Szczerski o szczycie NATO: Nie będziemy walczyli samotnie

NATO i Polski.

Prezydent wyraźnie powiedział, że to sukces wszystkich, poczynając od warszawiaków, którzy znakomicie przyjęli ten szczyt i pewne oczywiste utrudnienia, tysięcy ludzi, którzy pracowali przy organizacji i zabezpieczeniu szczytu, i części mediów, które potrafiły go rzetelnie zrelacjonować – część niestety nie stanęła na wysokości zadania. Aż po polityków, którzy grali zespołowo. Mieliśmy grę zespołową rządu i prezydenta. Każdy miał inną rolę do odegrania. Od roku nad treścią decyzji tego szczytu pracował prezydent Duda, potem znakomicie dołączył do tej pracy nowy rząd wyłoniony po jesiennych wyborach. Ale możemy to rozpatrywać w kategoriach generalnych, a wówczas rozszerzylibyśmy pulę zwycięzców także na osoby historyczne.

Prezydent powiedział po szczycie, że decyzja, iż ten szczyt odbędzie się w Warszawie, zapadła, gdy prezydentem był Bronisław Komorowski, a ministrem obrony Tomasz Siemoniak. Ta decyzja zapadła dzięki zabiegom tych osób. Natomiast gdy prezydent niecały rok temu rozpoczynał prezydenturę, stan decyzji, które miały zapaść na szczycie, był dalece różny od tego, co udało się osiągnąć dzięki pracy prezydenta i rządu. Doszło do zasadniczej zmiany ich treści. I to już jest pełny sukces obecnie sprawujących władzę.

Nie mówię o radościach czy przykrościach. Rozumiałem tę wypowiedź prezesa PiS w logice instytucji. Prezes mówił o osobach, które pracują z nim w parlamencie, w ramach partii politycznej i w popieranym przez partię rządzie. Prezydent jest w innym porządku i w tym innym porządku został doceniony.

Skutkiem decyzji szczytu jest to, że nie tylko Polska jest wzmocniona, ale też wzmacnia inne kraje. Teraz odbędzie się wojskowe konstruowanie naszej poszerzonej obecności. Polska zadeklarowała, że chce wziąć udział w siłach sojuszniczych w innych krajach naszego regionu. Te decyzje będą wymagały współdziałania z ministrem obrony. Podczas spotkania z prezydentem Rumunii pan prezydent potwierdził, że nastąpi wymiana oddziałów między Polską a Rumunią. Osobną sprawą jest nasz udział w grupach batalionowych w Polsce i krajach bałtyckich. Pozostałe decyzje już zostały podjęte. Prezydent przedłużył misję w Afganistanie i podjął decyzję o udziale naszych wojsk w misji szkoleniowo-patrolowej w ramach walki z Państwem Islamskim. Teraz muszą zapaść wspólne z rządem decyzje na temat naszego udziału we wzmocnieniu flanki wschodniej.

Jeśli chodzi o wschodnią flankę, są dwa kraje filarowe, czyli Polska i Rumunia. Stąd ważne są cykliczne spotkania przywódców Polski i Rumunii. Oba te kraje mają szczególny status w zakresie bezpieczeństwa, choćby dlatego, że goszczą elementy tarczy antyrakietowej. Zapowiedziano spotkanie szefów MSZ w trójkącie Warszawa–Ankara–Bukareszt jeszcze w tym roku. Jeśli ta współpraca się rozwinie, będzie częścią planu budowy bezpieczeństwa z udziałem Polski w rejonie Morza Czarnego. Polska i Rumunia zainicjowały także cykliczne spotkania na szczeblu głów państw całej flanki wschodniej. Będziemy proponować kolejne takie wydarzenie w przyszłym roku w Warszawie.

To gwarancja, że Polska, gdyby stała się ofiarą agresji, nie będzie walczyła samotnie. To jest klucz. Oczywiście to przede wszystkim nasze siły powinny być głównym filarem obrony Polski i dlatego musimy je wzmacniać, ale gwarancje NATO wskazują, że ktoś, kto by chciał przekroczyć granice Polski, wejdzie w konflikt z całym Sojuszem. Chodzi o przełamanie naszej znanej z historii traumy samotnej walki. Gdyby ktoś chciał nam wyrządzić krzywdę, Polska już nigdy nie będzie walczyła samotnie.

