Są nowe przepisy dotyczące kranówki. Pojawiło się poważne zagrożenie

Zmiany obejmują także obowiązek informowania opinii publicznej i mają bezpośredni związek z ochroną zdrowia mieszkańców UE.

Dyrektywa ws. wody pitnej i nowe obowiązki państw UE

Zgodnie z unijnym komunikatem zaktualizowana dyrektywa dotycząca wody pitnej z kranu zobowiązuje wszystkie kraje wspólnoty do stosowania zharmonizowanego sposobu monitorowania poziomu PFAS. Oznacza to, że badania kranówki mają być prowadzone według jednolitych standardów, a wyniki mają być porównywalne w skali całej Unii. Celem jest zapewnienie zgodności z przyjętymi normami oraz szybsze wykrywanie potencjalnych zagrożeń.

Nowe przepisy przewidują również obowiązek przekazywania wyników testów do Komisja Europejska. Państwa członkowskie muszą zgłaszać incydenty, w których dochodzi do przekroczenia dopuszczalnych wartości PFAS w kranówce. Jednocześnie dyrektywa upraszcza system raportowania i ogranicza zakres danych objętych tym obowiązkiem, co ma ułatwić administracjom krajowym realizację nowych zadań bez zbędnych obciążeń biurokratycznych.

Przekroczenia norm PFAS w kranówce. Reakcja obowiązkowa

W komunikacie jasno wskazano, że w przypadku wykrycia przekroczeń dopuszczalnych poziomów PFAS w wodzie z kranu rządy państw członkowskich będą zobowiązane do natychmiastowych działań. Chodzi nie tylko o samo obniżenie poziomu niebezpiecznych substancji, ale również o przejrzystą komunikację z obywatelami.

Dyrektywa obliguje kraje UE do ochrony zdrowia publicznego m.in. poprzez zamykanie zanieczyszczonych studni, jeśli stanowią one źródło wody pitnej, lub poprzez wprowadzanie dodatkowych etapów oczyszczania wody. Działania te mają charakter praktyczny i interwencyjny – ich celem jest realne ograniczenie narażenia mieszkańców na kontakt z PFAS zawartymi w kranówce.

Prawo do bezpiecznej wody pitnej i Strategia Odporności Wodnej

Komisja Europejska podkreśla, że nowa dyrektywa ma znaczenie systemowe. W komunikacie wyjaśniono, że dyrektywa „przyczynia się bezpośrednio do realizacji kluczowego celu Strategii Odporności Wodnej – prawa do bezpiecznej wody pitnej”. Jednocześnie nowe regulacje są odpowiedzią na wezwanie zawarte w tej strategii do podjęcia działań mających na celu „zwalczania zanieczyszczeń zagrażających europejskim źródłom wody pitnej”.

W praktyce oznacza to wzmocnienie kontroli nad jakością kranówki w całej UE oraz zwiększenie odpowiedzialności państw za stan infrastruktury wodociągowej. Dyrektywa nie dotyczy wód butelkowanych ani innych alternatywnych źródeł – jej zakres odnosi się bezpośrednio do wody dostarczanej mieszkańcom przez systemy wodociągowe.

PFAS w kranówce jako problem ogólnoeuropejski

Skala zjawiska została jednoznacznie zarysowana w unijnym komunikacie. Cytowana w nim Jessika Roswall, komisarz ds. środowiska, odporności wodnej i konkurencyjnej gospodarki o obiegu zamkniętym, wskazała:

Wypowiedź ta jasno pokazuje, że problem nie dotyczy pojedynczych krajów czy regionów, lecz ma charakter wspólnotowy. Harmonizacja przepisów ma umożliwić szybszą reakcję i ograniczyć ryzyko, że skażona kranówka pozostanie niezauważona przez dłuższy czas.

Czym są PFAS i dlaczego trafiają do wody z kranu?

PFAS to grupa związków chemicznych określanych mianem „wiecznych chemikaliów”. Nazwa ta wynika z wyjątkowo długiego procesu ich biodegradacji, który może trwać dziesiątki, a nawet setki lat. Substancje te nie ulegają łatwemu rozkładowi i mogą kumulować się w środowisku, w tym w źródłach wody pitnej z kranu.

Do systemów wodociągowych PFAS trafiają przede wszystkim wraz ze ściekami przemysłowymi oraz poprzez stosowanie pestycydów. Związki te przenikają do wód powierzchniowych i gruntowych, z których następnie pobierana jest woda przeznaczona do uzdatniania i dystrybucji do gospodarstw domowych.

PFAS a zdrowie człowieka. Oto konkretne zagrożenia

Skutki zdrowotne ekspozycji na PFAS są przedmiotem licznych badań. Jak podawało BBC, substancje te powiązano m.in. z nowotworami jąder, prostaty i nerek, a także z chorobami nerek oraz wątroby. To właśnie te ustalenia stanowią jedno z kluczowych uzasadnień dla zaostrzenia i ujednolicenia przepisów dotyczących monitorowania PFAS w kranówce na poziomie całej Unii Europejskiej.

Nowa dyrektywa ma więc charakter prewencyjny i ochronny. Jej celem nie jest wyłącznie zbieranie danych, lecz realne ograniczenie ryzyka zdrowotnego poprzez szybkie wykrywanie przekroczeń, wdrażanie działań naprawczych oraz informowanie społeczeństwa o jakości wody dostarczanej do domów.