Minister Energii: Transformacja nie może odbywać się kosztem nadmiernych obciążeń dla obywateli

Polska energetyka znajduje się dziś w najważniejszym momencie swojej historii. Ostatnie lata postawiły przed nami wyzwania, które jeszcze niedawno wydawały się scenariuszem czysto teoretycznym: gwałtowne wahania cen energii, kryzys surowcowy po rosyjskiej agresji na Ukrainę, niestabilność globalnych łańcuchów dostaw, a także coraz bardziej odczuwalne skutki zmian klimatu. To doświadczenia, które unaoczniły nam jedno – bezpieczeństwo energetyczne jest warunkiem bezpieczeństwa całego państwa, jego obywateli i jego gospodarki.

Wchodzimy w etap największych, strategicznych decyzji. Od nich będzie zależeć, jak poradzimy sobie z rosnącym zapotrzebowaniem na energię, czy uchronimy system przed ekstremami pogodowymi i ryzykami geopolitycznymi oraz jaki model gospodarczy zbudujemy na najbliższe dekady. Państwo polskie musi dziś zagwarantować odbiorcom prądu nie tylko fizyczny dostęp do energii, lecz także warunki sprzyjające przewidywalności cen – to najważniejsze dla gospodarstw domowych, samorządów i przemysłu. Potrzebny jest plan porządkujący cele i narzędzia, który umożliwi prowadzenie tych działań w sposób odpowiedzialny oraz racjonalny.

Jasne reguły i transparentna komunikacja kolejnych etapów pozwolą utrzymać zaufanie społeczne i skuteczniej wyjaśniać znaczenie kluczowych inwestycji. Transformacja nie może odbywać się kosztem stabilności gospodarki ani powodować nadmiernych obciążeń dla obywateli. Dlatego niezbędna jest polityka łącząca bezpieczeństwo energetyczne, ochronę środowiska i efektywność energetyczną, a zarazem sprzyjająca rozwojowi. Taką rolę będą odgrywały dokumenty wyznaczające kierunek zmian i zapewniające spójność działań państwa, takie jak Krajowy Plan w dziedzinie Energii i Klimatu oraz aktualizacja Polityki Energetycznej Państwa.

Transformacja energetyczna – obowiązek, ale przede wszystkim szansa

Transformacja energetyczna często jest kojarzona wyłącznie z unijnymi celami klimatycznymi. W rzeczywistości oznacza dużo więcej: to szansa na uniezależnienie się od paliw kopalnych, wzmocnienie konkurencyjności polskiej gospodarki i stworzenie nowej gałęzi przemysłu – opartej na zaawansowanych technologiach. Zrównoważony rozwój sektora energii, połączony z dbałością o środowisko, jest jednym z warunków dalszego wzrostu gospodarczego.

Polska jest świadoma, że w długim horyzoncie dynamiczny rozwój odnawialnych źródeł energii stanowi warunek powodzenia całej transformacji. Dlatego konsekwentnie zwiększamy udział OZE w miksie energetycznym – rozwijając m.in. energetykę wiatrową na lądzie i morzu, fotowoltaikę, a także inwestując w magazyny energii. To nie tylko czysta energia, lecz także impuls rozwojowy dla polskich firm, gmin i rolnictwa oraz szansa na stopniowe ograniczanie zależności od paliw kopalnych.

Od gaszenia pożarów do budowy fundamentów

Najbardziej widocznym wyzwaniem w ostatnich latach były rachunki za energię. Kryzys energetyczny zmusił państwo do zastosowania szerokich mechanizmów wsparcia – od zamrożenia cen energii elektrycznej po mechanizmy ochronne dla ciepła systemowego.

W 2025 r. wprowadzono Bon Ciepłowniczy – wsparcie dla gospodarstw domowych o najniższych dochodach, które zostały dotknięte znacznymi podwyżkami cen ciepła po wygaśnięciu mechanizmu „mrożenia” taryf. Jednocześnie przedłużono zamrożenie ceny prądu dla gospodarstw domowych na ostatni kwartał 2025 r. To pokazuje, że choć trudny okres częściowo za nami, nasz system wciąż wymaga stabilnych, długofalowych rozwiązań.

Równolegle budujemy fundamenty nowoczesnego rynku energii. Uruchomienie Centralnego Systemu Informacji Rynku Energii (CSIRE) oraz szybki wzrost liczby liczników zdalnego odczytu sprawią, że odbiorcy – gospodarstwa domowe, gminy, małe firmy – przestaną być biernymi uczestnikami rynku. Dostaną możliwość świadomego zarządzania swoim zużyciem, korzystania z umów z ceną dynamiczną, reagowania na sygnały z rynku. To cicha rewolucja, bo bez aktywnego odbiorcy nie uda się zbilansować systemu opartego na rosnącym udziale OZE.

