Klientem naszego biura jest spółka, która kooperuje z podmiotami krajowymi oraz zagranicznymi w zakresie świadczenia szeroko pojętych usług doradczych dotyczących prowadzenia biznesu na całym świecie. W ramach prowadzonej działalności często udziela poręczeń, gwarancji bądź innych zabezpieczeń transakcji finansowych swoim kontrahentom w zamian za wynagrodzenie. Czy w związku z tego typu działaniami, które nie są podstawowym przedmiotem działalności (brak odniesienia do PKD), spółka może zrezygnować ze zwolnienia z VAT i opodatkować te usługi? Czy kontrahenci zagraniczni w przypadku nabycia tego typu usług od spółki wykazują opodatkowany import usług?
Od 1 stycznia 2022 r. w przepisach ustawy o VAT ustawodawca dodał art. 43 ust. 22 odnoszący się do możliwości rezygnacji ze zwolnienia przy usługach wymienionych w art. 43 ust. 1 pkt 38–41 ustawy o VAT. Istotnym elementem dotyczącym usług związanych z finansami wymienionymi w powyższych punktach jest to, że zwolnienie ma charakter wyłącznie przedmiotowy, tzn. realizacja określonych w przepisach czynności w konkretnym zakresie korzysta ze zwolnienia i nie jest ono uzależnione od statusu danego podmiotu, który tego typu usługi wykonuje. A zatem spółka nie musi być sensu stricto podmiotem finansowym (bankiem albo parabankiem itp.), żeby wykonywane przez nią usługi udzielania innym podmiotom poręczeń, gwarancji bądź innych zabezpieczeń korzystały ze zwolnienia z VAT.
W związku z powyższym nowy art. 43 ust. 22 ustawy o VAT również nie nawiązuje w swojej treści do przesłanek podmiotowych w zakresie świadczenia usług finansowych, oprócz odniesienia się do statusu prawno-podatkowego zarówno świadczącego, jak i odbiorcy tych czynności. Rezygnacja ze zwolnienia wymaga bowiem spełnienia określonych przesłanek, zarówno o charakterze formalnym, jak i faktycznym. Jedną z przesłanek o charakterze formalnym jest obowiązek rejestracji na potrzeby VAT jako podatnika czynnego. Oznacza to, że podatnik na chwilę rezygnacji ze zwolnienia musi mieć już ten status (rejestracja na potrzeby VAT już dokonana przez naczelnika urzędu skarbowego). Kolejnym warunkiem formalnym jest obowiązek złożenia naczelnikowi urzędu skarbowego pisemnego zawiadomienia o wyborze opodatkowania usług finansowych przed początkiem okresu rozliczeniowego, w którym te czynności będą już podlegały opodatkowaniu. Przesłanka ta nie jest – co istotne – związana z obowiązkiem złożenia określonego druku (brak delegacji ustawowej dla ministra finansów w zakresie możliwości określenia takiego wzoru), a zatem podatnik ma możliwość złożenia pisemnej informacji w dowolnej formie. Należy przy tym pamiętać, że forma pisemna oznacza, że zawiadomienia nie wyślemy elektronicznie, a ponadto terminem prawidłowym złożenia tego dokumentu będzie nadanie go w placówce pocztowej operatora publicznego przed początkiem okresu rozliczeniowego rezygnacji ze zwolnienia. Następnym warunkiem jest możliwość rezygnacji ze zwolnienia wyłącznie w przypadku dokonywania czynności wymienionych w art. 43 ust. 1 pkt 7, 12 i 38–41 ustawy o VAT na rzecz innych podatników. Oznacza to, że nabywcy tych usług (zarówno w Polsce, jak i za granicą) muszą prowadzić działalność gospodarczą w rozumieniu przepisów art. 15 ustawy o VAT. Co istotne, przepisy nie wymagają, aby usługobiorcy mieli status podatników VAT czynnych czy też podatników podatku od wartości dodanej (lub podatku o podobnym charakterze). Czyli świadcząc usługi finansowe w zakresie wymienionym powyżej dla firmy zwolnionej z VAT podmiotowo, także możemy korzystać z formy opodatkowania tych świadczeń. Brak jest natomiast możliwości zastosowania formy opodatkowania w przypadku świadczenia usług na rzecz podmiotów niebędących podatnikami (osób prywatnych).
W przypadku dokonywania powyższych czynności dla podatników z innych krajów (UE lub spoza UE) art. 28b ust. 1 ustawy o VAT określa miejsce świadczenia zgodnie z siedzibą działalności gospodarczej tego usługobiorcy. Oznacza to, że usługi te nie podlegają VAT w Polsce i na zasadzie „reverse charge” (odwrotnego obciążenia) powinny być opodatkowane w kraju odbiorcy jako import usług. ©℗