statystyki

wróć do działu: Prawo

bony skarbowe

Bony skarbowe są papierami wartościowymi na okaziciela. Wartość nominalna jednego bonu skarbowego wynosi 10 000 zł. Są one sprzedawane i odkupywane przez Ministra Finansów z dyskontem w drodze przetargów organizowanych przez NBP. Ta instytucja finansowa prowadzi też Centralny Rejestr Bonów Skarbowych, w którym dokonuje rejestracji stanu i zmian stanu posiadania bonów skarbowych. Bony skarbowe rejestrowane są na rachunkach bonów skarbowych i kontach depozytowych bonów skarbowych, prowadzonych w ramach CRBS.
Bony skarbowe są emitowane na okres od 1 tygodnia do 52 tygodni. Ich wartość nominalną określa list emisyjny.
Najpopularniejsze są bony rozliczane kwartalnie lub rocznie (13- i 52-tygodniowe).
Ich głównym celem jest pozyskanie środków przeznaczonych na wydatki budżetowe. Praktycznie służą one obsłudze długu publicznego, ponieważ od wielu lat budżet zakłada przewagę wydatków nad wpływami, czyli deficyt. Dlatego Minister Finansów, by zrównoważyć wydatki, pożycza pieniądze. Pożyczki długoterminowe zaciąga w formie obligacji skarbowych, natomiast krótkoterminowe (maksymalnie roczne) właśnie w formie bonów skarbowych.
Na przetargi organizowane przez Narodowy Bank Polski w pierwszy roboczy dzień tygodnia trafiają bony 8-, 26- i 39-tygodniowe, a czasami także o innym terminie wykupu. Łączna wartość nominalna bonów skarbowych wyemitowanych w danym roku nie może przekroczyć kwot określonych w ustawie budżetowej na dany rok.
Przetargi są organizowane pierwszego dnia tygodnia, przy czym Minister Finansów może, bez podania przyczyny, odwołać przetarg, ogłosić dodatkowy przetarg albo ustalić inny termin przetargu.

Minister Finansów ogłasza, przed każdym pierwszym w danym miesiącu przetargiem, list emisyjny bonów skarbowych oferowanych na przetargach w danym miesiącu. Natomiast przed każdym przetargiem podaje do publicznej wiadomości informację zawierającą: datę przetargu, kody bonów skarbowych, przewidywaną wartość nominalną bonów skarbowych o danym terminie wykupu oferowanych do sprzedaży na przetargu, okresy, na jakie bony są emitowane.
Oferty zakupu bonów skarbowych składają uczestnicy przetargu w imieniu własnym i na własny rachunek. W ofercie podają oni liczbę bonów skarbowych, które chcą nabyć, oraz cenę z dokładnością do jednego grosza, którą gotowi są zapłacić za każdy bon skarbowy (cena przetargowa).
Przyjęte zostają oferty zakupu bonów skarbowych z ceną wyższą od najniższej przyjętej ceny przetargowej. Natomiast oferty z ceną równą najniższej przyjętej cenie przetargowej mogą być przyjęte w całości lub częściowo. W tym drugim przypadku dochodzi do redukcji ofert.
W przypadku redukcji ofert Minister Finansów określa wartość nominalną sprzedanych bonów o danym terminie wykupu, a NBP podaje stopę redukcji ofert, z dokładnością do dwóch miejsc po przecinku.
Po każdym przetargu Minister Finansów podaje do wiadomości publicznej informację o wynikach przetargu zawierającą m.in. wartość nominalną bonów, na które otrzymano ofertę zakupu, wartość nominalną przyjętych ofert, najniższą przyjętą cenę przetargową oraz stopę redukcji ofert, z dokładnością do dwóch miejsc po przecinku.

Odkup bonów skarbowych jest dokonywany także w drodze przetargów organizowanych przez NBP.
Minister Finansów wyznacza dzień, w którym odbędzie się przetarg, a przed każdym przetargiem odkupu określa bony skarbowe o danym terminie wykupu przewidywane do odkupu oraz ich wartość nominalną.
W ofercie sprzedaży uczestnicy przetargu określają nominalną wartość bonów skarbowych, które chcą sprzedać, oraz podają cenę z dokładnością do jednego grosza, którą chcieliby uzyskać za każdy bon skarbowy (cena przetargowa), z tym że wartość nominalna ofert z ceną przetargową nie może być mniejsza od określonej w liście emisyjnym.
Po upływie terminu składania ofert sprzedaży Minister Finansów określa dla danego przetargu odkupu najwyższą przyjętą cenę przetargową dla bonów skarbowych o danym terminie wykupu.
Oferty sprzedaży bonów skarbowych z ceną niższą od najwyższej ceny przetargowej zostają przyjęte. Natomiast z ceną równą najwyższej przyjętej cenie przetargowej mogą być przyjęte w całości lub częściowo (redukcja ofert).
W przypadku redukcji ofert NBP podaje stopę redukcji, z dokładnością do dwóch miejsc po przecinku.
Informacja o wynikach przetargu odkupu zawiera, odpowiednio dla bonów skarbowych emitowanych z określonym terminem wykupu, m.in. wartość nominalną bonów skarbowych przewidywanych do odkupu, wartość nominalną bonów skarbowych objętych ofertami odkupu, wartość nominalną odkupionych bonów skarbowych, najwyższą przyjętą cenę przetargową i stopę redukcji ofert z najwyższą ceną przetargową, z dokładnością do dwóch miejsc po przecinku.
Minister Finansów może odkupywać bony skarbowe przed upływem terminu, na jaki zostały wyemitowane.
Dla drobnych inwestorów bony skarbowe mają dwojakie znaczenie. Po pierwsze, stanowią one istotny składnik portfeli funduszy inwestycyjnych o najwyższym poziomie bezpieczeństwa. „Drobni ciułacze” mogą więc zarabiać na lokowaniu w bony skarbowe pośrednio, np. przez nabywanie i umarzanie jednostek uczestnictwa funduszu inwestycyjnego. Po drugie, służą one do określania rentowności innych instrumentów, w tym między innymi obligacji trzyletnich, która jest zawsze uzależniona od średniej rentowności 13-tygodniowych bonów skarbowych. W przypadku funduszy inwestycyjnych typu pieniężnego bony skarbowe są często tak zwanym benchmarkiem, czyli punktem odniesienia, do którego zarządzający funduszem porównują swoje wyniki.

WARTO ZAPAMIĘTAĆ
Bony skarbowe mogą być przedmiotem swobodnego obrotu, z tym że tylko do ostatniego dnia roboczego poprzedzającego dzień wykupu.

Przykładowe rentowności bonów skarbowych
Rodzaj bonuRentowność Data wykupu
z 1-tygodniowym terminem wykupu5,8492005-04-11
z 10-tygodniowym terminem wykupu5,207 2003-10-02
z 13-tygodniowym terminem wykupu4,3102005-07-18
z 26-tygodniowym terminem wykupu5,544 2004-01-26
z 52-tygodniowym terminem wykupu4,3232005-08-08
Źródło: Narodowy Bank Polski

Zbigniew Biskupski

Podstawa prawna
* Rozporządzenie Ministra Finansów z dnia 26 sierpnia 1999 r. w sprawie warunków emitowania bonów skarbowych (Dz.U. nr 74, poz. 831 z późn. zm.).