Zakaz wykorzystywania nielegalnych dowodów w procesie karnym

Cztery drobne poprawki przyjęte w piątek przez Sejm zostały zgłoszone przez Senat 19 lutego. Trzy z nich mają charakter redakcyjno-legislacyjny. Czwarta poprawka- zaproponowana przez senatora Marcina Karpińskiego (Lewica) odnosi się do prawa oskarżonego do skorzystania z bezpłatnej pomocy tłumacza i daje oskarżonemu lub jego obrońcy możliwość zgłaszania zastrzeżeń dotyczących jakości otrzymanego tłumaczenia. Zakłada ona, że zarówno oskarżony, jak i jego obrońca mogą złożyć zażalenie co do jakości otrzymanych przez nich tłumaczeń dokumentów.

Obowiązujące przepisy wśród dokumentów, które podlegają tłumaczeniu, wymieniła: „postanowienie o przedstawieniu, uzupełnieniu lub zmianie zarzutów, akt oskarżenia oraz orzeczenie podlegające zaskarżeniu lub kończące postępowanie”. Zgodnie z nowelą katalog ten zostaje poszerzony także o inne dokumenty, jeżeli tylko mają one „istotne znaczenie dla realizacji prawa do obrony”.

Przyjęcie poprawek Senatu do noweli zarekomendowała w czwartek sejmowa komisja nadzwyczajna ds. zmian w kodyfikacjach.

Ograniczenie stosowania tymczasowego aresztowania

Reforma procedury karnej, którą Sejm przyjął 23 stycznia, ma m.in. skłonić sądy do bardziej roztropnego sięgania po tymczasowy areszt - ten najsurowszy, izolacyjny środek zapobiegawczy.

Według MS, nowela zawiera nowe, odmienne podejście do możliwości stosowania tymczasowego aresztowania z powodu tzw. surowości kary. Górna granica kary pozbawienia wolności – rozumiana jako surowa – ma zostać podniesiona z 8 do 10 lat. Jednocześnie okres stosowania aresztu na podstawie tego przepisu do czasu wydania wyroku przez sąd I instancji nie mógłby przekroczyć 12 miesięcy.

Nowela zakłada powrót do przepisów sprzed czasów rządów PiS, zgodnie z którymi „tymczasowe aresztowanie nie może być stosowane, jeżeli przestępstwo zagrożone jest karą pozbawienia wolności nieprzekraczającą 2 lat”. Granica ta była obniżona do kary roku pozbawienia wolności.

Nowe uprawnienia i gwarancje prawa do obrony

Kolejna zmiana dotyczy obecnej możliwości wykorzystania w postępowaniu karnym tzw. nielegalnych dowodów. Zawarty w noweli przepis wskazuje, że „niedopuszczalne jest przeprowadzenie i wykorzystanie dowodu uzyskanego do celów postępowania karnego za pomocą czynu zabronionego”, chyba że został on uzyskany „w związku z pełnieniem przez funkcjonariusza publicznego obowiązków służbowych w wyniku: zabójstwa, umyślnego spowodowania uszczerbku na zdrowiu lub pozbawienia wolności”.

Autorzy nowelizacji przypomnieli jednak, że taka regulacja narusza „konstytucyjną zasadę działania na podstawie prawa” oraz „zaufanie do państwa”. W związku z tym w noweli kodeksu zawarto przepis mówiący, że „niedopuszczalne jest przeprowadzenie i wykorzystanie dowodu uzyskanego do celów postępowania karnego za pomocą czynu zabronionego”.

Nowela zakłada także w sposób jednoznaczny, że „wykorzystanie dowodu uzyskanego podczas stosowania kontroli operacyjnej może nastąpić wyłącznie w postępowaniu karnym w sprawie o przestępstwo lub przestępstwo skarbowe, w stosunku do którego jest dopuszczalne stosowanie takiej kontroli przez jakikolwiek uprawniony organ”.

Inne z licznych zmian dotyczą m.in.: kwestii związanych z systemem europejskiego nakazu aresztowania (ENA), wykorzystania dowodów, poufności kontaktów podejrzanego z obrońcą, a także terminów na wnoszenie apelacji, gwarancji prawa do obrony już na wczesnym etapie sprawy oraz zwiększenia decyzyjności sądów poprzez ograniczenie decyzyjności prokuratorów.

Nowelizacja KPK trafi teraz do prezydenta

W odniesieniu do uprawnienia prokuratury - polegającego na możliwości zarządzenia ekshumacji - dopisano na przykład, że „na postanowienie w przedmiocie wyjęcia zwłok z grobu przysługuje zażalenie osobom najbliższym zmarłego”, choć nie będzie ono wstrzymywało czynności. Z kolei przesłuchania osób, w tym podejrzanych, które nie ukończyły 18 lat, mają być utrwalane za pomocą urządzenia rejestrującego obraz i dźwięk.

Na etapie prac Sejmu wiceminister sprawiedliwości Arkadiusz Myrcha mówił, że nowelizacja jest „jedną z największych, jak nie największą, kompleksową reformą postępowania karnego od momentu wprowadzenia Kodeksu postępowania karnego w 1997 r.”

Nowela trafi teraz na biurko prezydenta. (PAP)