne wystąpienie z Kościoła w urzędzie stanu cywilnego albo w sądzie. Obowiązek wygasa z końcem miesiąca, w którym złożono stosowne oświadczenie.

W niektórych regionach Niemiec funkcjonuje także podatek kościelny od nieruchomości. W diecezji Spiry wynosi on 10 proc. podatku od nieruchomości i jest pobierany przez gminy wraz z podatkiem lokalnym.

Finansowanie Kościoła w Polsce – Fundusz Kościelny, darowizny i nieruchomości

Według danych Głównego Urzędu Statystycznego liczba wiernych Kościoła rzymskokatolickiego w Polsce wynosi ponad 33 mln osób, co stanowi 87,6 proc. ludności kraju. Dochody Kościoła pochodzą głównie z ofiar wiernych, darowizn oraz działalności gospodarczej, w tym wynajmu nieruchomości i prowadzenia cmentarzy.

Istotnym elementem finansowania pozostaje Fundusz Kościelny, finansowany z budżetu państwa. Środki z niego przeznaczane są m.in. na działalność charytatywną, opiekę społeczną oraz konserwację zabytków sakralnych. W 2026 r. maksymalna kwota pojedynczej dotacji wynosi 200 tys. zł, choć w szczególnych przypadkach może być wyższa.

Znaczące znaczenie mają także nieruchomości przekazywane Kościołowi na podstawie art. 70a ustawy o stosunku Państwa do Kościoła Katolickiego. Według danych Krajowego Ośrodka Wsparcia Rolnictwa od 1992 r. do 30 czerwca 2019 r. przekazano 76 244 ha ziemi rolnej. Szacunkowa wartość tych gruntów w 2019 r. wynosiła 3 487 629 292 zł.

Co dalej z podatkiem kościelnym? Możliwa inicjatywa ustawodawcza

Po otrzymaniu opinii Ministerstwa Finansów oraz Ministerstwa Spraw Wewnętrznych i Administracji Komisja Petycji ponownie zajmie się sprawą. Jeżeli senatorowie uznają, że propozycja powinna zostać wdrożona, możliwe będzie wystąpienie do Marszałka Senatu o podjęcie inicjatywy ustawodawczej albo zgłoszenie projektu ustawy bezpośrednio w Senacie.