Już niebawem na terenie całej Polski odbędą się wybory samorządowe. 7 kwietnia 2024 r. jest ważną datą dla demokracji lokalnej, bowiem w tym dniu wybierać będziemy swoich reprezentantów do sejmików województw, rad powiatów, rad gmin (oraz rad dzielnic m.st. Warszawy), a także wójtów, burmistrzów i prezydentów miast.
Głosują mieszkańcy
Istotną odmiennością w porównaniu do wyborów parlamentarnych jest to, że w wyborach samorządowych uczestniczą mieszkańcy, a więc uprawnienie do głosowania jest ściśle powiązane z miejscem zamieszkania (na terenie danej gminy, powiatu i województwa). Co więcej, prawo wybierania kandydatów do rad gmin (rad dzielnic m.st. Warszawy) oraz wójtów, burmistrzów i prezydentów miast jest specyficzne, bowiem przysługuje nie tylko obywatelom polskim, ale również obywatelom państw Unii Europejskiej, niebędącym obywatelami polskimi, obywatelom Zjednoczonego Królestwa Wielkiej Brytanii i Irlandii Północnej, którzy najpóźniej w dniu głosowania ukończą 18 lat oraz stale zamieszkują na obszarze tej gminy. Jest to konsekwencja członkostwa Polski w Unii Europejskiej, której jednym z filarów jest prawo do swobodnego przemieszczania się i przebywania na terytorium państw członkowskich, przysługujące wszystkim obywatelom Unii Europejskiej (art. 20-22 TFUE).
Zgodnie z art. 16 ust. 1 i 2 Konstytucji RP, polskie samorządy to wspólnoty (lokalne, regionalne) tworzące ogół mieszkańców danego terytorium (miejscowości, regionu). Wyznacznikiem przynależności do wspólnoty samorządowej jest więc wspólne zamieszkanie na określonym obszarze, a nie jednakowe obywatelstwo. Skoro więc samorząd gminny uczestniczy w sprawowaniu władzy publicznej, a są to sprawy publiczne o znaczeniu lokalnym, sprowadzające się do zaspokajania potrzeb zbiorowych – władzę lokalną mogą więc sprawować sami mieszkańcy, niezależnie od ich statusu państwowego.
Ważne więc, aby w wyborach samorządowych głosowali faktyczni mieszkańcy. Tylko osoby zamieszkujące daną okolicę mają wiedzę na temat lokalnych problemów, potrzeb i możliwości rozwojowych. Ich udział w wyborach gwarantuje, że władze samorządowe będą lepiej odpowiadać tym potrzebom, a utrzymując kontakt z mieszkańcami – przedstawiciele w poszczególnych organach będą lepiej zorientowani w kwestiach istotnych dla mieszkańców i danej społeczności.
Kogo wybierzemy i do jakich zadań
Poniższa tabela prezentuje podstawowe informacje na temat struktury oraz kompetencji poszczególnych jednostek samorządu terytorialnego w Polsce. Porównanie dotyczy województw, powiatów, gmin oraz jednostek pomocniczych – dzielnic m.st. Warszawy. Warto zauważyć, że każda z tych jednostek ma swoje własne organy, które pracują dla dobra mieszkańców w wielu bardzo ważnych obszarach. Zrozumienie tych różnic jest kluczowe dla pomyślności naszych wyborów oraz wspierania rozwoju lokalnego i regionalnego.
Województwa | Powiaty | Gminy | Dzielnice m.st. Warszawy | |
| Liczba ogółem w Polsce | 16 | 314 powiatów i 66 miast na prawach powiatu | 2477 gmin, w tym 302 gminy miejskie, 711 gmin miejsko-wiejskich i 1464 gminy wiejskie | 18 dzielnic |
| Organ stanowiący | sejmik województwa | rada powiatu | rada gminy | rada dzielnicy |
| Sposób wyboru | bezpośrednie wybory co 5 lat | |||
| Uprawnieni do głosowania* | obywatele polscy, którzy najpóźniej w dniu głosowania kończą 18 lat, oraz stale zamieszkujący na obszarze powiatu i województwa | obywatele polscy, obywatele Unii Europejskiej niebędący obywatelami polskimi oraz obywatele Zjednoczonego Królestwa Wielkiej Brytanii i Irlandii Północnej, którzy najpóźniej w dniu głosowania kończą 18 lat, oraz stale zamieszkują na obszarze tej gminy/ dzielnicy | ||
Liczba radnych
zależna od liczby mieszkańców |
30 radnych w województwach liczących do 2 000 000 mieszkańców oraz po trzech radnych na każde kolejne rozpoczęte 500 000 mieszkańców.
województwo: dolnośląskie 36 kujawsko-pomorskie 30 lubelskie 33 lubuskie 30 łódzkie 33 małopolskie 39 mazowieckie 51 opolskie 30 podkarpackie 33 podlaskie 30 pomorskie 33 śląskie 45 świętokrzyskie 30 warmińsko-mazurskie 30 wielkopolskie 39 zachodniopomorskie 30 |
15 radnych w powiatach liczących do 40 000 mieszkańców oraz po dwóch na każde kolejne rozpoczęte 20 000 mieszkańców, ale nie więcej niż 29 radnych.