My nie chcemy powrotu do zimnej wojny, nie chcemy nazywać żadnego państwa wrogiem NATO. Jeśli ktoś nazywa NATO swoim wrogiem, to jego sprawa. Polska nie mówi w ten sposób, bo to nie państwo rosyjskie jest problemem, ale aktualna rosyjska polityka. Nie będziemy nazywać żadnego kraju naszym wrogiem. To prowadzi do zimnej wojny, a ona nie tylko buduje konfrontację, ale jej efektem jest poświęcanie interesów słabszych dla interesów wielkich mocarstw. To logika podwójnie niekorzystna z naszego punktu widzenia.

Decyzje szczytu łącznie z poprzednimi, jak instalacja tarczy antyrakietowej czy przebazowanie do naszego regionu amerykańskiej brygady pancernej, oznaczają, że pierwszy raz od końca zimnej wojny w Europie zwiększamy obecność wojskową USA i NATO równocześnie. Ameryka nie wycofuje się z Europy, lecz do Europy wraca. To krok do strategicznego zrównoważenia, ale jeszcze nie równowaga. Pamiętajmy, że NATO jest sojuszem obronnym, nie buduje zdolności ofensywnych, ale stara się budować równowagę defensywną. To druga strona buduje potencjał ofensywny. To, co się stało, jest znaczącą zmianą.

Retorycznie musimy się przygotować na ciąg złych komunikatów ze strony rosyjskiej, bo taka jest natura rzeczy. Ważne, by nikt nie zablokował implementacji decyzji warszawskich. Chciałbym wierzyć, że warszawska lekcja jedności, czyli że państwa Zachodu są konsekwentne w ocenie działań Rosji wobec Ukrainy, sprawi, że dalsze próby tego typu będą nieprawdopodobne. Wielu oczekiwało, że NATO nie będzie zdolne do spójnego komunikatu. W trakcie obrad byłem szczerze, pozytywnie zaskoczony, jak bardzo nieprawdziwe były podejrzenia, że jesteśmy daleko od tej spójnej oceny.

Gdybyśmy zakładali, że podjęte decyzje nie zostaną zrealizowane, nie byłoby sensu ich podejmować. NATO jest sojuszem państw, dlatego ostateczne zobowiązania musiały zapaść na szczycie przywódców państw, a nie na wcześniejszych etapach, i dlatego mają moc wiążącą w imieniu państw. Ich zmiana oznaczałaby konieczność wypowiedzenia solidarności sojuszniczej. To, o czym zdecydowano w Warszawie, to nie zapowiedzi z kampanii wyborczej składane na własny rachunek, ale deklaracje w imieniu państw.

Złota formuła musi zakładać niedublowanie obu organizacji. Każda z nich musi zachować swoją tożsamość, ale powinny się uzupełniać. NATO jest sojuszem wojskowym, nastawionym na bezpieczeństwo militarne oparte na więzi transatlantyckej, podczas gdy UE jest wspólnotą bezpieczeństwa miękkiego. Unia może zwalczać zagrożenia instrumentami wynikającymi z integracji: może przeciwdziałać wojnie hybrydowej, cyberatakom czy zabiegać o bezpieczeństwo energetyczne. Te dwie organizacje siebie nie zastąpią ani nie mogą siebie wykluczać. Budowa europejskiej armii wymagałaby całkowitej zmiany charakteru UE, a to wymagałoby silnej woli politycznej państw członkowskich.