Energetyka jądrowa – filar bezpieczeństwa i konkurencyjności

OZE, choć niezbędne, nie mogą być jedynym źródłem energii. System potrzebuje stabilnych źródeł działających niezależnie od warunków pogodowych. Dlatego jednym z filarów polskiej strategii jest energetyka jądrowa.

Program Polskiej Energetyki Jądrowej przewiduje budowę sześciu reaktorów jądrowych. Pierwsza elektrownia jądrowa powstanie w Lubiatowie-Kopalinie na Pomorzu, na podstawie sprawdzonej technologii AP1000. W najbliższych latach inwestor będzie uzyskiwał kluczowe decyzje administracyjne, a ok. 2028 r. jest planowane wylanie pierwszego betonu jądrowego. Docelowo pierwszy blok ma wejść do eksploatacji w połowie następnej dekady.

Równolegle aktualizujemy Program Polskiej Energetyki Jądrowej, aby wytyczyć drogę dla drugiej elektrowni. W tym przypadku stawiamy na transparentny, konkurencyjny proces wyboru partnera strategicznego i technologii, z silnym akcentem na udział polskich przedsiębiorstw i transfer technologii.

Nie mniej ważne są projekty SMR – małych reaktorów modułowych. Polskie koncerny energetyczne i przemysłowe przygotowują się do ich wykorzystania tam, gdzie potrzebne są lokalne, skalowalne i niskoemisyjne źródła energii. Polska tworzy mapę drogową dla SMR, która uporządkuje zasady rozwoju tych technologii i określi możliwy zakres zaangażowania państwa. Zapotrzebowanie na czystą energię będzie tak duże, że obie ścieżki – duże reaktory i SMR – znajdą swoje miejsce w systemie.

Wraz z rozwojem energetyki jądrowej wzmacniamy też ramy prawne. Przygotowujemy nowelizację przepisów dotyczących odpowiedzialności cywilnej oraz zabiegamy o przystąpienie Polski do Konwencji o dodatkowym odszkodowaniu za szkody jądrowe. To ważny sygnał dla inwestorów i partnerów zagranicznych – i kolejny element budowy zaufania do polskiego programu jądrowego.

Polski przemysł – od odbiorcy technologii do współtwórcy

Transformacja energetyczna nie może być oparta wyłącznie na imporcie technologii. Dlatego równolegle przygotowujemy polski przemysł do aktywnego udziału w projektach jądrowych i OZE. Od kilku lat są prowadzone specjalistyczne warsztaty, szkolenia i audyty, które pomagają naszym firmom dostosować się do rygorystycznych wymagań jakościowych sektora jądrowego. Szacuje się, że polskie przedsiębiorstwa mogą zrealizować nawet do 70 proc. wartości inwestycji w obiektach towarzyszących oraz w szeroko rozumianej infrastrukturze.

Do 2040 r. wdrożenie energetyki jądrowej może wygenerować dziesiątki tysięcy nowych miejsc pracy i stworzyć w Polsce nową branżę wysokich technologii. Budowa elektrowni jądrowych przełoży się na dobrze płatne miejsca zatrudnienia – zarówno na placach budowy, jak i w firmach współpracujących, uczelniach, centrach badawczo-rozwojowych.

Wyzwania głośne i te, o których mówi się za mało

Opinia publiczna najczęściej koncentruje się na tym, co najbardziej odczuwalne: na rachunkach za energię, ryzyku black outów, widmie „braku prądu”. Tymczasem największego wysiłku wymagają kwestie, które nie zawsze przebijają się do debaty publicznej: modernizacja i rozbudowa sieci, zapewnienie bezpieczeństwa surowcowego, rozwój krajowego łańcucha dostaw, odporność na cyberataki i ekstremalne zjawiska pogodowe, sprawiedliwa transformacja regionów węglowych.

To właśnie te zadania zadecydują o tym, czy za 10–15 lat będziemy mówić o polskiej energetyce jako o stabilnym, nowoczesnym systemie. Naszą ambicją jest, by transformacja energetyczna była realizowana w sposób odpowiedzialny: z poszanowaniem zasady neutralności technologicznej, suwerenności w kształtowaniu miksu energetycznego oraz solidarności społecznej.

Dekada decyzji w energetyce

Lata, w które wchodzimy, to dekada decyzji. Czas, w którym działania doraźne muszą ustąpić miejsca długofalowej wizji – obejmującej jednocześnie bezpieczeństwo energetyczne, ochronę klimatu, rozwój przemysłu i spójność społeczną. Transformacja energetyczna nie jest luksusem ani chwilową modą. Jest projektem strategicznym, który stanie się jednym z najważniejszych motorów rozwoju Polski.

Jesteśmy na początku tej drogi, ale fundamenty pod bezpieczną, nowoczesną i konkurencyjną energetykę już powstają. Naszym zadaniem jest dopilnować, by ten proces przebiegał w sposób przewidywalny, odpowiedzialny i sprawiedliwy. Bo energia to nie tylko prąd w gniazdku elektrycznym. To przyszłość polskich rodzin, polskich przedsiębiorców i polskiego państwa.