powiat - przykłady: bełchatowski 23 częstochowski 25 gnieźnieński 25 koszaliński 19 legionowski 23 łańcucki 21 łęczyński 17 namysłowski 17 oświęcimski 27 rybnicki 19 słupski 21 złotoryjski 15 żywiecki 27 |
15 radnych w gminach/dzielnicach do 20 000 mieszkańców; 21 radnych w gminach/dzielnicach do 50 000 mieszkańców; 23 radnych w gminach/dzielnicach do 100 000 mieszkańców; 25 radnych w gminach/dzielnicach do 200 000 mieszkańców oraz po trzech na każde dalsze rozpoczęte 100 000 mieszkańców, nie więcej jednak niż 45 radnych. | |
przykłady: Częstochowa 25 gm. Ełk 15 m. Ełk 23 m. Gniezno 23 Góra Kalwaria 21 Jedwabne 15 Kalisz 23 gm. Kołobrzeg 15 m. Kołobrzeg 21 Kraków 43 gm. Łowicz 15 m. Łowicz 21 Poznań 34 Przemyśl 23 Rabka-Zdrój 15 Toruń 25 Wrocław 37
odrębna regulacja dot. Rady m.st. Warszawy - 60 radnych |
Bemowo 25 Białołęka 25 Bielany 25 Mokotów 25 Ochota 23 Praga-Południe 25 Praga-Północ 23 Rembertów 21 Śródmieście 23 Targówek 25 Ursus 23 Ursynów 25 Wawer 23 Wesoła 21 Wilanów 21 Włochy 21 Wola 25 Żoliborz 21 | |||
| Organ wykonawczy | 5-osobowy zarząd województwa: marszałek, wicemarszałek lub 2 wicemarszałków i pozostali członkowie | zarząd powiatu liczący od 3 do 5 osób, w tym starosta i wicestarosta; liczbę członków zarządu powiatu określa statut powiatu |
Wójt/burmistrz/prezydent miasta powołuje oraz odwołuje swojego zastępcę lub zastępców i określa ich liczbę nie większą niż: 1 zastępca w gminach do 20 000 mieszkańców; 2 zastępców w gminach do 100 000 mieszkańców; 3 zastępców w gminach do 200 000 mieszkańców; 4 zastępców w gminach powyżej 200 000 mieszkańców. | zarząd dzielnicy liczący od 3 do 5 osób, w tym burmistrz dzielnicy, jego zastępca lub zastępcy oraz pozostali członkowie zarządu; w dzielnicach do 100 000 mieszkańców, zarząd liczy 3 osoby |
| Sposób wyboru | wybierani na 5-letnią kadencję przez sejmik województwa w głosowaniu tajnym w ciągu 3 miesięcy od dnia ogłoszenia wyników wyborów samorządowych (sejmik województwa ulega rozwiązaniu z mocy prawa jeśli w tym terminie nie wybierze zarządu) | wybierani na 5-letnią kadencję przez radę powiatu w głosowaniu tajnym w ciągu 3 miesięcy od dnia ogłoszenia wyników wyborów samorządowych (rada powiatu ulega rozwiązaniu z mocy prawa jeśli w tym terminie nie wybierze zarządu) | bezpośrednie wybory co 5 lat
Uprawnieni do głosowania*: obywatele polscy, obywatele Unii Europejskiej niebędący obywatelami polskimi oraz obywatele Zjednoczonego Królestwa Wielkiej Brytanii i Irlandii Północnej, którzy najpóźniej w dniu głosowania kończą 18 lat, oraz stale zamieszkują na obszarze tej gminy | wybierani na 5-letnią kadencję przez radę dzielnicy w głosowaniu tajnym w ciągu 30 dni od dnia pierwszego posiedzenia rady, po tym czasie wybór zarządu dzielnicy należy do Prezydenta m.st. Warszawy |
Jak głosujemy
Państwowa Komisja Wyborcza w uchwale nr 60/2024 z 12 lutego 2024 r. podała informacje o sposobie głosowania oraz warunkach ważności głosu w wyborach do rad gmin, rad powiatów, sejmików województw i rad dzielnic m.st. Warszawy oraz w wyborach wójtów, burmistrzów i prezydentów miast w 2024 roku.
W gminach do 20 tys. mieszkańców w wyborach do rad gmin można głosować tylko na jednego kandydata, stawiając znak „X” na karcie do głosowania w kratce z lewej strony obok nazwiska kandydata. W gminach do 20 tys. mieszkańców w wyborach do rad gmin głosujemy na jedną listę kandydatów, stawiając znak „X w kratce z lewej strony obok nazwiska jednego kandydata z tej listy, wskazując w ten sposób jego pierwszeństwo do uzyskania mandatu. Taki sam sposób głosowania obowiązuje w wyborach do rad dzielnic m.st. Warszawy oraz do rad powiatów i sejmików województw.
W wyborach wójtów, burmistrzów i prezydentów miast, aby oddać ważny głos należy postawić znak „X” na karcie do głosowania w kratce z lewej strony obok nazwiska kandydata. Natomiast jeżeli zarejestrowany jest tylko jeden kandydat, głosowanie za wyborem kandydata, następuje poprzez postawienie znaku „X na karcie do głosowania w kratce oznaczonej słowem „TAK” z lewej strony obok nazwiska kandydata, natomiast, aby zagłosować przeciwko wyborowi kandydata, stawiamy znak „X” na karcie do głosowania w kratce oznaczonej słowem „NIE” z lewej strony obok nazwiska kandydata.
Materiał chroniony prawem autorskim - wszelkie prawa zastrzeżone.
Dalsze rozpowszechnianie artykułu za zgodą wydawcy INFOR PL S.A. Kup licencję.
Wpisz adres e-mail wybranej osoby, a my wyślemy jej bezpłatny dostęp do tego artykułu