Trzeba docenić gest prezydenta Poroszenki. Do niedawna wydawało się, że prezydent, który wykona taki gest, tylko na tym straci politycznie na Ukrainie. Prezydent Poroszenko wyszedł poza to polityczne ograniczenie. To jest ważne, bo o ile decyzje lokalnych władz odzwierciedlają emocje wobec dziedzictwa Bandery, to prezydent pokazuje stosunek państwa. Chcielibyśmy, żeby to faktycznie był pierwszy krok, by prawda historyczna zaczęła zbliżać Polskę i Ukrainę. Z historii wiemy, że jeśli za tego typu gestami szła praca polityczna, przynosiły one historyczne rezultaty. Pamiętajmy, że po pierwsze każda polska ofiara domaga się od żyjących upamiętnienia i prawdy o swojej historii. Nie zgodzimy się nigdy, by ktokolwiek przemilczał polską ofiarę krwi. Po drugie historie kresowe nigdy nie są proste. Sam jestem z rodziny kresowej, mam w swojej rodziny ofiary rzezi wołyńskiej. Członków mojej rodziny mordowano na progu ich dworu za to, że nie chcieli się wyrzec polskości. Ale mam też historię Ukraińców, którzy, z narażeniem życia, przemycali do Lwowa z majątku reglamentowaną przez Sowietów żywność, dzięki czemu przeżyła moja mama. Ktoś, kto nie ma tej pamięci także w sensie rodzinnym, łatwo buduje schematyczne myślenie. A w żadnej historii nie ma schematów. Trzeba się domagać upamiętnienia, ale też należy mówić o tych, którzy zachowali człowieczeństwo w tych trudnych czasach. Dzisiejsza Ukraina musi zrozumieć, że tworzenie tożsamości narodowej na heroizacji czynów, które wymagają raczej namysłu niż prostej apologetyki, jest bezproduktywna, bo w przyszłości może przynieść więcej szkód. Jeśli któregoś dnia dojdziemy do pełnego opisu tych zdarzeń, to budowana w ten sposób konstrukcja ukraińskiej tożsamości runie. Lepiej poddać te historie refleksji i na niej budować pojednanie niż budować je na konstrukcjach, które z prawdą się mijają.

Prezydent powiedział prezydentowi Poroszence, że czekamy na tę zmianę. To będzie argument, żeby przekonać też ludzi zaangażowanych w tę kwestię w Polsce, że Ukraina zaczyna pracować nad zbliżeniem z Polską. Pamiętajmy jednak, że w tym roku mamy jeszcze jedną ważną rocznicę. 25-lecie niepodległości Ukrainy, które prezydenci będą wspólnie obchodzić. Polska była pierwszy krajem, który uznał tę niepodległość.

Nie chcę się zagłębiać w treść rozmowy, której się tylko przysłuchiwałem. Powiem tylko, że temat TK w sensie wagi rozmowy był ostatnim tematem. Jak spokojnie przeczytamy komunikat prezydenta Obamy, on odpowiada treści rozmowy. Prezydent USA zaapelował do wszystkich sił politycznych, by znaleźć twórcze wyjście z tego impasu. I powiedział, że wie, iż prezydent Duda troszczy się o stan demokracji i rządy prawa w Polsce. I to prawda. My mówimy dokładnie to samo. Apelujemy o to, by każda z sił politycznych potrafiła się odnaleźć w kompromisie w sprawie TK. Niestety nie widzimy na razie takiej chęci po stronie opozycji. Przekaz jest bardzo podobny. Jeśli odrzucimy spin ludzi, którzy oczekiwali na ostre słowa prezydenta Obamy, to treść komunikatu odpowiada rozmowie.

Nie może kłaść się cieniem na szczyt, bo nie miało to wpływu na decyzje szczytu.

Charakter wypowiedzi prezydenta Obamy zależy od jej interpretacji. Wiele środowisk w Polsce oczekiwało takich słów jak kania dżdżu, by móc natychmiast odpalić race, które były wcześniej przygotowane. A gdy te sztuczne ognie zgasły, po przeczytaniu tekstu widać, że jego sens jest inny. Wiele osób w rozmowach dyplomatycznych komentuje dziś z niepokojem problem powtórnych wyborów w Austrii, decyzji Brytyjczyków co do Brexitu, zamieszek w Berlinie czy strajków we Francji. Każdy komentuje sytuację w państwach zaprzyjaźnionych, bo tak wygląda natura dobrych relacji.