rozwiń ›

RPO podważa zasady dofinansowań z PFRON: systemowe błędy urzędów uderzają w osoby z niepełnosprawnościami

Zasady przyznawania dofinansowania do turnusów rehabilitacyjnych z pieniędzy PFRON znalazły się pod ostrzałem rzecznika praw obywatelskich Marcina Wiącka (RPO), który wskazuje, że systemowe problemy, które ograniczają prawa osób z niepełnosprawnościami i wymagają pilnej reakcji resortu. Jak podkreślono w oficjalnym komunikacje RPO, choć przepisy teoretycznie są jasne, co roku napływają do niego skargi od obywateli. Najczęściej dotyczą one dwóch problemów:

  • niejednoznacznej formy rozstrzygnięcia wniosku,
  • arbitralnych zasad podziału środków, ustalanych lokalnie przez powiaty.

Decyzja administracyjna czy zwykła informacja? Kluczowy spór o prawa do turnusu

Zgodnie z prawem powiatowe centra pomocy rodzinie (PCPR) mają siedem dni na poinformowanie wnioskodawcy o rozpatrzeniu wniosku. Tymczasem – jak napisano w komunikacie – „wątpliwości organów i obywateli budzi kwestia, jaką formę przybiera informacja o wysokości przyznanego dofinansowania lub nieprzyznaniu dofinansowania. W opinii rzecznika ma ona charakter decyzji administracyjnej”. Tylko wtedy osoba z niepełnosprawnością zyskuje realną ochronę swoich praw. Problem w tym, że wiele z PCPR-ów traktuje to jako zwykłą informację, a nie decyzję administracyjną. W praktyce oznacza to brak jasnej drogi odwoławczej. Dlatego – jak wskazano w komunikacie – „pogłębionej analizy wymaga modyfikacja przyznawania dofinansowania poprzez precyzyjne wskazanie, że rozpatrzenie wniosku polega na wydaniu decyzji”.

Samorządy wprowadzają własne zasady – dodatkowe kryteria przyznawania dofinansowania są nielegalne

Jeszcze poważniejsze zastrzeżenia budzi praktyka wprowadzania przez samorządy dodatkowych kryteriów, które decydują o przyznaniu dofinansowania, a których to nie przewiduje rozporządzenie o turnusach rehabilitacyjnych. Często są one ustanawiane zarządzeniami dyrektorów PCPR lub uchwałami lokalnych organów. Rzecznik praw obywatelskich stanowczo sprzeciwia się takim działaniom, wskazując, że akty wewnętrzne nie mogą ograniczać praw gwarantowanych w przepisach powszechnie obowiązujących.

Kontrowersyjne praktyki w PCPR: kto jest niesłusznie wykluczany z pomocy?

W jednej z analizowanych spraw dofinansowanie miało przysługiwać wyłącznie dzieciom do 16. roku życia oraz osobom do 24 lat, które się uczą i nie pracują – niezależnie od stopnia niepełnosprawności. Jednocześnie wykluczono osoby z orzeczeniem o znacznym i umiarkowanym stopniu niepełnosprawności.

Tymczasem ustawodawca wskazał cztery grupy z pierwszeństwem w dostępie do wsparcia finansowego, ale nie pozwolił na faworyzowanie jednej z nich. Efekt takich praktyk? Część uprawnionych osób jest odsuwana od pomocy nawet na kilka kolejnych lat.

Przełomowe wyroki sądów: brak środków w budżecie nie może być powodem odmowy

Stanowisko RPO znajduje potwierdzenie w orzecznictwie. Wojewódzki Sąd Administracyjny w Gliwicach oraz w Gdańsku jednoznacznie wskazały, że niedobór środków nie może automatycznie prowadzić do odmowy dofinansowania, takie działanie, że jest sprzeczne z § 6 ust. 3 rozporządzenia o turnusach rehabilitacyjnych. Prawo dopuszcza jedynie dwa ograniczenia: obniżenie kwoty (maksymalnie o 20 proc.) albo przyznanie wsparcia rzadziej, np. raz na dwa lata – ale nie całkowite wykluczenie osoby spełniającej kryteria.

Apel RPO Marcina Wiącka do rządu: koniec z uznaniowością w przyznawaniu dofinansowania do turnusu

Rzecznik praw obywatelskich Marcin Wiącek zwrócił się do ministry Agnieszki Dziemianowicz-Bąk z apelem o zwiększenie środków na turnusy rehabilitacyjne i uporządkowanie zasad ich przyznawania. RPO oczekuje jasnych gwarancji prawnych i organizacyjnych, które zakończą uznaniowość i zapewnią osobom z niepełnosprawnościami rzeczywisty dostęp do wsparcia.